Blog
7.000 Yıl Önce Bu Hendek Başsız İnsan İskeletleriyle Doldurulmuş
Neolitik dönem yerleşim alanı Vráble, MÖ 5.250 ile 4.950 yılları arasında, paralel çizgilerle bezenmiş seramikleri Orta Avrupa genelinde bulunan Lineer Çömlek Kültürü kültürünün (LBK) ardındaki halk tarafından iskan ediliyordu.
www.arkeofili.com
Arkeologlar, Neolitik dönem Slovakyası’nda insanların cesetleri bir mahalle hendeğine gömmeden önce neden başlarını kestiğinden emin değil.
İnsan kalıntılarının toplu halde bırakıldığı alanın genel görünümü. C: Furholt, M., Cheben, I., Hukelová, Z., Wunderlich, M., Bistáková, A., Furholt, K., … Fuchs, K. (2026).
Arkeologlar, Slovakya’da bir Neolitik dönem mahallesinin girişinde başsız insan iskeletleriyle dolu bir hendek ortaya çıkardı. Kemiklerdeki kesik izleri kafa kesmeye işaret etse de araştırmacılar bu uygulamanın şiddetli bir toplu kıyım değil, 7.000 yıldan fazla bir süre önce gerçekleştirilen karmaşık bir gömme ritüelinin parçası olduğunu düşünüyor. Diğer bir deyişle bireylerin başlarının büyük olasılıkla ölümden sonra kesildiği düşünülüyor.
Neolitik dönem yerleşim alanı Vráble, MÖ 5.250 ile 4.950 yılları arasında, paralel çizgilerle bezenmiş seramikleri Orta Avrupa genelinde bulunan Lineer Çömlek Kültürü kültürünün (LBK) ardındaki halk tarafından iskan ediliyordu. Slovakya’nın güneybatı bölgesinde yer alan ve ilk olarak 2012’de incelenen yerleşim, üç ayrı mahallede gruplanmış 300’den fazla ev içeriyordu.
Arkeologlar hendeği kazma işlemini henüz tamamlamamış olsa da ön bulgularını bir çalışmada rapor etti.
Çalışmanın ortak yazarı, biyolojik antropolog Katharina Fuchs, “İlk analizler her şeyden önce burada şiddet içeren ‘kafa kesme’lerin değil, kafataslarının ustaca çıkarılmasının gerçekleştirildiğine işaret ediyor” diyor.
Araştırmacılar başsız iskeletlerin üst boyun omurlarındaki kesik izlerini analiz etti ve kafataslarının keskin aletlerle çıkarıldığını buldu. Alt çeneler de eksikti. Bu da araştırmacılara göre bu eski toplum için başı ve yüzü bütün halinde tutmanın önemli olduğuna işaret ediyor. Pek çok bireyin boyun omurları hendek duvarına değer biçimde bulunduğu için araştırmacılar, cesetlerin kasıtlı manipülasyonu pratiğinin bir parçası olarak bireylerin başları çıkarıldıktan sonra oraya yerleştirildiğini düşünüyor.
Çalışmanın ortak yazarı arkeolog Nils Müller-Scheeßel, “Bedenlerin ve beden parçalarının yerleştirilmesi, daha karmaşık, anlamlı ve yinelenen uygulamaların bir parçası olabilir” diyor.
Slovakya’daki Vráble bölgesinde arkeologlar iskeletleri kazıyor. C: Katharina Fuchs
Avrupa’daki diğer Neolitik dönem alanlarında da mezarlar içinde başsız bedenler ve beden parçaları bulundu. Örneğin, İspanya’daki bir mağarada bulunan 11 kişinin kemikleri üzerinde yapılan bir analize göre 5.600 yıl önce Neolitik bir aile katledilmiş ve yenmiş görünüyor. İtalya’daki bir Neolitik köyde ise arkeologlar 7.400 yıl önce büyük olasılıkla bir tür atalara saygı ritüeli kapsamında defalarca ele alınmış 15 insan kafatasından oluşan bir yığın buldu.
Araştırmacılar çalışmada, hendekteki bireylerin ölümünde şiddetin bir rol oynayıp oynamadığını henüz bilmediklerini belirtiyor. Ancak başsız bireylerin bir kısmının çiftler olarak birlikte gömülmesi ve bir kısmının ise toplu bir mezarda kümeler halinde gömülmesi göz önünde bulundurulduğunda, kafa kesme pratiği büyük olasılıkla insan kafasına, belki de bireylik ve yaşamın bir sembolü olarak odaklanan bir gömme adetiyle tetiklenmiş olabilir.
Bu yorum, Neolitik dünyanın başka bölgelerindeki kafaya odaklı atalara saygı kültüyle de örtüşüyor. Örneğin Türkiye’deki Çatalhöyük ve Filistin’deki Eriha gibi yerlerde de benzer örnekler var. Eriha ve diğer Neolitik Yakın Doğu alanlarında insanlar sıklıkla saygı duyulan atalardan kafatası çıkarıyor, kafatasını sıvayarak bir yüz oluşturuyor, boyuyor ve ardından toplulukta sergiliyordu.
Ancak yine de Vráble özellikle sıra dışı, çünkü bugüne dek başsız iskeletlere ait hiçbir kafatası bulunabilmiş değil.
Araştırmacılar, “Şu anda kafalar arkeolojik olarak bizim için ‘görünmez’ durumda” diyor. Yazarlar bu durumun, bu bireylerin şiddetin mi yoksa ritüelin mi hedefi olduğunu belirlemeyi zorlaştırdığını da ekliyor.
Araştırmacılar Vráble’deki üç Neolitik mahalle arasında bir tür toplumsal gerginliğin var olmuş olabileceğini de yazıyor. Bu gerginlik; yalnızca bir mahallenin neden koruyucu bir hendekle çevrildiğini ve girişlerinin neden diğer iki mahalleye dönük olmadığını açıklayabilir. İnsan bedenlerini hendeğe gömmek, topluluğun mekanını manipüle etmenin ya da onu özellikle gruba ve atalarına ait olarak işaretlemenin bir yolu olmuş olabilir.
Alanda, Neolitik yerleşime dair açık soruları çözmek umuduyla hendeğin geri kalanını kazmak ve insan kalıntıları üzerinde daha fazla analiz yapmak üzere ileride yeni çalışmalar planlanıyor.
Çalışmanın baş yazarı, arkeolog Martin Furholt, “İlk sonuçlar Vráble’nin istisnai bir kazı alanı olduğunu daha şimdiden gösteriyor. Temel soruları tartışabilmemiz için bize anahtarlar sunuyor. Örneğin Neolitik dönemde ölüm ve beden nasıl anlaşılıyordu ve bunlarla bağlantılı uygulamalar erken çiftçi toplumların toplumsal dokusunda hangi rolü oynuyordu?” diyor.
Live Science. 9 Haziran 2026.
Makale: Furholt, M., Cheben, I., Hukelová, Z., Wunderlich, M., Bistáková, A., Furholt, K., … Fuchs, K. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >