Blog
Antik Balığın Evrimindeki Eksik Halka Bir Müzede Bulundu
Londra Doğa Tarihi Müzesi koleksiyonunda yer alan 150 yıllık bir fosil üzerinde yürütülen titiz çalışmalar, daha önce tanımlanmamış bir Sölekant (Coelacanth) türünü gün yüzüne çıkardı.
Begüm Bozoğlu - www.arkeofili.com
Müzedeki 150 yıllık bir fosil üzerinde yapılan analizler, Sölekant türünün evrim tarihindeki 50 milyon yıllık kritik boşluğu doldurdu.
Macropoma gombessae türüne ait bir örneğin görüntüsü. (Kaynak: Londra Doğal Tarih Müzesi)
Londra Doğa Tarihi Müzesi koleksiyonunda yer alan 150 yıllık bir fosil üzerinde yürütülen titiz çalışmalar, daha önce tanımlanmamış bir Sölekant (Coelacanth) türünü gün yüzüne çıkardı. Portsmouth Üniversitesi paleontoloji öğrencisi Jack L. Norton tarafından fark edilen bu bulgu, dünyanın en ikonik balık soylarından birinin evrimsel tarihindeki kritik bir boşluğu dolduruyor.
Sölekant tarihinin eksik parçası
Yeni tanımlanan bu tür, dinozorları yok eden kitlesel yok oluştan sağ çıkarak günümüzde hala derin denizlerde varlığını sürdüren ve literatürde “yaşayan fosil” olarak nitelendirilen Sölekant soyunun bir parçası.
Güney İngiltere’deki Alt Kretase Gault Formasyonu’ndan çıkarılan bu buluntu, modern türleri de kapsayan Latimeriidae familyasının fosil kayıtlarında 50 milyon yıldır süregelen morfolojik boşluğu kapatması bakımından büyük önem taşıyor.
Şu anda Zürih’te doktora çalışmalarına devam eden Norton, keşfinin modern Sölekantların nasıl evrimleştiğine dair anlayışımızdaki bir boşluğu doldurmaya yardımcı olmasından büyük heyecan duyduğunu belirtiyor. Nortona’a göre, böylesine önemli bir örneğin bir asırdan fazla süredir göz önünde olup da tanımlanmamış olması şaşırtıcı. “Bu fosilleri en ince ayrıntısına kadar analiz etmeye imkan tanıyan teknolojiye ancak şimdi sahip olduğumuz için örneğin bilimsel değerini tam olarak anlayabiliyoruz.”
Eski fosil, yeni teknoloji
19. yüzyıldan bu yana Londra Doğa Tarihi Müzesi’nde muhafaza edilen fosilin gerçek önemi, modern tekniklerin devreye girmesiyle anlaşıldı. Detayları Papers in Palaeontology dergisinde yayımlanan araştırmada Norton ve danışmanı Dr. Samuel Cooper, iç yapıyı daha önce görülmemiş bir hassasiyetle incelemeyi sağlayan X-ışını bilgisayarlı tomografi (XCT) teknolojisini kullanarak örneği yeniden analiz etti.
Norton, tarihöncesine ait bu denli önemli bir örneği üç boyutlu olarak incelemenin ve her ayrıntısına hakim olabilmenin, bilimsel açıdan büyüleyici bir deneyim olduğunu vurguluyor.
Evrim için bu bulgunun önemi
Portsmouth Üniversitesi’nden Profesör David Martill, “Sölekant türleri, yüz milyonlarca yıl boyunca nispeten çok az değişim geçirdikleri için ‘yaşayan fosiller’ olarak bilinirler. Ancak evrimsel tarihlerindeki kilit dönüşüm aşamaları şimdiye kadar tam olarak aydınlatılamamıştı” diyerek keşfin evrimsel biyoloji açısından değerini vurguluyor.
Jack L. Norton, Peru Amazonu’nda saha çalışması yürütüyor. (Fotoğraf: Dai Juimemoto)
Martill’e göre bu çalışmanın en çarpıcı yanı, bulgunun meraklı ve genç bir araştırmacı tarafından fark edilmiş olması. Bu durum, dünya çapındaki müze koleksiyonlarının sahip olduğu muazzam bilimsel potansiyeli ve yeni nesil bilim insanlarının bu potansiyeli nasıl harekete geçirebileceğini kanıtlıyor. Nesiller önce toplanan örnekler, modern teknikler kullanılarak incelendiğinde evrim anlayışımızı hala dönüştürebilir.
Geleneklere ve müze koleksiyonlarına saygı
Yeni tanımlanan tür, Madagaskar toplulukları ve Komorlar’daki balıkçılar tarafından günümüzde yaşayan bir balık türü olan Sölekant için kullanılan geleneksel “Gombessa” ismine ithafen Macropoma gombessae olarak adlandırıldı. Yerel dilde “yenmeyen balık” veya “değersiz balık” anlamına gelen bu terim, hayvanın bilimsel önemi keşfedilmeden önceki algının bir yansıması.
Londra Doğa Tarihi Müzesi küratörü Emma Bernard’a göre, genç araştırmacıların bu örneği yeni bir tür olarak tanımlaması, müze koleksiyonlarının bilimsel değerini ve bu örnekleri toplum adına korurken üzerlerindeki araştırmaları sürdürmenin neden hayati olduğunu gösteriyor.
Bernard, “Teknolojinin önümüzdeki yıllarda bu örnekler hakkında daha neler ortaya çıkaracağını tahmin etmek güç. Müze koleksiyonlarımız, ziyaretçileri dalgaların altında yaşamış en büyüleyici yaratıklarla buluşturmaya devam edecek” diyor.
Portsmouth Üniversitesi. 21 Nisan 2026.
Makale: Norton, J. L., Bernard, E. L., Wood, C., et al. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >