Arşiv

Çocuk Kitaplarımız

Strabon

Blog

Oca23

Batı Afrika İskeletlerinden Antik Genom Elde Edildi

 |  Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri  |  Yorum: 0 yorum

etiketler  Antik DnaAvcı toplayıcıBantuGenetikKamerunShum laka

Batı Afrika İskeletlerinden Antik Genom Elde Edildi

Kamerun’da binlerce yıl önce yaşayan dört çocuğun antik DNA’sı, cevaplardan çok daha fazla soru ortaya çıkardı.

1994 yılında 8.000 yaşındaki iki erkek çocuğun kalıntılarının keşfedildiği Shum Laka kaya sığınağı, Bilim insanları yakın zamanda iki kişiden ve 5.000 yıl sonra gömülmüş başka bir çift çocuktan antik DNA elde etti. C: Isabelle Ribot

Ekim 2015’te, bilim insanları Etiyopya’da yaşayan 4.500 yıllık bir erkeğin genomunu yeniden diziledi. İlk kez herhangi biri eski bir iskeletten bir Afrikalı’nın tam bir genetik görüntüsünü yaratmıştı.

O zamandan beri, diğer araştırmacılar kıtanın diğer bölgelerinde ortaya çıkarılan iskeletlerden DNA elde etti. Şimdi ise araştırmacılar, Batı Afrika’dan ilk genetik materyali buldular. Araştırmacılar, Kamerun’daki dört kişiden 8.000 yıl öncesine kadar uzanan DNA elde ettiklerini bildirdi.

Bu eski genomlar, son birkaç bin yılda büyük ölçüde kaybolan kıta tarihine dair hayati ipuçları içeriyor. Birlikte ele alındıklarında, Afrika’da ortaya çıktığından beri türümüze dair yeni bir bakış açısı veriyorlar.

 

Yeni çalışmada, araştırmacılar modern insanların 200.000 ila 250.000 yıl önce dört ana topluluğa ayrıldığını bildirdi. Bu popülasyonlardan biri bilim insanları için yeni; yaşayan Afrikalıların DNA’sında çok az miktarda izleri var.

Yok olan nüfus, birkaç bin yıl öncesine kadar Sahra’nın güneyinde, Mali’den Sudan’a kadar yaşayan avcı-toplayıcılardan oluşmuş olabilir.

Yeni araştırmaya dahil olmayan Yale Üniversitesi’nden arkeolog Jessica Thompson, “Yaşayan insanlardan edinebileceğimiz bilgiler çok sınırlı. Son zamanlarda Afrika’daki genetik manzarada büyük bir dönüşüm olduğu çok açık.” diyor.

Bilim insanları 1970’lerden bu yana yaşayan Afrikalıların genetik çeşitliliğini inceliyorlar. Daha fazla DNA dizilimi mümkün hale geldiğinde, ek veriler yaşayan Afrikalılar arasındaki genetik varyasyonun, dünyanın geri kalanı arasındaki genetik varyasyondan çok daha fazla olduğunu ortaya koydu.

Bu bilgi, türümüzün Afrika’da ortaya çıktığını ve tarihinin çoğunda orada kaldığını açıkça ortaya koydu. Küçük insan grupları, genişleyerek Afrikalı olmayan nüfuslara yol açmıştı.

Ancak bilim insanları, insan aile ağacının eski dallarını çok hassas bir şekilde çizmek için mücadele ettiler. Taze ipuçları ararken eski kemikleri incelemeyi denediler.

Oranlar düşük görünüyordu. Birçok araştırmacı, antik, kırılgan DNA moleküllerinin Afrika’nın büyük bir kısmında sıcak iklimden kurtulamayacağını varsaydı.

DNA sunan bir Etiyopya iskeleti olan 2015’teki keşif aksini kanıtladı. Genetikçiler ve arkeologlar Afrika’nın dört bir yanından diğer iskeletleri araştırmaya başladılar ve hala genetik materyal içeren birkaç tane buldular.

Arkeolog Mary Prendergast, Kamerun’da bir kaya sığınağı olan Shum Laka’da DNA araştırmak için en iyi adaylar arasında bulunan iskeletleri ele aldı: “Tüm kıtada çalışan insanlar bu siteyi biliyorlar.”

Arkeologlar 1980’lerden bu yana Shum Laka’nın tabanını kazıyor ve 30.000 yıl kadar eski insan kalıntıları buldular. Çevredeki bölge uzun zamandır Afrika tarihinin en önemli açılımlarından birinin kaynağı olarak görülüyor. Burada yaklaşık 4.000 yıl önce Bantu halkı palmiye yağı ve tahıl yetiştirmeye başladı. Daha sonra Afrika’nın geniş bir kesiminde binlerce km doğuya ve güneye doğru genişlediler.

1994 yılında Shum Laka kazı alanının bir görünümü. Buraya gömülen eski bireyler bölgedeki günümüz Bantu dili konuşan insanlarla genetik olarak çok az ortak nokta paylaştılar. C: Pierre de Maret

İlk defa antik dna elde edildi

Prendergast, Shum Laka DNA’sının yaşayan Bantu insanlarıyla akrabalık gösterip göstermeyeceğini merak etti. Ancak genetik materyal bulmanın çok zor bir ihtimal olduğunu fark etti: Shum Laka, Ekvator’a yakın ve her yıl yoğun bir yağmur mevsimi var.

“Umutlarım hiç yüksek değildi. Bu projeye işlerin yolunda gitmeyebileceğini düşünerek girdim.”

Fakat sonunda oldu. Araştırmacılar, ikisi 8.000 yıl önce ve diğer bir çift 3.000 yıl önce kaya sığınağına gömülmüş dört kişiden bol miktarda DNA topladı.

 

8.000 yaşındaki iskeletlerden biri özellikle insan DNA’sı açısından zengindi. Harvard Tıp Fakültesi genetik uzmanı ve Dr. Prendergast ile ortak yazar David Reich bu örnek için “Modern bir tıbbi genom kalitesinde.” diyor.

Fakat ilginç olarak, Shum Laka’daki hiç kimse Bantu insanlarıyla yakından ilişkili değildi. Aslında, bugün 1.600 km doğuda yağmur ormanlarında yaşayan cüce vücut tipine sahip bir grup avcı-toplayıcı olan Aka’lar ile güçlü bir akrabalıkları vardı.

Biri gizemli dört soy bulundu

Bu paradoksu anlamak için araştırmacılar, bugüne kadar toplanan tüm eski Afrika DNA’sının Afrika’nın dört bir yanından ve ötesinden yaşayan insanlarla geniş çaplı bir karşılaştırmasını gerçekleştirdiler. Ekip, farklı Afrikalı gruplarının kendi DNA kombinasyonlarıyla nasıl sonuçlandığını en iyi açıklayan bir senaryo buldu.

Dr. Reich ve meslektaşları, insanların ana soylarını 200.000 ila 250.000 yıl önce Afrika’da yaşayan ortak atalara kadar takip edebildi.

Araştırmanın yazarlarından Mark Lipson, “Görünüşe göre aynı anda dört soyumuz var.” diyor.

Bir soy, DNA’larını Güney Afrika’da yaşayan avcı-toplayıcılara aktardı. İkinci grup Aka ve diğer Orta Afrikalı avcı-toplayıcıların atalarıydı.

Üçüncü bir grup, o bölgede yaşayan birçok Afrikalı’nın bu DNA’nın bir kısmını miras aldığı gerçeği ile Doğu Afrika’daki avcı-toplayıcılar haline geldi.

Dr. Reich ve meslektaşlarının “Hayalet Modern” dediği dördüncü grup ise çok daha gizemliydi.

Hayalet modern soy

Antik Shum Laka halkı, önemli miktarda Hayalet Modern soyuna sahipti. Etiyopya’dan eski Mota adamı da öyle. Ancak Fas ve Güney Afrika’daki antik insanların hiçbirinde bu soy yoktu. Araştırmacılar, bugün Sierra Leone’deki bazı insanların küçük miktarda Hayalet Modern soyundan izler taşıdığını buldu.

Hayalet Modern insanların Sahra’nın güney ucunda yaşayan avcı-toplayıcılar olması mümkün. On binlerce yıl boyunca diğer Afrikalılardan soyutlanmışlardı. Daha sonra, menzillerinin doğu ve batı kenarlarındaki diğer gruplardaki insanlarla çiftleşmişlerdi.

Afrika’daki çoğu insan ve gezegenin geri kalanındaki insanlar, atalarını Doğu Afrikalı avcı-toplayıcılara kadar takip edebilir. 100.000 yıldan daha kısa bir süre önce bu grup yeni soylara ayrıldı.

Bir grup bugünün Doğu Afrikalı kabilelerinin çoğunu doğurdu. Başka bir grup Mota adamını içeriyordu. Doğu Afrika’dan doğuya ve dünyanın geri kalanına doğru genişleyen insanlarla yakından ilişkililerdi.

Ayrı bir Doğu Afrikalı grubu batıya taşındı, Orta Afrikalı avcı-toplayıcılarla karşılaşıp çiftleşti ve sonunda ilk Batı Afrikalılar oldular. Shum Laka halkı bu grubun torunları olabilir.

Farklı bir Batı Afrikalı grubun Bantu halkını doğurmasından önce binlerce yıl geçti. Nüfusları tarımı keşfetti, büyüdü ve daha geniş arazileri devraldı.

Ancak Bantu çiftçileri, avcı-toplayıcıları çabucak unutulmaya itmedi. Shum Laka halkı, Bantu ülkesinin kalbinde en az 1000 yıl hayatta kaldı. Ancak birkaç bin yıl sonra toplum bir devrilme noktasına ulaştı ve avcı-toplayıcılar ötekileştirildi. Çiftçilik ve hayvancılığa başlayan Doğu Afrika kabileleri de ek baskı uyguladı.

Bu baskının Mota ve Shum Laka da dahil olmak üzere birçok avcı-toplayıcı gruba, hatta belki de eski Hayalet Modern insanlara son vermiş olması mümkün.

Hayatta kalan avcı-toplayıcılar komşu çiftçilere karıştı. Yeni çalışma, örneğin Aka’nın soylarının yüzde 59’unu Bantu’ya kadar izleyebileceğini buluyor.

Araştırmacıların bir zamanlar insanların yaşadıkları alanlarda Hayalet Modern bireyin iskeletlerini bulabilmesi muhtemel. Hatta kemikler, bu hipotezi doğrulayabilecek bir DNA bile sağlayabilir.

Dr. Lipson, “Oradan gerçekten çok eski örnekler alabilseydik, bu harika olurdu.” diyor.


Makale: Mark Lipson, Isabelle Ribot et al. 2020. Ancient West African foragers in the context of African population history. Nature.

https://arkeofili.com/

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

* Takma ad kullanabilirsiniz

* Yorumunuzda görülmeyecektir

 Evet   Hayır* Her defasında yeniden girmemeniz için