Blog
Buz Adam Ötzi, Yüksek Riskli Bir HPV Türü Taşıyordu
Yeni bir araştırmaya göre, 5.300 yıllık Buz Adam Ötzi mumyası ile 45.000 yıl önce Sibirya’da yaşamış tarihöncesi bir erkek, kanserle ilişkilendirilen bir insan papillomavirüsü (HPV) türünü taşıyordu.
www.arkeofili.com
Ünlü iki tarihöncesi bireyin, çeşitli kanserlerle ilişkilendirilen bir insan papillomavirüsüyle enfekte olmuş olma ihtimali yüksek.
İtalya’nın Bolzano Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen Buz Adam Ötzi’nin mumyasında, kansere neden olan bir insan papillomavirüsü (HPV) türünün kalıntıları bulunuyor. C: Wikimedia Commons
Yeni bir araştırmaya göre, 5.300 yıllık Buz Adam Ötzi mumyası ile 45.000 yıl önce Sibirya’da yaşamış tarihöncesi bir erkek, kanserle ilişkilendirilen bir insan papillomavirüsü (HPV) türünü taşıyordu.
Bilim insanları, bu bireylerden daha önce toplanmış antik genetik verileri analiz etti ve her ikisinin de büyük olasılıkla HPV16 ile enfekte olduğunu belirledi. Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş olan çalışmada yazarlar, HPV16’nin modern insanlarda şimdiye dek elde edilmiş “en erken moleküler kanıtını” sunduklarını söylüyor.
Araştırmacılara göre, modern insanlarda HPV16’nin bu kadar erken tarihlere uzanması, Avrasya’da yaklaşık 60.000 ila 34.000 yıl önce bizimle aynı dönemde yaşamış Neandertallerin virüsü bize aktardığı fikrine meydan okuyor. Ancak ekip, örnek sayısının yalnızca iki kişiyle sınırlı olduğunu vurgulayarak, HPV16’nin kökeninin neresi olduğuna dair kesin bir sonuca varmanın şimdilik zor olduğunu da kabul ediyor.
Eski insanlarda HPV
HPV, esas olarak doğrudan deri teması ya da cinsel temas yoluyla bulaşan ve günümüzde insanlarda çok yaygın görülen çeşitli virüslerden oluşan geniş bir aileyi kapsıyor. Enfeksiyonların çoğu belirti vermiyor, fakat küçük bir vakada HPV16 ve diğer yüksek riskli tipler ( “onkogenik” papillomavirüsler) bazı kanserlerin gelişimini tetikleyebiliyor.
Papillomavirüslerin klinik açıdan önemi iyi bilinse de, tarihöncesi insan popülasyonlarında ne ölçüde görüldükleri hakkında çok az bilgi bulunuyor. Çalışmanın ortak yazarı profesör Marcelo Briones, araştırmada modern insanlarda kanserle ilişkili papillomavirüslerin (özellikle HPV16’nin) ne kadar eskiye uzandığına dair uzun süredir sorulan bir sorunun ele alındığını söylüyor.
Briones’a göre “Sonuçlar, HPV16’nin anatomik olarak modern insanlarla çok uzun zamandır ilişkili olduğunu; muhtemelen Afrika dışındaki büyük nüfus ayrışmalarından çok daha önce, yani 50.000 ila 60.000 yıldan da eskiye gittiğini gösteriyor.” Briones, bunun “onkogenik insan papillomavirüslerinin yeni ortaya çıkmış patojenler olmadığını; aksine konaklarıyla uzun vadeli ‘yol arkadaşları’ olduğunu ve primatlar ile insanların evrimi boyunca çok uzun zaman ölçeklerinde birlikte evrimleştiğini” desteklediğini belirtiyor.
Araştırmacılar, Ötzi ve Ust’-Ishim olarak bilinen Sibiryalı birey için kamuya açık genom dizileme veri setlerini yeniden analiz etti. Briones, bu kişilerin seçilme nedeninin, eldeki en iyi korunmuş ve en iyi tanımlanmış antik insan genomlarından ikisini temsil etmeleri olduğunu söylüyor.
Ötzi, Avusturya-İtalya sınırındaki Alpler’de 1991’de bulunan, doğal olarak mumyalanmış 5.300 yıllık bir erkek. Olağanüstü iyi korunmuş bedeni, kıyafetleri ve aletleri, bölgedeki tarihöncesi yaşama dair nadir bir pencere açmıştı. Ust’-Ishim ise 2008’de bulundu; günümüzde Batı Sibirya olan bölgede yaklaşık 45.000 yıl önce yaşamıştı. Tek bir bacak kemiğinden elde edilen genomu, bütünüyle dizilenmiş en eski modern insan genomlarından biri olmuştu.
Briones ve ekibi, bu genetik veri setlerinde bilinen HPV genomlarıyla eşleşen DNA parçalarını aradı. Her iki bireyde de HPV16 ile (özellikle HPV16A olarak bilinen bir soy/kol) eşleşen çok sayıda DNA parçası buldular. Bu da virüsün bu kişilerde mevcut olduğunu düşündürüyor.
HPV16’nin modern insanlarda ne zaman ortaya çıktığına dair önceki hipotezlerin çoğu, virüsün zaman içinde nasıl evrimleştiğine dair bilgisayar modellerine dayanıyordu. Araştırmacıya göre bu modeller, virüsün kadim bir evrimsel kökeni olduğunu öne sürse de doğrudan biyolojik doğrulama eksikti. Genel olarak, bilgisayar modelleri papillomavirüslerin omurgalılarla yüz milyonlarca yıl boyunca birlikte evrimleşmiş olabileceğini ileri sürüyor.
Makale, HPV’lerin bir grup olarak nihai kökenini ele almıyor; fakat en az bir yüksek riskli tipin modern insanlarda en az 45.000 yıl önce var olduğunu gösteriyor.
Briones, bu kadar erken bir tarihin, HPV16A’nın Neandertallerle melezleşme yoluyla tarihöncesi Homo sapiens popülasyonlarına geçtiği yönünde daha önce öne sürülen hipoteze meydan okuduğunu söylüyor. Ancak, veri setinin küçük olması nedeniyle çalışmanın sonuçlarının “sınırlı” olduğunu da ekliyor.
Çalışmaya dahil olmayan Arizona Üniversitesi immünobiyoloji bölümünün geçici eş başkanı Koenraad Van Doorslaer, makalenin sonuçlarına “büyük ölçüde” katıldığını ve yazarların her iki bireyin de muhtemelen HPV16 ile enfekte olduğunu “titizlikle gösterdiğini” belirtiyor.
Van Doorslaer, “Bu çalışmanın sonuçları beni gerçekten heyecanlandırıyor; çünkü bu önemli virüs ailesinin tarihine dair bazı kritik varsayımları destekliyor” diyor.
Ancak Van Doorslaer, yazarların bulgularının HPV16A’nın türümüze ilk kez Neandertal melezleşmesiyle girdiği fikrine meydan okuduğu yönündeki yorumunun, sunulan veriler ışığında “abartılı” olabileceğini söylüyor. Bunun bir nedeni, Ust’-Ishim’in genomunda daha önce Neandertal DNA’sı bulunduğunun gösterilmiş olması: Bu durum, “melezleşmenin Ust’-Ishim’in yaşamından daha önce gerçekleştiğini düşündürüyor” diyor Van Doorslaer. “Dolayısıyla bu örnekte hem Neandertal DNA’sı hem HPV16 DNA’sı bulunması, HPV16’nin Neandertallerden gelmediğini kanıtlamıyor.”
Live Science. 13 Ocak 2026.
Makale: Yazigi, J. B., Cyrino, C. O., Peter, C. M., Ferreira, R. C., Maricato, J. T., Janini, L. M., & Briones, M. R. (2025).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >