Blog
Hayvanlar Alfaları Hizaya Sokmak için Neler Yapıyor?
Araştırmacılar bu tür davranışları benekli sırtlanlarda, şempanzelerde, mandrillerde ve diğer türlerde inceledi.
www.arkeofili.com
Hayvanlarda baskın bireylerin gücünü sınırlamaya yönelik davranışlar, küçük ölçekli insan toplumlarındaki eşitlikçi stratejilerle benziyor.
C: Pexels
Eşitsizlik yalnızca insan gruplarına ve toplumlarına özgü değil. Görece az güce sahip bireyler, güç farklılıklarını dengelemek ya da düzenlemek için çeşitli davranışsal stratejilere sahip. İnsanlarda bu stratejiler arasında eleştiri, alay, itaatsizlik ve hatta güçlü bireylerin topluluktan dışlanması ya da idam edilmesi yer alıyor. Benzer toplumsal maliyetler taşıyan benzer eşitsizlik azaltıcı davranışlar hayvan topluluklarında da görülüyor.
Berlin Humboldt Üniversitesi’nde davranış biyoloğu ve Hayvan Toplumlarında Güç Dengesinin Korunması Emmy Noether Araştırma Grubu’nun başkanı Dr. Danai Papageorgiou, “Güçlü hayvanlar yiyeceğe ya da çiftleşme partnerlerine daha iyi erişim sağlamak için saldırgan davrandığında, diğer grup üyeleri eşitleyici davranışlarla yanıt verebiliyor. Bugüne dek hayvan topluluklarındaki eşitleyici davranış birleşik bir kavramsal çerçevede pek nadiren incelendi” diyor.
Dr. Papageorgiou, “Kuşlar, primatlar, küçük memeliler ve hatta omurgasızlar da dahil olmak üzere pek çok hayvan topluluğunda görülen, farklı görünebilen ama benzer biçimlerde işleyen geniş bir eşitleyici davranış yelpazesini ele alıyoruz. Özellikle şaşırtıcı olan, hayvan eşitleyici davranışlarının farklı kategorileri ile küçük ölçekli insan toplumlarında bilinen davranışlar arasındaki güçlü örtüşmeydi” diyor.
Alfa hayvan imgesi eksik
Araştırma ekibi toplumsal dinamikleri yeni, çok boyutlu bir bakış açısından inceliyor.
Humboldt Üniversitesi’nden bilim insanı, “Geçmişte araştırmalar çok daha yoğun biçimde rekabete ve baskınlığa odaklanıyordu” diyor. Meslektaşlarıyla birlikte gücün bir grubun tüm üyeleri için kısa ve uzun vadeli maliyet ve faydalarını araştırıyor. Araştırmacılar ayrıca her grup üyesinin bir biçimde yararlanabileceği şekilde bir güç dengesinin nasıl korunabileceğiyle de ilgileniyor.
Dr. Papageorgiou, “Araştırmamız, her şeye hükmeden alfa hayvan imgesinin eksik olduğunu gösteriyor. Güç de sınırlandırılabilir. Güçlü bireyler sıklıkla bir alanda güç kullanmanın bedelini başka bir alanda etki kaybederek ödüyor” diyor.
Odakta şempanzeler, makaklar ve sülün (vulturine guineafowl)
Eşitleyici davranış kavramı, Christopher Boehm’ün 1990’larda avcı-toplayıcı toplumlardaki eşitlikçiliğin kökenleri üzerine yaptığı çalışmalardan geliyor. Hem insan hem de insan dışı gruplarda, başkalarını sömüren bireylerin gücü zayıflayabiliyor ve hatta topluluktan dışlanmalarıyla sonuçlanabiliyor.
Dr. Papageorgiou’nun ekibi bu olguyu şempanzelerde, makaklarda, sülünlerde ve grup halinde yaşayan diğer hayvanlarda ele alıyor. Örneğin cüce firavunfarelerinin bir eşitleyici davranış biçimi olarak yakınlığı, toplumsal desteği ya da tımarı esirgediği gözlemlendi. Daha az güçlü bireyler ayrıca baskın hayvanlara meydan okumak için koalisyonlar da kurabiliyor.
Araştırmacılar bu tür davranışları benekli sırtlanlarda, şempanzelerde, mandrillerde ve diğer türlerde inceledi. Örneğin sülünlerde alfa erkekler toplu yiyecek kaynaklarını tekelleştirdiğinde, yiyeceğin dışında kalan astlar bir grup ayrılışı başlatabiliyor ve alfa erkekleri kendilerini izlemeye yöneltebiliyor. Ekip, hem eşitsizliğin hem de eşitleyici davranışın hayvan toplumlarında yaygın olduğunu buldu.
Eşitleyici davranışın gerçekleşip gerçekleşmemesi maliyet ve faydaların dengesine bağlı. Hangi koşullar altında gerçekleştiği ve gerçekleşmediği konusunda tahminler yürütebiliyoruz. Diğer araştırma soruları arasında şunlar yer alıyor: Eşitleyici davranış ne zaman ortaya çıkıyor? Grup uyumunu korumak için ne kadar önemli? Güç kullanmakla bağlantılı riskler nelerdir, eşitleyici davranışla bağlantılı riskler nelerdir?
Humboldt University of Berlin. 9 Haziran 2026.
Makale: Papageorgiou, D., Mulder, M. B., Brosnan, S. F., & Strauss, E. D. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >