Blog
Homeros’un İthakası, Yani Odysseus’un Vatanı Bir Ada Değildi
Bu fikre göre, Kefalonya’nın Paliki adı verilen batı yarımadası, genellikle varsayıldığı gibi bugünkü İthaki adası değil, İthaka’ydı.
www.arkeofili.com
Yeni araştırma, Homeros’un İthakasının bir ada olduğu yönündeki, antik çağdan beri benimsenen varsayımın yanlış olduğunu ortaya koyuyor.
Arnold Böcklin’in (1896) Odysseus ve tepegöz Polyphemus tablosu. C: Wikimedia Commons
“Homeros’un İthakası Bir Ada mıydı?” başlıklı makalede, Cambridge Üniversitesi’nde emeritus Grekçe ve Latince profesörü olan Prof. James Diggle CBE ile Aberdeen Üniversitesi’nden Prof. John Underhill, Homeros araştırmalarının en yerleşik ön kabullerinden birini çürütmek için güçlü kanıtlar sunuyor.
Prof. Diggle, “Homeros’un İthaka’ya ‘ada’ demek için pek çok fırsatı var, ama bunu asla yapmıyor” diyor.
Diggle’ın metinlerden gösterdiği pek çok örnek arasında şunlar var:
Homeros ya da karakterleri, İthaka’dan sürekli olarak “ada” (?????/nisos) yerine “kara/toprak” (????/gaia), “anayurt” (??????/patris, ?????? ???/????/patris gaia) ya da “ülke/bölge/yöre/diyar” (??µ??/dimos) olarak söz ediyor; oysa ????? (nisos) sözcüğü de şiirlerin daktilik heksametron ölçüsüne en az öbürleri kadar kolay oturuyor.
Homeros şiirlerde “İthaka ??µ??’u” ifadesini sıkça kullanıyor; örneğin Odysseus’un on yıl süren yolculuğunun sonunda anayurduna ayak bastığı şu bölümde olduğu gibi:
Sonra denizci gemi adaya yaklaştı.
İthaka’da Phorkys’in, denizin yaşlı adamının
bir koyu vardır: içinde iki burun…
Odysseia 13.95-97
Bu çeviri, İthaka’nın bir ada olduğunu ima ediyormuş gibi okunabilir; ama Diggle’ın işaret ettiği gibi, Homeros aslında “İthaka ??µ??’unda Phorkys’in bir koyu vardır”, yani “İthaka diyarında Phorkys’in bir koyu vardır” diye yazıyor. Bu da açıkça İthaka’nın, geminin yaklaşmakta olduğu adanın bir parçası olduğunu ima ediyor.
Prof. Diggle, şiirlerin metinlerinin, Homeros’un İthaka’nın bir ada olmadığını, aksine daha büyük bir adanın bir parçasının adı olduğunu, özellikle de İyon adası Kefalonya’nın bir parçası olduğunu bildiğini gösterdiği sonucuna varıyor. Ne de olsa Odysseus, “yiğit Kephallenlerin” önderi olarak tanımlanıyor (İlyada 2.631).
Odysseus’un anayurdu antik İthaka’nın arayışı
Christopher Nolan’ın Odysseia filminin 17 Temmuz’da vizyona girmesiyle birlikte Homeros’un şiirlerine ilgi artarken, Homeros araştırmalarının büyük çözülmemiş gizemlerinden birine, Odysseus’un anayurdu İthaka’nın konumuna olan ilgi de yeniden canlanıyor.
Yirmi yılı aşkın süredir Prof. Diggle ve Prof. Underhill, ilk olarak Robert Bittlestone’un öne sürdüğü bir fikri araştıran bir ekibin parçası. Bu fikre göre, Kefalonya’nın Paliki adı verilen batı yarımadası, genellikle varsayıldığı gibi bugünkü İthaki adası değil, İthaka’ydı.
Kefalonya ve İthaka. C: Wikimedia Commons
Odysseia’da Odysseus, anayurdunu Phaiaklar’ın kralına anlatır. İthaka batıya bakar, alçak bir yerdir ve yakınında birkaç ada bulunur: Zakynthos, Same ve Doulichion:
Çevrede birbirine yakın birçok ada var,
Doulichion, Same ve ormanlık Zakynthos.
İthaka’nın kendisi ise alçakta uzanır, denize doğru en uzakta,
gün batımına yönelik; öbürleri [az önce anılan üç ada] ayrı durur, şafağa ve güneşe bakar.
Odysseia 9.23-26.
Bugünkü İthaki doğuya bakar ve dağlıktır; Paliki ise batıya bakar ve alçaktır. Zakynthos ve Same adaları, tartışmasız biçimde bugünkü Zakynthos ve Kefalonya olarak tanımlanabilir. Doulichion ise bir gizem, ama eğer Paliki İthaka ise, o zaman bugünkü İthaki, eski haritalarda zaman zaman öne sürüldüğü gibi Doulichion olarak tanımlanabilir.
Odysseus Unbound (Cambridge University Press, 2005) adlı kitapta Robert Bittlestone, Prof. Diggle ve Prof. Underhill ile birlikte, Homeros şiirlerinden coğrafi, topolojik ve metinsel ipuçlarını kullanarak, Paliki’nin İthaka olduğu yönündeki hipotezini destekleyen güçlü kanıtlar sundu. Bittlestone, Odysseus’un sarayı, yakınındaki liman ve karaya çıktığı yer olan Phorkys koyu gibi şiirlerin tüm kilit konumları için Paliki’de aday yerler belirledi.
Ama o dönemde herkes gibi İthaka’yı doğal olarak bir ada sayan Bittlestone, hipotezinin geçerli olabilmesi için Paliki’nin de Odysseus’un yaşadığı Geç Tunç Çağı’nda, yaklaşık MÖ 1.200’de bir ada olması gerektiğini fark etti.
Bunun üzerine Bittlestone cesur bir çözüm önerdi: Paliki “adası”, bir zamanlar Kefalonya’nın geri kalanından bir deniz kanalıyla ayrılıyordu; ama Avrupa’nın tektonik açıdan en hareketli bölgesinde meydana gelen depremlerin tetiklediği kaya düşmeleri ve heyelanlar bu kanalı zamanla doldurmuştu.
Onu bu fikre, MS birinci yüzyılda Kefalonya için şunları yazan antik coğrafyacı Strabon götürdü:
“Adanın en dar olduğu yerde alçak bir kıstak oluşur; öyle ki burası çoğu zaman bir denizden öbürüne baştan başa sular altında kalır.”
Bittlestone, bunun, Paliki’yi Kefalonya’nın geri kalanına bağlayan kıstağı boydan boya kesen ve heyelanlarla kısmen dolmuş bir deniz kanalına işaret ettiğini öne sürdü.
Prof. John Underhill, bu çözüme yönelik yirmi yıllık jeolojik ve yer bilimsel araştırmaya önderlik etti; ama Antigone makalesinde ortaya koyduğu gibi, yer bilimsel kanıtlar Paliki yarımadasının Geç Tunç Çağı’nda bir ada olmadığını gösteriyor. Prof. Diggle’ı Homeros metinlerini yeniden incelemeye iten de bu bulgu oldu.
Strabon’a gelince, Prof. Underhill’e göre yer bilimi, onun aslında Paliki kıstağının en yüksek noktasındaki bir dağ gölünden ya da bataklığından kuzeye ve güneye akan nehirlerden oluşan, kara üzerindeki bir su yolunu betimlediğini gösterdi. Bu dereler bugün de zaman zaman, çok şiddetli fırtınaların ardından hâlâ akıyor.
İthaka’nın Paliki olduğuna dair kanıtlar
Artık Paliki’nin Odysseus’un zamanında bir yarımada olduğunu ve İthaka’nın Kefalonya’nın alçak, batıya bakan bir parçası olduğunu bildiğimize göre, Paliki’nin İthaka olarak tanımlanmasına ilişkin sav daha da güçleniyor.
Prof. Diggle ve Prof. Underhill, “Yer bilimini, Homeros metinlerini ve Strabon’u birleştiren ve Robert Bittlestone’un Odysseus Unbound’daki kurucu fikriyle, yani Paliki’nin Homeros’un İthakasının konumu olduğu fikriyle tümüyle tutarlı olan zarif bir açıklamanın ortaya çıktığından eminiz” diyor.
Kefalonya ve İthaka Eski Eserler Müdürlüğü’nün (Ephorate) Paliki’de yeni keşfedilen Erken Tunç Çağı alanlarında, Odysseus’un limanı için önerilen yer olan Livadi Bataklığı da dahil olmak üzere yürüttüğü son arkeolojik kazılar, Paliki’nin önemli bir Tunç Çağı yerleşimi olduğuna dair umut verici ek kanıtlar sağladı.
University of Aberdeen. 1 Temmuz 2026.
Makale: James Diggle and John Underhill. 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >