Blog
İnsanlar 5.000 Yıl Önce Bile Zıpkınlarla Balina Avlıyordu
Arkeologlar daha önce de tarihöncesi dönemde Güney Amerika’da balina avcılığının varlığına işaret etmişti, fakat kesin kanıtlar eksikti.
www.arkeofili.com
Brezilya’da bulunan 5.000 yıllık kanıtlar, balina avcılığının tahmin edilenden çok daha önce başladığını gösteriyor.
5000 yıl önce Güney Brezilya’daki yerli toplulukların büyük balinaları avlamasını gösteren illüstrasyon. C: Patricia del Amo Martín
İnsanların balina avcılığı yaptığı tarih, düşünüldüğünden çok daha eskiye gidiyor. Üstelik şaşırtıcı biçimde, bu karmaşık kültürel pratik; balina avcılığının buzlu Arktik sularında uzun ve kesintisiz bir geleneğe sahip olduğu Kuzey Yarımküre’nin üst enlemlerinde değil, Brezilya kıyılarının daha sıcak, tropik sularında ortaya çıkmış görünüyor.
İspanya’daki Barselona Özerk Üniversitesi’nden araştırmacılar, yerli toplulukların en az 5.000 yıl önce yoğun biçimde balina avcılığı yaptığını gösteren çok boyutlu bir argüman ortaya koydu. Bu, balina avcılığının bilinen tarihini bin yıldan fazla geriye çekiyor.
Çalışma, Brezilya’nın güneyindeki Babitonga Körfezi bölgesine odaklanıyor. Burada bulunan kemikler ve eserler, Sambaqui halkının kıyı sularında balina ve yunus avladığını gösteriyor. Ekip, birkaç farklı alanda; güney balinası, kambur balina, mavi balina, sei balinası, ispermeçet balinası ve yunuslar dahil olmak üzere, 100’ün üzerinde deniz memelisi iskelet kalıntısı tespit etti.
Bu kemiklerin birçoğunda, insanlar tarafından parçalanıp kasaplık işlemine tabi tutulduklarını gösteren kesik izleri vardı. Bazıları ise ölülerin bedenleriyle birlikte mezarlara gömülü halde bulundu. Bu da söz konusu hayvanların kültürde güçlü bir anlam ve değer taşıdığına işaret ediyor olabilir.
Morro do Ouro’daki bir insan mezarında bulunan zıpkın sapı. C: ERC Tradition
Arkeologlar daha önce de tarihöncesi dönemde Güney Amerika’da balina avcılığının varlığına işaret etmişti, fakat kesin kanıtlar eksikti. Yeni makalede bu durum şöyle açıklanıyor: “Özelleşmiş zıpkın teknolojisinin yokluğu ve av izlerinin bulunmaması, balinaların yoğun biçimde sömürülmediği; karaya vurduklarında fırsatçı biçimde değerlendirildikleri yönünde genel bir algıya yol açtı.”
Ancak şimdi araştırmacılar, Brezilya’nın güney kıyıları boyunca bulunan önemli sayıda balina kemiğinden yapılmış zıpkın tespit etti. Üstelik bunlardan biri 5.000 yıl öncesine tarihleniyor.
Çalışmanın baş yazarı Barselona Özerk Üniversitesi’nden Krista McGrath, “Veriler, bu toplulukların sanılandan binlerce yıl önce büyük balinaları avlayabilmek için gerekli bilgiye, araçlara ve uzmanlaşmış stratejilere sahip olduğunu ortaya koyuyor” diyor.
Araştırmanın kıdemli yazarı André Colonese ise, “Bu çalışma Sambaqui halklarının toplumsal örgütlenmesine dair yeni bir perspektif açıyor. Bu bir paradigma değişimi: artık bu grupları yalnızca kabuklu toplayıcıları ve balıkçılar olarak değil, aynı zamanda balina avcıları olarak da görebiliriz” diyor.
Morro do Ouro’daki bir insan mezarında bulunan zıpkın sapı. C: ERC Tradition
Balina kemikleri yalnızca insanlık tarihini yeniden yazmakla kalmıyor, ekolojik bir hikaye de anlatıyor. Kambur balina kalıntılarının bolluğu, bu türün tarihsel dağılımının, günümüzde Brezilya kıyıları açıklarındaki üreme alanlarına kıyasla bir zamanlar çok daha güneye uzandığını düşündürüyor.
Makalenin ortak yazarı Marta Cremer, “Güney Brezilya’da son dönemde artan gözlemler, bu nedenle tarihsel bir yeniden kolonileşme sürecini yansıtıyor olabilir ve bu durumun koruma açısından sonuçları var. Endüstriyel balina avcılığının etkileri öncesinde balinaların dağılımını yeniden kurmak, iyileştirme dinamiklerini anlamak için hayati” yorumunu yaptı.
IFL Science. 12 Ocak 2026.
Makale: McGrath, K., Montes, T.A.K.d.S., Fossile, T. et al. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >