Blog
İskeletlerdeki İzler Yaşlanmaya mı Hastalığa mı Ait?
Beslenme, hastalık, kazalar, fiziksel aktivite ve emek. İnsanların yaptığı ya da deneyimlediği pek çok şey iskeletlerimizde iz bırakıyor.
www.arkeofili.com
Eski iskeletlerde yaşlanma izleri ile hastalık izlerini birbirinden ayırt etmek, ölüm yaşı tahminlerini doğrudan etkiliyor.
Kiel’deki ortaçağ manastır mezarlığının iskelet koleksiyonundan erkek (solda) ve kadın (sağda) leğen kemikleri. V şeklindeki eklem yüzeyi, ölüm yaşı ve dejeneratif aşınmanın bir göstergesi. C: Alicia Thomsen/Katharina Fuchs
Beslenme, hastalık, kazalar, fiziksel aktivite ve emek. İnsanların yaptığı ya da deneyimlediği pek çok şey iskeletlerimizde iz bırakıyor. Ölümden binlerce yıl sonra bile bu izler, bir bireyin yaşamı ve tıbbi geçmişine olduğu kadar bütün toplumların gelişimine dair büyüleyici bilgiler sunabiliyor.
Kiel Üniversitesi Tarihöncesi ve Protohistorik Arkeoloji Enstitüsü’nde biyolojik antropoloji uzmanı Dr. Katharina Fuchs, “Bizim için çok önemli bir bilgi, kişinin hangi yaşta öldüğü. Ancak doğum günlerini sayamıyoruz” diyor.
“Bu nedenle ölüm yaşını, iskelet üzerindeki fiziksel gelişim ve yıpranma belirtilerine dayanarak belirlememiz gerekiyor. Ne var ki bunlar patolojik süreçlerden güçlü biçimde etkilenebiliyor. Bu durum, geçmişe yönelik araştırmalarda şimdiye kadar neredeyse hiç dikkate alınmadı.”
Fuchs ve çeşitli disiplinlerden dokuz bilim insanı daha, International Journal of Paleopathology dergisinde yayımlanan bir makalede bu bilimsel soruna çözümler sunuyor.
Çalışmanın ikinci baş yazarı ve Leicester Üniversitesi’nde osteoloji alanında uzmanlaşmış arkeolog Jo Appleby, çalışmanın çıkış noktasını şöyle özetliyor: “Bir insan ne kadar süre ‘sağlıklı’ ya da ‘normal’ biçimde yaşlanıyor? Yaşa bağlı hastalıkları ne tanımlıyor ve hücre yaşlanmasının ‘normal’ süreçlerini patolojik süreçlerden nasıl ayırt edebiliriz? Bunlar paleopatoloji alanının güncel soruları.”
Bu soruları yanıtlamak için pratik bir yaklaşım olarak yazarlar, modern tıptaki yaşa bağlı ya da “yaşla ilişkili” hastalık kavramını ele alıyor ve paleopatoloji için “hastalıkla ilişkili yaş” kavramını yeni bir çerçeve olarak öneriyorlar.
Kiel Üniversitesi İnsan Osteolojisi Laboratuvarı’nda Dr. Katharina Fuchs, arkeolojik alanlardan çıkarılan kemikleri inceliyor. C: Sara Jagiolla, Uni Kiel
Appleby, “Günümüzün yaşa bağlı hastalıklarında normal yaşlanma ile yaşa bağlı hastalıklar arasındaki ayrım net değil. Paleopatoloji araştırmalarında da durum aynı. Ayrıca iskelet kalıntılarından ölüm yaşını tahmin ederken hastalıkla ilişkili yaş devreye giriyor” diyor.
Fuchs, “Örneğin bir kişinin 30 yaşında mı yoksa 80 yaşında mı osteoartrit ya da artritten muzdarip olduğu büyük bir fark yaratıyor” diyor.
Çalışma; osteoporoz, enflamatuar süreçler, diş ve tümör hastalıkları ile çocuklarda ve ergenlerde diş ve kemik gelişimi gibi ek örnekler kullanarak yaş ile hastalık arasındaki etkileşimlerin karmaşıklığını gösteriyor. Ayrıca sözü edilen kavramların bu zorlukların hedefli biçimde ele alınmasına nasıl yardımcı olabileceğini ortaya koyuyor.
Yazarlar, günlük laboratuvar ve yayın pratiklerindeki görece basit düzenlemelerin bile derin etkiler yaratabileceğini vurguluyor. Biyotıp ve istatistiksel modelleme alanlarındaki yeni yöntemler gibi umut verici araştırma yaklaşımlarını teşvik ediyorlar.
Tıp, paleogenetik, çevre ve toplumsal arkeoloji, tarih ve adli bilimler gibi ilişkili alanlardaki meslektaşlarla disiplinler arası alışveriş de özellikle önemli.
Fuchs şöyle vurguluyor: “İnsan kalıntılarının arkeolojik, tarihsel, biyolojik ve sosyoekonomik arka planını dikkate almak her zaman çok önemli. Yaşam koşulları binlerce yıl boyunca büyük farklılıklar gösterdi ve bu durum günümüzde de geçerli.”
Yaş, yaşlanma, sağlık ve hastalık arasındaki bağlantılar geçmişin araştırılmasında pek çok farklı bilgi ve ilgi alanını bir araya getirdiğinden ve günümüzde de son derece güncel olduğundan, yazarlar bu çalışmanın yeni perspektifler açmasını umuyor.
Cluster of Excellence ROOTS. 13 Mart 2026.
Makale: Fuchs, K., Appleby, J., Jørkov, M. L. S., Milner, G. R., Lynnerup, N., van Schaik, K. D., … & Marklein, K. E. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >