Blog
Knidos Açıklarında Amforalarla Dolu Üç Bizans Batığı Keşfedildi
“Knidos F”, “Knidos L” ve “Knidos N” olarak adlandırılan bu batıklar, Doğu Akdeniz’deki Orta Çağ deniz ticareti ağına, meşhur Ganos şaraplarına ve dönemin siyasi çalkantılarına ışık tutuyor.
www.arkeofili.com
Datça Yarımadası’nın ucundaki Knidos antik kenti açıklarında Bizans dönemine ait, yüzlerce amfora taşıyan üç gemi batığı ortaya çıkarıldı.
Datça Yarımadası açıklarında bulunan Knidos F batığının görüntüsü. C: Ocean Exploration Trust.
“Knidos F”, “Knidos L” ve “Knidos N” olarak adlandırılan bu batıklar, Doğu Akdeniz’deki Orta Çağ deniz ticareti ağına, meşhur Ganos şaraplarına ve dönemin siyasi çalkantılarına ışık tutuyor.
Heritage dergisinde Evren Türkmenoğlu ve Dan Davis tarafından yayımlanan bu yeni çalışma, Doğu Akdeniz ekonomisinin dinamiklerini anlamak için sualtında eşsiz bir zaman kapsülü sunuyor.
Keşifler, E/V Nautilus araştırma gemisinden denize indirilen uzaktan kumandalı sualtı araçları (ROV) Hercules ve Argus kullanılarak gerçekleştirildi. Datça kıyılarındaki sığ sularda trol balıkçılığının antik batıklara verdiği büyük zararlar bilinse de, 370 ile 418 metre gibi çok derin sulara ve sarp bir deniz topoğrafyasına denk gelen Knidos F ve Knidos L batıkları bu tahribattan büyük ölçüde kurtulmayı başarmıştı. Eserlerin deniz tabanından çıkarılmadan sadece görüntülenerek haritalandığı (non-intrusive) bu modern yöntem sayesinde, batıkların kargosu yerinde ve yüksek çözünürlüklü olarak incelenebildi.
Altın Çağın Ganos Şarabı Taşıyıcıları: Knidos F ve L
MS 10. ve 12. yüzyıllar arasına tarihlenen Knidos F ve L batıkları, uzun süren Arap egemenliğinin ardından Bizans İmparatorluğu’nun denizlerdeki gücünü ve ticari hareketliliğini yeniden kazandığı bir “canlanma” döneminin izlerini taşıyor.
Knidos F Batığı: Knidos’un 10 deniz mili kuzeydoğusunda, 370 metre derinlikte yatan bu batıkta 545’i tamamen sağlam olmak üzere toplamda 600’ü aşkın amfora tespit edildi. Amforaların deniz tabanındaki derli toplu duruşu, geminin alabora olmadan düz bir şekilde battığını ve ahşap gövdenin alt kısmının kumun altında çok iyi korunmuş olabileceğini gösteriyor. Bu devasa kargonun tamamı, arkeoloji literatüründe Marmara (Ganos) bölgesinin manastırlarında üretilen şarapların ticaretiyle ilişkilendirilen “Günsenin Tip I” formundaki amforalardan oluşuyor.
Knidos L Batığı: Datça’nın 3 deniz mili güneyinde, 418 metre derinlikte yer alan bu gemide ise 116 sağlam amfora tespit edildi. Bu geminin de ana yükünü yine “Günsenin Tip I” amforaları oluşturuyordu. Ancak gemide yan kargo olarak MS 11. yüzyıla tarihlenen ünlü Serçe Limanı batığındaki amforalara (Tip XIII) benzeyen daha ince ve uzun boyunlu farklı bir tip daha bulunuyordu.
Her iki geminin homojen yükü ve konumu, bu deniz araçlarının Karya deniz koridorunda büyük limanlara doğrudan sefer yapan planlı nakliye gemileri olabileceğini işaret ediyor.
Datça Yarımadası açıklarında bulunan Knidos L batığı. C: Ocean Exploration Trust.
Literatürde Karşılığı Olmayan Gizemli Amforalar: Knidos N
Araştırmanın en şaşırtıcı sonuçlarından birini ise 400 metre derinlikte yatan Knidos N batığı ortaya koydu. MS 13. yüzyıla (Geç Bizans) tarihlenen bu batık, Bizans’ın Doğu Akdeniz’deki deniz egemenliğini giderek Venedik ve Ceneviz gibi İtalyan şehir devletlerine ve yeni yükselen Türk beyliklerine kaptırdığı, ekonomik daralmanın yaşandığı çalkantılı bir döneme denk geliyor.
Bu gemideki 95 sağlam amforadan yaklaşık 77’sini oluşturan ana kargo, arkeoloji dünyası için tam bir muamma. Kısa ve dar bir boyna, omuzlara yerleştirilmiş alçak kulplara ve düz bir tabana sahip olan bu formun şimdiye kadar literatürde hiçbir benzeri bulunamadı. Uzmanlar, bu benzersiz amforaların henüz yeri tespit edilememiş yerel bir üretim merkezine ait olabileceğini düşünüyor.
Ayrıca gemide tespit edilen az sayıdaki ikinci tip amforanın ise Karadeniz (Kırım) kökenli olduğu ve genellikle tahıl ya da küçük balık istiflemek için kullanılan gündelik formlara (Günsenin Tip XXI) benzediği anlaşıldı.
Datça Yarımadası kıyılarındaki Knidos F, Knidos L ve Knidos N gemi batıklarının konumlarını gösteren harita. C: Dan Davis.
Doğu Akdeniz’in Ticaret Ağı Çözülüyor
Uzmanlar, döneme ait sofra eşyası, çapa veya ahşap gemi aksamı gibi diğer buluntuların kumun altında kalmış olabileceğini belirtiyor. Tüm bu detaylı tespitler; Ege, Güney Anadolu ve Levant kıyılarını birbirine bağlayan Karya rotasının, hem Bizans’ın şaşalı şarap ticareti döneminde hem de Geç Orta Çağ’ın daralan kıyı ticaretinde gemiler tarafından kesintisiz olarak kullanılmaya devam ettiğini çok net bir biçimde kanıtlıyor.
Makale: Türkmenoğlu, E., & Davis, D. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >