Blog
Selçuklulara Ait Çift Başlı Ejderha Motifli Mezar Taşı Bulundu
Anadolu’nun Orta Çağ’daki inanç ve sanat dünyasına ışık tutan kazı çalışmaları, Van’ın Gevaş ilçesinde heyecan verici bir buluntuya sahne oldu.
www.arkeofili.com
Van’da yer alan Gevaş Selçuklu mezarlığında, 1.300’lü yıllara ait çift başlı ejderha motifi olan bir mezar taşı keşfedildi.
Selçuklulara ait çift başlı ejderha motifli mezar. C: Gevaş Selçuklu Mezarlığı kazıları.
Anadolu’nun Orta Çağ’daki inanç ve sanat dünyasına ışık tutan kazı çalışmaları, Van’ın Gevaş ilçesinde heyecan verici bir buluntuya sahne oldu.
Van’da 50.000 metrekarelik devasa bir alana yayılan tarihi Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda yürütülen çalışmalarda, üzerinde mitolojik çift başlı ejder motifi bulunan ve bölgede bugüne kadar tespit edilen tek hayvan figürlü eşsiz bir mezar taşı gün yüzüne çıkarıldı.
Söz konusu mezar taşı, Yazar Korkmazer ve Doç. Dr. Ercan Çalış tarafından “Gevaş Selçuklu mezarlığında bulunan çift başlı ejder motifli mezar taşı” adlı makalede detaylandırıldı.
Miran Oğlu Usta Yusuf’un Eseri
2022 yılında başlatılan ve Cumhurbaşkanlığı kararıyla Doç. Dr. Ercan Çalış başkanlığında yürütülen kazılarda şimdiye dek 1.000’e yakın mezar taşı belgelendi. Ancak 2025 kazı sezonunda ayağa kaldırılan bu özel eser, ikonografik ve sanatsal niteliğiyle diğerlerinden ayrılıyor.
C: Gevaş Selçuklu Mezarlığı kazıları.
Beyaz kalker taşından ince bir işçilikle inşa edilen bu anıtsal mezar taşı; baş şahidesi, ayak şahidesi ve bir sandukadan oluşuyor. Üzerindeki epigrafik kayıtlara göre bu etkileyici mezar, Hicri 710 yılında (Miladi 1310 – 1311) vefat eden “Hacı Ali” isminde genç birine ait. Eserin altındaki imza ise dönemin maharetli taş ustalarından “Miran oğlu Yusuf”a ait.
Taşın yüzeyinde Ayet-el Kürsi’nin yanı sıra, “Ölüm bir kapıdır, herkes ondan geçecek / Ölüm bir kasedir, herkes ondan içecek” anlamını taşıyan derin manalı bir hadis-i şerif de kazınmış.
İslam Sanatında Bir Mitoloji: Ejderha Neyi Sembolize Ediyor?
Mezar taşının en çarpıcı özelliği olan çift başlı ejder motifi, başucu şahidesinin alınlık kısmında, sivri kemerli bir nişin içine simetrik olarak yerleştirilmiş halde bulunuyor. Kıvrımlı gövdelere ve dinamik bir görünüme sahip bu iki ejderha başı, Orta Asya’dan Anadolu’ya taşınan kadim Türk mitolojisinin İslam sanatıyla nasıl kusursuzca harmanlandığının görsel bir kanıtı.
C: Gevaş Selçuklu Mezarlığı kazıları.
Peki, İslami bir mezar taşında ejderhanın ne işi var? Uzak Doğu ve Asya kökenli bir figür olan ejderha, Selçuklu ve Osmanlı sanatında genellikle korkutucu bir canavardan ziyade güç, kudret, bereket ve korumanın sembolü olarak kabul ediliyor.
Özellikle figürün çift başlı olması, derin bir felsefi altyapıya işaret ediyor. Araştırmacılara göre bu motif; yaşam ve ölüm, iyi ve kötü, dünyevi ve uhrevi gibi evrendeki ikili zıtlıkları (dualite) temsil ediyor. Eski Türk mitolojisinde evrenin dönüşünü sağlayan (yılbüke) figürlerle de ilişkilendirilen ejderhanın bu mezar taşındaki temel işlevinin, ölen kişinin ruhunu kötü güçlerden korumak ve ona zorlu ahiret yolculuğunda rehberlik etmek olduğu düşünülüyor.
Kültürlerin Kesişim Noktasında Tekil Bir Örnek
İslam sanatında genellikle tasvirden kaçınıldığı ve bitkisel/geometrik süslemelere ağırlık verildiği bilinse de, Gevaş’taki bu eser, Selçuklu zanaatkârlarının soyut ve figüratif unsurları ne kadar uyumlu bir şekilde bir araya getirebildiğini gösteriyor. Alanındaki binlerce taş arasında stilize hayvan figürü barındıran tek örnek olması, bu mezar taşını arkeolojik ve sanat tarihi açısından nadide bir şaheser kılıyor.
C: Gevaş Selçuklu Mezarlığı kazıları.
Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda bulunan bu çift başlı ejderha, 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra Anadolu’da bir araya gelen farklı inanç ve kültürlerin taşlara nasıl nakşedildiğini bizlere yüzyıllar sonrasından fısıldamaya devam ediyor.
Makale: Çalış, E. ve Korkmazer, Y. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >