Blog
Şempanzeler ve Bonobolar Bizimkine Benzer Arkadaşlıklar Kuruyor
Kuyruksuz maymunların toplumsal yaşamlarını nasıl yönettiğini araştırmak için bilim insanları, 24 şempanze ve bonobo grubunda toplumsal tımar davranışını inceledi.
www.arkeofili.com
Yaşayan en yakın akrabalarımız olan şempanzelerin ve bonoboların da insan arkadaş çevrelerine benzeyen toplumsal ağlar kurduğu bulundu.
Şempanzeler ve bonobolar insan benzeri sosyal çevreler oluşturuyorlar. Ancak şempanzeler yaşlandıkça daha seçici hale gelirken, bonobolar sosyal açıdan daha kapsayıcı kalıyor. C: Edwin van Leeuwen/Chimfunshi Wildlife Orphanage
Kuyruksuz maymunlar, arkadaşlıklarını tıpkı insanlar gibi kuruyor. Araştırmacılar, tımar davranışlarını inceleyerek şempanzelerin ve boboların yakın bir iç çevre ile birlikte daha zayıf toplumsal bağlantılardan oluşan daha geniş ağlar kurduğunu keşfetti. Şempanzeler birkaç güvenilir partnere odaklanıyor ve yaşlandıkça daha seçici hale geliyor; bonobolar ise daha eşitlikçi bir toplumsal tarzı sürdürüyor.
İnsanlar ilişkilerini sıklıkla katmanlar halinde düzenliyor. Zamanlarının büyük bölümünü küçük bir yakın arkadaş ve aile grubuyla geçirirken daha geniş bir tanıdık grubuyla daha zayıf bağlantılar sürdürüyor. Uluslararası yeni bir çalışma, bu örüntünün yalnızca insanlara özgü olmadığına işaret ediyor.
Araştırmacılar, yaşayan en yakın akrabalarımız olan şempanzelerin ve bonoboların da insan arkadaş çevrelerine benzeyen toplumsal ağlar kurduğunu buldu. Bulgular, karmaşık toplumsal ilişkilerin nasıl evrildiğine dair yeni bir bakış sunuyor.
Kuyruksuz maymunlar insana benzer toplumsal ağlar kuruyor
Kuyruksuz maymunların toplumsal yaşamlarını nasıl yönettiğini araştırmak için bilim insanları, 24 şempanze ve bonobo grubunda toplumsal tımar davranışını inceledi. Tımar, kuyruksuz maymunlar arasındaki en önemli toplumsal etkinliklerden biri. Bu, bağları güçlendirmeye ve ilişkileri sürdürmeye yarıyor.
Ekip matematiksel bir model kullanarak bireylerin sınırlı zamanlarını ve toplumsal çabalarını grup içindeki diğer bireyler arasında nasıl dağıttığını analiz etti.
Sonuçlar tanıdık bir örüntüyü ortaya koydu. Çoğu kuyruksuz maymun, tımar zamanlarının büyük bir kısmını az sayıda tercih edilen partnere ayırıyor. Bunun yanı sıra çok daha fazla bireyle daha az yoğun ilişkiler sürdürüyor. Bu katmanlı yapı, insan toplumsal çevrelerinin örgütlenme biçimine yakından benziyor.
Çalışma ayrıca daha büyük gruplarda yaşayan kuyruksuz maymunların, toplumsal dikkatlerini nereye verdikleri konusunda daha seçici olma eğiliminde olduğunu da ortaya koydu. Bu eğilim insan toplumsal ağlarında da gözlemleniyor.
Şempanzeler ve bonobolar farklı yaklaşımlar benimsiyor
Her iki tür de insana benzer toplumsal yapılar gösterse de ilişkilerini birbirinin tıpatıp aynısı biçimde yönetmiyor.
Bonobolar tımar zamanlarını grup üyeleri arasında daha eşit biçimde dağıtarak daha eşitlikçi bir toplumsal ağ yaratıyor. Şempanzeler ise tam tersine çabalarının daha büyük bir kısmını az sayıda tercih edilen yoldaşa yoğunlaştırıyor.
Bu farklılıklar, iki türün toplumsal davranışındaki daha geniş ayrımları da yansıtıyor.
Yaşlanmak şempanze arkadaşlıklarını değiştiriyor
İnsanlar yaşlandıkça ilişkileri konusunda genelde daha seçici hale geliyor. Dikkatlerini daha küçük bir yakın bağlantılar iç çevresine yoğunlaştırıyor. Araştırmacılar şempanzeler arasında da benzer bir örüntü buldu.
Şempanzeler yaşlandıkça giderek daha az toplumsal partnere yatırım yapıyor. Bonobolar ise zaman içinde toplumsal çevrelerinde benzer bir daralma göstermiyor.
Van Leeuwen, “Bu durum belki de bonoboların daha eşitlikçi toplumsal sistemlerinden kaynaklanıyor. Bonobolar, grup sınırlarını aşan toplumsal bağlarla daha akışkan ilişkiler içinde birlikte yaşıyor gibi görünüyor. Bu şempanzelerde nadiren görülen bir şey” diyor.
Arkadaşlığın evrimine dair ipuçları
Çalışmanın baş yazarı Edwin van Leeuwen’e göre sonuçlar, toplumsal ilişkilerin nasıl kurulduğu ve sürdürüldüğünün birden çok türde benzer ilkelerle yönetildiğine işaret ediyor.
Van Leeuwen, “Bulgularımız, bireylerin toplumsal çabayı nasıl dağıttığını yönlendiren temel kuralların birden çok türde geçerli olduğunu gösteriyor. Bu da karmaşık toplumların nasıl örgütlendiğine dair derin bir evrimsel sürekliliği ortaya koyuyor” diyor.
Aynı zamanda şempanzeler ile bonobolar arasındaki farklılıklar, toplumsal bağlantıları yönetmek için birden fazla evrimsel stratejinin bulunduğunu gösteriyor.
Van Leeuwen, bu örüntüleri anlamanın bilim insanlarının hem insanlarda hem de diğer hayvanlarda işbirliği, toplumsal öğrenme ve duygusal iyi oluşa dair anlayışlarını geliştirebileceğini belirtiyor: “Bu örüntüleri anlamak, hem insanlarda hem de diğer hayvanlarda işbirliği, toplumsal öğrenme ve duygusal iyi oluşa dair çalışmalar için kritik bilgiler ortaya çıkarabilir.”
Utrecht University. 31 Mayıs 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >