Blog
Vikingler Grönland’daki Yerleşimlerini Neden Terk Etti?
İskandinavya’daki anavatanlarından ayrıldıkları maceralarında İspanya’ya kadar indiler, okyanusu aşarak Kanada’ya ulaştılar, hatta Orta Doğu’ya kadar gittiler.
Zeynep Şoray - www.arkeofili.com
Vikingler o kadar uzun bir yolculuk yapıp Grönland’a ulaşmalarına rağmen neden yüzyıllar sonra bölgeyi terk ettiler?
Grönland’ın Qaqortukulooq bölgesindeki Hvalsey çiftliği, Doğu Yerleşimi’ndeki en iyi korunmuş İskandinav kalıntılarından bazılarına ev sahipliği yapıyor.
Vikingler hakkında kesin olarak söyleyebileceğimiz bir şey varsa, o da çok geniş coğrafyalara seyahat ettikleridir. İskandinavya’daki anavatanlarından ayrıldıkları maceralarında İspanya’ya kadar indiler, okyanusu aşarak Kanada’ya ulaştılar, hatta Orta Doğu’ya kadar gittiler. Grönland’a da yerleştiler. Ancak sonunda burayı terk ettiler. Uzun süre boyunca bunun nedenini kimse tam olarak bilmiyordu.
Science Advances dergisinde yayımlanan 2022 tarihli bir çalışma, Vikinglerin Grönland’dan neden ayrıldığına dair kesin yanıtı ortaya koydu ve bu cevap, insanların beklediğinden tamamen farklıydı.
Makalede, “İskandinav yerleşimciler MS 985 yılında Güney Grönland’da Doğu Yerleşimi’ni kurdular ancak bölge 15. yüzyılın başlarında büyük ölçüde terk edilmişti” deniliyor.
Yazarlar, “Daha önceki bazı araştırmaların da belirttiği gibi, bu terk ediş, iklim değişikliği, yönetim başarısızlığı, ekonomik çöküş ya da toplumsal katmanlaşma dahil olmak üzere birden fazla sorundan kaynaklanmış olabilir” diye yazıyor. “Güney Grönland her zaman tarım yapılabilecek sınır bölgelerden biriydi.”
Vikingler Grönland’ı Neden Terk Etti?
Peki Vikingler, aldatıcı biçimde küçük ve aslında pek de yeşil olmayan bu topraklarda 400 yılı aşkın başarılı bir dönemin ardından neden pılını pırtını toplayıp gitti? Bugüne kadar en yaygın kabul gören teori, soğuğa artık dayanamadıkları yönündeydi.
Bu, Vikinglerin dayanıklılığına yönelik bir eleştiri değildi. Gerçekten de o dönemde dünya çok daha soğuktu. Çünkü Dünya, bugün “Küçük Buzul Çağı” olarak adlandırılan büyük bir soğuma dönemine yeni girmişti. Üstelik bu durum birkaç kat daha kalın giyinmekten ya da şömineye biraz daha odun atmaktan ibaret değildi. Ariel Hessayon ve Dan Taylor’ın yazdığı makaleye göre yaklaşık 2 santigrat derecelik sıcaklık düşüşü küresel ölçekte büyük felaketlere yol açtı.
Araştırmacılar, “Nehirler ve kıyı denizleri dondu, ticaret ile iletişimi durma noktasına getirdi” diye yazıyorlar. “Sağanaklar hasadı mahvederken ekinler ve hayvanlar telef oldu. Bunun sonucunda yaygın bir açlık ve büyük sıkıntılar yaşandı.”
Grönland, bugün bile pek kavurucu yazlarıyla bilinmez. Dolayısıyla bu Küçük Buzul Çağı’nın, bu konuksever olmayan ve buzla kaplı toprakta tarımın sonunu getirmesi mantıklı görünüyor. Grönland’daki sıcaklık değişimlerini yüzyıllar boyunca yeniden kurmak için kullanılan buz karotu verileri gibi jeolojik kanıtlar da bu sonucu destekler gibiydi. Su götürmez bir vakaya benziyordu.
Ancak tek bir sorun vardı.
Makalenin ortak yazarlarından Raymond Bradley, “Bu çalışmadan önce, Viking yerleşimlerinin bizzat bulunduğu yerden hiçbir veri yoktu” diye açıklıyor. “Ve bu bir sorun.”
Kanıtlar Grönland’ın Küçük Buzul Çağı’nda tarım için fazla soğuk hale geldiğini gerçekten gösteriyor olsa da, bu kanıtlar, Vikinglerin asıl yerleştiği yerden birkaç bin kilometre uzaktaki bir bölgeye odaklanıyordu.
Bradley, “İklimin, bizzat İskandinav çiftliklerinin yakınında nasıl değiştiğini incelemek istedik” diyor.
Asıl Suçlu Sıcaklık Değişimi Değildi
İşte sürprizler o zaman ortaya çıkmaya başladı. Özgün Viking yerleşimlerinin bulunduğu yerlerin yakınında uygun buz karotu yok, ama en az onun kadar iyi bir şey vardı: Qassiarsuk adlı minik köyün yalnızca 9 kilometre uzağında, oldukça akılda kalıcılıktan uzak bir adı olan “578 No’lu Göl.”
Bugün Qassiarsuk… “minik” demek onu gerçekten hafife almak olur: 2020 itibarıyla nüfusu yalnızca 39 kişiydi. Ama bin yıl önce burası Brattahlí? olarak anılıyordu ve Viking Grönlandı’nın en büyük çiftliklerinden bazılarına ev sahipliği yapıyordu. Bu da orayı, İskandinav yerleşimlerindeki değişen koşulları incelemek ve belki de sonunda neden terk edildiklerini çözmek için mükemmel kılıyordu.
Çalışmanın baş yazarı Boyang Zhao, “Bu bölgeyi daha önce hiç kimse araştırmamıştı” diyor.
Zhao ve çalışma arkadaşları üç yıl boyunca gölden tortu örnekleri topladı. Amaç, son 2.000 yıl boyunca bölgedeki sıcaklık ve su miktarındaki değişimleri ortaya çıkarmaktı.
Zhao, “Keşfettiğimiz şey, Güney Grönland’daki İskandinav yerleşimi boyunca sıcaklığın neredeyse hiç değişmemesine rağmen bölgenin zamanla giderek daha kurak hale gelmiş olmasıydı” diyor.
Artan kuraklık, Grönland’daki Vikingler için yıkıcı sonuçlar doğurmuş olmalıydı. Aslında iyi yıllarda bile tarım son derece zordu.
“Kış aylarında sığırlar ile bazı koyun ve keçiler karanlık ahırlarda tutulmak zorundaydı. İlkbahar geldiğinde ise birçok sığır yürüyemeyecek kadar güçsüz kalıyor ve Viking çiftçileri onları taşıyarak otlaklara götürmek zorunda kalıyordu.”
Kuraklık koşullarında ise zaten zar zor sürdürülebilen bu sistem tamamen çöktü. Daha az yağmur, daha düşük ürün verimi anlamına geliyordu. Bu da çiftçilerin kış boyunca hayvanlarını besleyememesine yol açıyordu.
Bir Kültürün Sonu
Bazıları yiyecek bulmak için denize yöneldi ve karada artık yetiştiremedikleri hayvanların yerine deniz memelilerini avlamaya başladı. Ancak bu, tarımdan çok daha tehlikeliydi ve sonunda avlanıp yiyecek bulacağınızın da hiçbir garantisi yoktu.
Yiyecek giderek daha kıt ve güvensiz hale gelirken, deniz buzlarının artması da yerleşimcilerin Avrupa ana karasıyla bağlantısını kesme tehdidi oluşturuyordu. Çalışmaya göre bu gelişmeler Viking Grönlandı’nın kaderini neredeyse kaçınılmaz hale getirdi.
Giderek kuruyan çevre koşullarına uyum sağlayamayan yerleşimciler, artan toplumsal istikrarsızlıkla karşı karşıya kaldılar ve sonunda evlerini terk ederek, daha sıcak olmasa bile en azından daha yağışlı bölgelere göç etmek zorunda kaldılar.
Araştırma şu sonuçla sona eriyor: “İskandinav yerleşimlerinin terk edilme nedenleri karmaşıktır ve bunu yalnızca iklim değişikliğine bağlamak doğru değil. Bununla birlikte sonuçlarımız, hidroiklimdeki değişimlerin Doğu Yerleşimi’nin kaderiyle yakından bağlantılı olduğunu açıkça gösteriyor.”
IFL Science. 25 Haziran 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >