Blog
1.300 Yıllık Camlar, Venedik Zanaatinin Kökenini Gösteriyor
Son keşifler, Venedik’te camın tarihinin sanılandan çok daha eski, çok daha karmaşık ve teknolojik açıdan çok daha ileri olduğunu gösteriyor. Neredeyse unutulmuş bir geçmiş, küçücük parçalar üzerinden yeniden ortaya çıkıyor.
Zeynep Şoray - www.arkeofili.com
Sekizinci yüzyıla tarihlenen cam buluntuları, Venedik cam zanaatinin bilinen en erken tarihini ve detaylarını ortaya koyuyor.
Analiz edilenlere benzer, San Pietro di Castello’dan Erken Orta Çağ’a ait bir kadeh; şu anda restorasyon aşamasında. C: Ca’ Foscari Venedik Üniversitesi
Venedik camından söz edildiğinde, akla ilk olarak Murano’nun harlı fırınları, zarif filigranlar ve Rönesans’ın canlı renkleri gelir. Bu ikonik ve evrensel olarak tanınan imge, hikayenin yalnızca bir bölümünü anlatır. Yüzyıllar boyunca, Erken Orta Çağ’a uzanan ilk dönem, Murano’nun sonraki ihtişamına yalnızca bir önsöz olarak görülmüş ve gölgede kalmıştı.
Son keşifler, Venedik’te camın tarihinin sanılandan çok daha eski, çok daha karmaşık ve teknolojik açıdan çok daha ileri olduğunu gösteriyor. Neredeyse unutulmuş bir geçmiş, küçücük parçalar üzerinden yeniden ortaya çıkıyor.
Bu çalışma, kentin kurucu çekirdeklerinden biri olan ve o dönemde liman girişine yakın stratejik bir konumda bulunarak lagüne erişimi kontrol eden, Olivolo’nun antik adası San Pietro di Castello’dan gelen Erken Orta Çağ cam buluntu topluluğunu inceliyor. Araştırma, 1990’ların başında gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda gün ışığına çıkarılan Erken Orta Çağ cam parçalarına dayanıyor.
6. ile 9. yüzyıllar arasına tarihlenen, kaplar, üretim artıkları ve bir steatit potayı içeren toplam 45 örnek üzerinde yapılan bilimsel analizler, Erken Orta Çağ Venedik’ini uluslararası ticaretin canlı olduğu ve dikkate değer bir teknolojik ilerleme sergileyen bir merkez olarak ortaya koyuyor.
Bu bulgular, Venedik’in kökenlerine dair yeni bir bakış açısı sunuyor. Kent, 8. yüzyıldan itibaren gelişmiş, bağlantılı ve yenilikçi bir yapıya sahipti; Erken Orta Çağ Akdeniz dünyasında önemli bir merkezdi ve döneminin en gelişmiş teknolojilerine hakimdi.
Yeni Bir Teknoloji
Teknoloji tarihi, çağları belirleyen büyük geçişlerle şekillenir. Antik dünyadaki en önemli geçişlerden biri, Roma İmparatorluğu’ndan miras kalan natron bazlı cam tarifinden bitki külü bazlı cama geçişti. Mısır natronunu temin etmenin zorlaşmasıyla tetiklenen bu değişim, Avrupa camcılığı için yeni bir dönemin kapısını araladı. Arkeologların uzun süredir sorduğu soru şuydu: Bu devrimin öncüsü kimdi?
Margherita Ferri, “San Pietro di Castello kazılarından çıkan yanıt şaşırtıcı” diye açıklıyor.
“Burada 8. yüzyıla kadar geri giden bitki külü camı parçalarımız var. Ama asıl sürpriz başka: Kimyasal analiz, bu eski parçaları Suriye-Levant bölgesindeki üretime bağlıyor. Bu da, Venedik’in 1.300 yıl önce yalnızca bu yeni teknolojiden haberdar olmakla kalmadığını, aynı zamanda ticaret ağlarının yüzlerce kilometre ötede üretilen en ileri malzemeleri ithal edecek kadar etkin olduğunu gösteriyor. Bu durum Venedik’i, İtalya’da bu teknolojiyi en erken benimseyip ustalaşan merkezlerden biri konumuna yerleştiriyor ve olağanüstü açık, iyi bağlantılı bir kenti ortaya çıkarıyor.”
Buna ek olarak bilim insanları, tek bir mavi tessera (mozaik taşı) içinde iki farklı opaklaştırıcı maddenin bir arada bulunduğunu saptadı: 4. yüzyıldan sonra artık kullanılmayan antik bir teknoloji olan kalsiyum antimoniat ve daha modern bir teknik olan kurşun stannat. Yüzyıllarla birbirinden ayrılan teknolojiler, bu küçücük mozaik parçasında nasıl bir arada olabilir? Analizin ortaya koyduğu yanıt, bugün modern saydığımız bir uygulamada yatıyor: geri dönüşüm. Zanaatkârlar daha eski bir Roma tesserasını eriterek malzemesini geri kazanmış ve yeniden kullanmış; böylece geçmiş ile günceli harmanlamış.
Üstelik mavi renk üretmek için Venedikli zanaatkârlar saf, rafine bir kobalt pigmenti kullanmamış. Bunun yerine, kobaltça zengin bir yan ürün olan metal işçiliği cürufundan yararlanmışlar. Bu tercih, yalnızca malzeme özelliklerine dair sofistike bir kavrayışı değil, aynı zamanda akıllı bir yeniden kullanım temelli ekonomiyi de ortaya koyuyor: bir tür proto-döngüsel ekonomi.
Erken Orta Çağ Venedik’i ve Ticaret Ağları
Ham camın kökenine dair analizler, Venedik’i uluslararası ticaretin bir kavşağı olarak canlı biçimde resmediyor. Buluntular, dönemin iki ana üretim bölgesinden gelen camın neredeyse eşit oranlarda temsil edildiğini gösteriyor: Mısır ve Levant (bugünkü Suriye, Lübnan ve Filistin kıyıları).
Venedik’in ticaret yolları dinamik ve uyarlanabilirdi; Akdeniz’de değişen jeopolitik ve üretim koşullarına göre şekilleniyordu. Lagün yalnızca malların alıcısı değildi; karmaşık ve sürekli evrilen bir değişim ağında aktif bir rol oynuyordu.
Peki bu yeni teknolojiler ve “egzotik” nesneler Venedik’e nasıl ulaşıyordu? Yerel atölyelerde işlenmek üzere hammadde olarak mı getiriliyorlardı, yoksa tamamlanmış lüks ürünler olarak mı? Yanıt her ikisi de. Ve bu, son derece sofistike bir tedarik ağını gözler önüne seriyor.
Hammadde ticaretine dair kanıtlar, bitki külü camından yapılmış kadehlerden geliyor. Kimyasal bileşimleri, hammaddenin Suriye-Levant kökenli olduğunu düşündürüyor. Buna karşın biçimleri, daha eski natron temelli teknikle yerelde üretilen kadehlerle tamamen aynı. Bu da Venedikli zanaatkârların ham camı ithal edip yerel üsluba göre işlediğini gösteriyor. Öte yandan, Suriye üretiminde yaygın olup o dönemde Adriyatik’te üretilmeyen konik tabanlı bir camın bulunması, tamamlanmış lüks ürünlerin doğrudan ithal edildiğine işaret ediyor.
Dolayısıyla Erken Orta Çağ Venedik’i, atölyeleri için hem hammaddeyi hem de doğrudan tüketim için yüksek değerli bitmiş ürünleri ithal eden, karma bir tedarik zinciri yönetiyordu.
Ca’ Foscari University of Venice. 18 Aralık 2025.
Makale: Gliozzo, E., Ferri, M. & Braschi, E. (2025).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >