Blog
4200 Yıllık Gümüş Bir Kadeh, Evrenin Yaratılışını Betimleyebilir
Kadeh, 1970 yılında Ramallah'ın doğusundaki Ayn Samiya pınarı yakınlarındaki yüksek statülü bir mezarda ortaya çıkarıldı.
www.arkeonews.com
Yarım yüzyıldan fazla bir süre önce Yahudiye Tepeleri’nde bulunan küçük bir gümüş kap , arkeologlar arasında yeniden tartışma konusu oldu. ?Ain Samiya Kadehi olarak bilinen 8 santimetre yüksekliğindeki kupa, Orta Tunç Çağı'na (yaklaşık MÖ 2650–1950) tarihleniyor ve güney Levant'ta bu döneme ait şimdiye kadar bulunan en karmaşık mitolojik sahnelerden biriyle süslenmiş durumda.
Yeni yayınlanan bir çalışmada, jeologken jeoarkeoloğa dönüşen Eberhard Zangger ve meslektaşları, kadehin uzun zamandır inanıldığı gibi Babil Enuma Elish gibi belirli bir miti tasvir etmediğini savunuyor. Bunun yerine, çok daha eski ve evrensel bir fikri temsil ettiğini öne sürüyorlar: kozmik düzenin ilk kaostan yaratılması.
Bu iddia, nesne ve Zangger'in kendisi etrafındaki uzun süredir devam eden tartışmaları yeniden alevlendirdi; Zangger'in daha önceki teorileri, Bronz Çağı kültürlerini Atlantis'le ilişkilendiren yüksek profilli iddialar da dahil olmak üzere , birçok uzmandan sert eleştiriler almıştı.
Mütevazı Bir Mezardan Eşsiz Bir Nesne
Kadeh, 1970 yılında Ramallah'ın doğusundaki Ayn Samiya pınarı yakınlarındaki yüksek statülü bir mezarda ortaya çıkarıldı. Mezarda çoğunlukla sıradan çömlek ve silahlar bulunmasına rağmen, gümüş kadeh hemen dikkat çekti. Bugüne kadar, güney Levant'ta bu döneme ait bulunan bilinen tek lüks gümüş kap olma özelliğini koruyor.
Dış yüzeyi yan yana düzenlenmiş iki karmaşık sahneyle süslenmiştir. Melez yaratıklar, yılanlar, bitkiler ve göksel semboller kabartma tekniğiyle işlenmiş olup, on yıllardır bilim insanlarını şaşırtan yoğun bir anlatı oluşturmaktadır. İlk yorumlar, bu imgeleri, tanrı Marduk’un kaos canavarı Tiamat'ı yenmesini anlatan Mezopotamya yaratılış destanı Enuma Elish ile ilişkilendirmiştir.
Ancak kadeh, bu mitin yazılı versiyonundan neredeyse bin yıl öncesine dayanmaktadır.
8 santimetre yüksekliğindeki Ain Samiya Kadehi, Orta Tunç Çağı'na (yaklaşık MÖ 2650-1950) tarihlenmektedir. Kaynak: Kamu Malı – Wikipedi Commons
Kaos, Düzen ve Yükselen Güneş
Zangger ve ekibi farklı bir yorum öneriyor. Analizlerine göre, iki sahne şiddetli bir ilahi savaştan ziyade yaratılışın ardışık aşamalarını göstermektedir.
Bir sahnede, insan ve boğa karışımı bir yaratık, dik duran bir yılan ve stilize edilmiş bitki formlarının yanında beliriyor. Figürler kaynaşmış ve istikrarsız görünüyor; bu da hayvanların, insanların, bitkilerin ve hatta cinsiyetlerin belirgin rollerinin olmadığı, gerçek bir ayrımın olmadığı bir dünyayı simgeliyor.
İkinci sahnede, iki insan figürü, içinde parlak bir güneş diski bulunan hilal şeklinde bir nesneyi kaldırıyor. Altında, yılan dik durmak yerine yatay olarak uzanmış, uysal bir halde görünüyor. Araştırmacılar hilali, eski Yakın Doğu'da güneş ve ayı gökyüzünde taşıyan bir motif olan "göksel tekne" olarak yorumluyorlar.
Bu sahneler birlikte ele alındığında, kozmik organizasyonun görsel bir anlatısı olarak okunabilir; kaostan döngüsel yenilenmeyle yönetilen yapılandırılmış bir evrene geçişi temsil ederler.
Levant Ötesinden Etkiler
Çalışma, kadehin Yahudiye Tepeleri'ne gömülmüş olmasına rağmen, sanatsal ve sembolik kökenlerinin başka yerlerde yattığını savunuyor. Karşılaştırmalı analiz, ikonografinin büyük ölçüde Mezopotamya geleneklerinden etkilendiğini ve Sümer, Akad, Mısır ve hatta Anadolu kozmolojisiyle paralellikler gösterdiğini öne sürüyor.
Zangger'in ekibi, tasarımın güney Mezopotamya'lı bir sanatçı tarafından tasarlandığını, nesnenin kendisinin ise gümüşe erişimin daha kolay olduğu kuzey Suriye'de yapılmış olabileceğini öne sürüyor. Oradan, kadeh, yerleşik ticaret yolları boyunca güneye doğru yolculuk etmiş ve sonunda mezara yerleştirilmiş olabilir.
Araştırmacılar, iddialarını desteklemek için Türkiye'nin güneydoğusundaki Lidar Höyük'ten benzer göksel imgelerle süslenmiş, pek bilinmeyen bir kireçtaşı prizmasına işaret ediyorlar. Uygulama açısından çok daha kaba olsa da, bu prizma, bu tür kozmolojik sembollerin klasik mitolojik metinler yazılmadan çok önce yaygın olarak kullanıldığını gösteriyor.
Ain Samiya Kadehi'nde tasvir edilen sahnelerin düz bir şekilde çizilmiş hali. Kaynak: Kamu Malı – Wikipedia Commons
Akademik Tedbir Devam Ediyor
Çalışmanın ayrıntılı ikonografik karşılaştırmalarına rağmen, birçok bilim insanı ihtiyatlı davranılmasını tavsiye ediyor. Zangger'in geçmiş çalışmaları, sınırlı kanıtlardan geniş kapsamlı sonuçlar çıkarmakla sık sık eleştirilmişti ve bazı uzmanlar, kadehin üzerindeki imgelerin tek bir genel yorumu destekleyecek kadar açık olmadığını savunuyor.
Eleştirmenler ayrıca kadehin restorasyon geçmişi ve parçalı haliyle ilgili çözülmemiş sorunlara dikkat çekiyor; bu durum, olayın tüm öyküsünü yeniden oluşturma çabalarını zorlaştırıyor.
Yine de, şüpheciler bile tek bir konuda hemfikir: ?Ain Samiya Kadehi, insanlığın evrendeki yerini görselleştirmeye yönelik son derece erken bir girişimi temsil ediyor.
İster evrenin doğuşunu, ister yeniden doğuşun cenaze törenini, isterse de daha geniş bir Yakın Doğu kozmolojik dünya görüşünü tasvir etsin, minik gümüş kupa, ağırlığının çok ötesinde bir etki yaratmaya devam ediyor ve araştırmacılara eski hayal gücünün ne kadarının yoruma açık olduğunu hatırlatıyor.
Zangger, E., Sarlo, D., & Haas Dantes, F. (2025). En eski kozmolojik tasvirler: ?Ain Samiya kadehindeki imgelerin yeniden değerlendirilmesi. Antik Yakın Doğu Topluluğu Dergisi “Ex Oriente Lux” 49–66.
Kapak Resmi Kaynağı: Kamu Malı – Wikipedia Commons
Leman Altuntaş tarafından22 Ocak 2026
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >