Blog
Britanya’da 1.800 Yıl Önce Biri İhtiyozor Fosili Toplamış
İhtiyozorlar, Mezozoik Çağ boyunca okyanuslarda avlanan, yunus biçimli deniz sürüngenleriydi.
www.arkeofili.com
Roma Britanyası’nda yaklaşık 1.800 yıl önce biri, fosilleşmiş bir ihtiyozor omurga kemiği toplamış ve daha sonra bunu bir çukura düşürmüş.
Colchester’dan fosilleşmiş ihtiyozor omurgası. C: Spencer vd. 2026
Britannia dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, fosil bir ihtiyozora aitti ve bu eski deniz sürüngenlerinden birinin kalıntılarının birisi tarafından kasıtlı olarak toplandığı bilinen en eski örnek.
Çalışmanın baş yazarı olan Patrick Spencer, “İngiltere kıyı şeridinin çeşitli yerlerinde, bir uçurumun eteğinden çıkmış, tek başına duran ve belki de dalgalarla iyice aşınmış bir ihtiyozor omuru sıradan bir buluntu ve genellikle pek bir önem taşımaz” diyor. “Ancak bu örnekte, omurun tümüyle beklenmedik bağlamı, onu son derece istisnai kıldı.”
Türünün ilk buluntusu
İhtiyozorlar, Mezozoik Çağ boyunca okyanuslarda avlanan, yunus biçimli deniz sürüngenleriydi.
Söz konusu Colchester fosili, 2024’te, Britanya’nın ilk eyalet düzeyindeki Roma başkentinin bulunduğu alanda, eski Essex County Hastanesi’nde keşfedildi. Fosil, olası kedi kalıntıları, bir at dişi, çanak çömlek parçaları ve yaklaşık MS 2. yüzyıla tarihlenen, ligula adı verilen bir Roma tuvalet kaşığı da dahil olmak üzere bir dizi eserle birlikte gizemli bir çukurda bulundu.
Spencer, 100 milyon yıldan eski böyle bir fosili elde tutmanın, uçsuz bucaksız zaman dilimlerini tek bir nesnede topladığını söylüyor. Fosil, “derin zamanı” Britanya’nın Roma işgaliyle birbirine bağlıyor ve hatta bizzat paleontolojinin doğuşuna da göndermede bulunuyor.
Spencer, fosilin keşfini, Lyme Regis’teki uçurumlar boyunca yaptığı ihtiyozor keşifleri “tarih öncesi yaşama dair anlayışımızı temelden değiştiren” 19. yüzyıl fosil avcısı Mary Anning’in öncü çalışmasıyla ilişkilendiriyor.
Araştırmacılar, hava koşullarıyla aşınmış kemiğe hâlâ yapışık duran yeşilimsi, kumlu kayaya dayanarak, fosilin büyük olasılıkla nereden getirildiğini saptayabildi. Olası kökenini, doğu Kent kıyısına, Folkestone ile Hythe arasına dek izlediler.
Bu bölge, yeşilkum yapı taşını bölge geneline sevk eden, hareketli bir Roma taş ocakçılığı sanayisine ev sahipliği yapıyordu. Spencer, “Colchester’da, Roma döneminin çoğu boyunca yeşilkum önemli bir yapı malzemesiydi” diyerek, fosili cebe atan kişinin taş ocakçılığı sırasında oralarda bulunmuş olabileceğini öne sürüyor.
Kutsal bir nesne mi yoksa meraktan mı alındı?
Ancak fosilin kötü, aşınmış durumu, birinin böyle bir buluntuyu neden saklama zahmetine gireceği sorusunu akla getiriyor. Spencer iki olasılık öne sürüyor.
Birincisi mitolojiyle ilgili. Klasik Antik Çağ’da insanlar büyük fosilleri çoğu zaman kahramanların, devlerin ve canavarların kalıntıları olarak görüyor ve buna bağlı olarak bazen onları kutsal emanetler gibi sergiliyordu. Çalışmada anılan bir örnek, Olympia kutsal alanında sergilenen ve kahraman Pelops’a ait olduğu söylenen dev “kürek kemiği.”
Spencer, “Bu fosil, omurun mitolojik bir yaratığın ya da bir devin elle tutulur kalıntısı olarak algılandığı Greko-Roma halk kültürü ve mitolojisiyle ilgili olabilir” diyor.
İkinci açıklama çok daha yalın: insan merakı. İnsanlar binlerce yıldır fosilleri büyüleyici buluyor. Bu da tuhaf ve çekici nesneleri alma dürtüsünün yeni bir şey olmadığını gösteriyor. Yaşlı Plinius bile, Theophrastos’un, kemiklerin taşa dönüşmesi gibi tuhaf bir olguya dair gözlemine değinmişti.
Fosilin bulunduğu gizemli çukur, fosilin işlevine dair de ipuçları sunuyor. Çalışmaya göre, nesnelerin bu tuhaf karışımı, özellikle de ligula, bir ritüel adağına işaret ediyor olabilir. Yine de Spencer, “fosilin bu çukura konmasının nedeni açık değil” diye temkinli konuşuyor.
Colchester fosili, Roma Britanyası’nda kasıtlı olarak toplanmış ilk ihtiyozor, ama benzer başka örnekler var. Bir plesiozora ait, kasıtlı olarak toplanmış bir başka büyük Romano-Britanya fosili de Cambridge’de bulunmuştu. Her iki fosil de İngiltere’nin doğusundan geliyor ve Spencer bunun bir tesadüf olmadığından şüpheleniyor.
Spencer, “Bu, belki Roma Britanyası’nın başka yerlerinde de, gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen daha fazla böyle buluntu olabileceğine işaret ediyor olabilir” diyor.
Makale: Spencer, P. S., Wightman, A. N., & Pooley, L. E. A. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >