Blog
Dünyanın İlk Proto Kuşlarından Birinde Tuhaf Özellikler Keşfedildi
Modern kuşlar, 66 milyon yıl önce yaşanan kitlesel yok oluş olayından sağ kurtulan tek dinozor soyu.
Zeynep Şoray - www.arkeofili.com
Dinozorlar ile kuşlar arasındaki ikonik geçiş türünün tuhaf “dişlere” ve son derece hareketli bir dile sahip olabileceği ortaya çıktı.
Archaeopteryx’in yeniden canlandırılması. Ağız tavanındaki oral papillalar ve oldukça hareketli dili görülüyor. C: Ville Sinkkonen
Yeni bir çalışmaya göre araştırmacılar, kuşların evriminde kilit bir geçiş fosili kabul edilen ikonik dinozor Archaeopteryx’in kafatasında daha önce hiç görülmemiş ilgi çekici özellikler keşfetti.
Araştırma ekibinin çalışmada öne sürdüğüne göre, uçamayan dinozorlarda bulunmayan ancak günümüz kuşlarında yaygın olan bu özellikler, Archaeopteryx’in besinleri daha verimli biçimde yakalamasını, manipüle etmesini ve işlemesini sağlamış olabilir.
Yeni keşfedilen özellikler arasında Archaeopteryx’in son derece hareketli bir dile sahip olduğuna işaret eden küçük bir kemik yer alıyor. Çalışmanın baş yazarı ve Chicago’daki Field Müzesi’nde fosil sürüngenler sorumlu küratörü Jingmai O’Connor, araştırmacıların ayrıca oral papilla (ağız tavanındaki küçük, diş benzeri çıkıntılar) olarak yorumlanan “tuhaf” yumuşak doku izleri de tespit ettiğini belirtiyor.
Son olarak ekip, Archaeopteryx’in çenesinin ucuna yakın kısımda sinir açısından zengin bir yapıya işaret eden ve modern kuşlardaki gaga ucu organının erken bir karşılığını temsil edebilecek “olağandışı” açıklıklar buldu.
Çalışmaya göre bu özelliklerin Archaeopteryx’te tanımlanması, fosil kayıttaki bilinen en erken görünümlerini temsil ediyor. Bu durum, söz konusu karakteristiklerin kuş olarak bilinen avian dinozorların ortaya çıkışı sırasında ya da buna yakın bir dönemde evrimleştiğini düşündürüyor. Bu sürecin Geç Jura Dönemi’nde (yaklaşık 161,5 milyon ile 143 milyon yıl önce) gerçekleştiği tahmin ediliyor.
Field Museum’daki Archaeopteryx örneğinin son hazırlanan fosil plakası. C: Field Museum
Modern kuşlar, 66 milyon yıl önce yaşanan kitlesel yok oluş olayından sağ kurtulan tek dinozor soyu. Bugünkü Almanya topraklarında yaklaşık 150 milyon yıl önce yaşayan Archaeopteryx, geniş bir tanımla kuş olarak da kabul edilebilecek bilinen en eski (belki de ilk) dinozorlar arasında yer alıyor; ancak O’Connor muhtemelen evrimleşen ilk kuş olmadığını belirtiyor.
Dahası araştırmalar, Archaeopteryx’in modern kuşların doğrudan bir atası olmasının pek olası olmadığını gösteriyor. O’Connor’a göre Archaeopteryx, tüy destekli aktif uçuş için güçlü kanıtlara sahip bilinen en eski dinozoru temsil ediyor; ancak bu uçuş muhtemelen kısa süreli güçlü atılımlarla sınırlıydı.
Yeni ortaya çıkan özellikler, Field Müzesi’nde bulunan ve ilk kez 2025’te bilimsel olarak tanımlanan bir Archaeopteryx örneğinin hazırlanması ve incelenmesi sırasında gün yüzüne çıktı.
Oral papillalar, kuşların avlarını kavramasına ve besini boğazlarından aşağı yönlendirmesine yardımcı oluyor. Çalışmada belirtildiğine göre bu tür özelliklerin fosil kayıtta belgelenmesi ilk kez gerçekleşiyor. Hareketli dil ise Archaeopteryx’in besine uzanmasına ve onu manipüle etmesine yardımcı olmuş olabilir. O’Connor, kuşlardaki gaga ucu organlarının yiyecek arama gibi çeşitli ağız içi görevlerde yardımcı olan “ek duyusal bilgi” sağladığını söylüyor.
Ultraviyole ışık altında Archaeopteryx kafatasının yakın plan görüntüsü. Bu yöntem yumuşak dokuları görünür hale getiriyor. C: Delaney Drummond Field Museum
Kuşların kökenine denk gelen dönemde dinozor beslenme yeteneklerinde bir değişikliğe işaret eden Archaeopteryx’e ilişkin en son bulgular, yazarların öne sürdüğüne göre bu yeni özelliklerin evriminin tüy destekli güçlü uçuşun ortaya çıkışıyla birlikte artan enerji taleplerinin tetiklemiş olabileceğine dair “ilginç bir olasılık” doğuruyor.
Çalışmada yer almayan Berlin’deki paleontolog Christian Foth, makalenin diğer Archaeopteryx, erken kuş ve kuş benzeri dinozor örneklerinde daha fazla araştırılması gereken “ilginç bulgular” içerdiğini söylüyor. Ancak Foth, yazarların burun bölgesinde yeni bir gaga ucu organı karşılığı önerisine ikna olmadığını belirtiyor ve bu özelliklerin Archaeopteryx’in uçuş davranışına adaptasyon olarak evrimleştiği önerisine temkinli yaklaşılmasını tavsiye ediyor.
Foth, “Aktif uçuş enerji gerektirir, doğru. Ama hayvanın nihayetinde uçuş için ne kadar kalori kullanabileceği, hakkında herhangi bir bilgiye sahip olmadığımız beslenme kaynağının kendisine ve sindirim sistemine daha çok bağlı” diyor. Foth, bu adaptasyonların “yakalanan bir yusufçuğun ağızdan düşmemesini sağlayabileceğini ama besinin ne kadar iyi işlendiğiyle ilgili olmadığını” ekliyor.
Live Science. 13 Şubat 2026.
Makale: O’Connor, J. K., Clark, A. D., Kuo, P. C., Wang, M., Shinya, A., Van Beek, C., & Chang, H. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >