Blog
Homay'ın Ardındaki Efsane: Yeni Bir Çalışma, Türk Ana Tanrıçası Umay ile Kore Ana Tanrıçaları Arasındaki Kadim Bağlantıları Ortaya Koyuyor
Kore mitolojisinde Mago Halmi, doğaüstü eylemlerle dağları, nehirleri ve manzaraları yaratarak fiziksel dünyayı şekillendiren devasa bir ilahi büyükanne olarak tanımlanır.
www.arkeonews.com
Kıtalar boyunca ve binlerce yıl öncesinden, biri Kore Yarımadası'na, diğeri uçsuz bucaksız Türk dünyasına uzanan iki kadim mitolojik figür, şaşırtıcı kavramsal ve sembolik paralellikler paylaşıyor olabilir. Yakın zamanda yapılan karşılaştırmalı bir kültür çalışması, Kore'nin kadim yaratıcı tanrıçası Mago Halmi'ye ve Türk mitolojisinin koruyucu anne ruhu Umay Ana'ya (çeşitli Türk dil geleneklerinde Umay Ene, Nana Umay, Humay ve Başkurt folklorunda Homay olarak bilinir) yeni bir akademik ilgi çekiyor ve uzak toplumların nasıl çarpıcı derecede benzer kutsal kadın arketipleri geliştirmiş olabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmacı Hyunjoo Park tarafından yürütülen bu çalışma, bu iki mitolojik figürün yaratıcı, doğumun koruyucusu ve yaşamın sembolü olarak nasıl işlev gördüğünü inceliyor. Bulgular, mitolojik anlatıların genellikle yazılı tarihin ortaya çıkmasından çok önce kodlanmış eski kültürel hafızayı koruduğunu gösteriyor.
Mitoloji, Kültürel Bellek ve Toplumsal Şablon Olarak
Yüzyıllar boyunca mitler, halk hikayeleri veya eğlenceden çok daha fazlasını ifade etmiştir. İnsanlığın doğal dünyayı, sosyal yapıyı ve manevi inançları açıklama çabalarını yansıtırlar. Çalışma, hem Kore hem de Türk mitolojik geleneklerinin büyük ölçüde sözlü aktarıma dayandığını, yani hikayelerin bölgesel olarak evrimleştiğini ve temel sembolik anlamlarını koruduğunu vurgulamaktadır.
Kore mitolojisinde Mago Halmi, doğaüstü eylemlerle dağları, nehirleri ve manzaraları yaratarak fiziksel dünyayı şekillendiren devasa bir ilahi büyükanne olarak tanımlanır. Bu figür, eski anlatı geleneklerinde yer alır ve Kore'nin en eski kozmolojik mitleriyle ilişkilendirilir.
Bu arada, Türk mitolojisinde Ümey Ana, hamile kadınları, yeni doğanları ve çocukları koruyan kutsal bir anne figürü olarak ortaya çıkar. Sıklıkla, erken Türk kozmolojisine ve sosyal yaşamına derinden entegre olmuş, hayat veren ve koruyucu bir manevi varlık olarak tanımlanır.
Coğrafi olarak ayrı olsalar da, her iki figür de eski insanların kozmik yaratılışı ve insan üremesini anne sembolizmi aracılığıyla kavramsallaştırma eğilimini temsil etmektedir.
Paylaşılan Roller: Yaratıcı, Doğum Tanrıçası ve Koruyucu
Çalışmada tespit edilen en çarpıcı benzerliklerden biri, iki tanrıçanın paylaştığı işlevsel roldür. Hem Mago hem de Umay, mitolojik anlatılarda insanlığın ve doğal çevrenin kökenleriyle bağlantılı yaratıcılar olarak yer almaktadır.
Kore mitolojik geleneklerine göre Mago'nun fiziksel manzarayı şekillendirdiğine ve hatta geleneksel üreme yöntemleri olmadan insan atalarını yarattığına inanılıyordu. Ancak zamanla ilahi statüsü evrim geçirdi ve bazı geleneklerde doğurganlık ve bebek bakımıyla ilişkilendirilen bir doğum tanrıçasına dönüştü.
Benzer şekilde, Ümey Ana, Türk inanç sistemlerinde doğurganlık, doğum ve çocuk korumasından sorumlu koruyucu bir ruh olarak merkezi bir yere sahiptir. Ümey'e dair tarihi referanslar, erken dönem Türk yazıtlarında ve sözlü geleneklerde yer alır; burada hem fiziksel hem de ruhsal iyiliği etkileyen ilahi bir güç olarak tasvir edilir.
Araştırma, bu örtüşen rollerin, hayatta kalma, doğurganlık ve annelik korumasıyla ilgili evrensel insan kaygılarını yansıtabileceğini öne sürüyor; bunlar dünya çapındaki birçok eski mitolojideki temel temalardır.
Dilsel ipuçları daha derin sembolik bağlantılara işaret ediyor.
Çalışma, anlatısal paralelliklerin ötesinde, iki tanrıçanın isimleri ve sembolik anlamları arasındaki potansiyel dilsel benzerlikleri de inceliyor.
“Mago” terimi, annelik ve kutsal kadınlıkla ilgili dilsel unsurlar içerdiği şeklinde yorumlanır; “ma” ise birçok Avrasya dil geleneğinde annelik kimliğini simgeler. Kore kültürel yorumlarında Mago, kozmik yaratılış ve yaşam veren enerjiyle ilişkilendirilir.
Öte yandan "Umay" ismi, annelik, doğurganlık ve koruyucu manevi güçlerle bağlantılı eski Türk dil kökenlerinden türemiş olabilir. Bazı eski Türk bağlamlarında bu kelime, yaşamı ve doğumu simgeleyen plasenta ile de ilişkilendirilir.
Çalışmada, doğum ve anne bakımıyla ilgili terimlerin Umay'ın işlevleriyle kavramsal paralellikler gösterdiği Kore geleneklerinde de benzer sembolik çağrışımların ortaya çıktığı belirtiliyor. Bu dilsel kesişmeler doğrudan kültürel aktarımın kanıtı olarak sunulmamakta, ancak mitolojik dilin genellikle doğum ve yaratılışa dair ortak insan algılarını nasıl yansıttığını vurgulamaktadır.
Kutsal Annelerden Kararsız Ruhlara
Araştırmanın bir diğer ilgi çekici yönü ise, her iki figürün de zaman içinde nasıl dramatik dönüşümler geçirdiğine odaklanıyor. Toplumlar anaerkil veya kadın merkezli manevi sistemlerden ataerkil dini yapılara doğru kaydıkça, bu tanrıçaların rolleri de evrim geçirdi.
Bazı Kore halk geleneklerinde Mago, zamanla daha karanlık veya belirsiz ruhani figürlere dönüşmüş, bazen zararlı veya yıkıcı varlıklar olarak tasvir edilmiştir. Akademisyenler, bu dönüşümün Kore'nin Konfüçyüsçü dönemindeki değişen cinsiyet hiyerarşilerini ve sosyal ideolojileri yansıtabileceğini öne sürmektedir.
Benzer dönüşümler Türk folklorunda da görülmektedir. Bazı geleneklerde Umay, doğum sırasında anneleri ve bebekleri tehdit ettiğine inanılan bir ruh olan Albastı ile ilişkilendirilen figürlere dönüşür . Araştırmacılar, bu değişimin, erken dönemdeki anaerkil inanç sistemlerinden ataerkil toplumsal yapılara doğru kültürel geçişi yansıtabileceğini savunmaktadır.
Bu mitolojik figürlerin paralel evrimi, dini dönüşümün genellikle salt teolojik yeniden yorumlamadan ziyade toplumsal değişimi yansıttığını göstermektedir.
Doğum, Korunma ve Kadim Ritüel Uygulamaları
Her iki mitolojik sistem de doğumla ilgili derin ritüel bağlantıları ortaya koymaktadır. Kore gelenekleri, yeni doğan bebeğin hayatta kalmasını ve sağlığını sağlamak için hazırlanan ritüel yemekler de dahil olmak üzere, doğum tanrıçalarına yapılan törensel adakları anlatmaktadır.
Benzer şekilde, Türk toplulukları tarihsel olarak hamilelik ve doğum sonrası dönemlerde koruyucu gelenekler geliştirmiş, genellikle sembolik ritüeller ve halk uygulamaları aracılığıyla Umey'in korumasını çağırmışlardır. Bu gelenekler Orta Asya ve Anadolu'da devam ederek, anne koruyucu ruhlarının kalıcı kültürel önemini göstermiştir.
Araştırmacılar, bu tür uygulamaların, mitolojik inanç sistemlerinin modern öncesi toplumlarda genellikle sosyal ve psikolojik sağlık hizmetlerinin erken biçimleri olarak nasıl işlev gördüğünü vurguladığını savunuyor.
Antik Dişil Tanrılığın Kültürlerarası Bir Yansıması
Karşılaştırmalı analiz, Mago Halmi ve Umay Ana'nın, daha geniş bir Avrasya kutsal anne tanrıçaları geleneğinin iki tezahürü olduğunu göstermektedir. Her iki figür de yaratılışı, doğurganlığı ve manevi koruyuculuğu temsil ederek coğrafyayı aşan evrensel insan kaygılarını yansıtmaktadır.
Araştırma ayrıca, tarihsel göç veya doğrudan kültürel etkileşim belirsiz kaldığında bile mitolojinin gizli kültürel bağlantıları nasıl ortaya çıkarabileceğini göstermektedir. Dilsel, sembolik ve ritüel paralellikleri inceleyerek, bilim insanları eski toplumların yaşamı, cinsiyeti ve kozmik düzeni nasıl kavramsallaştırdığını anlamanın yeni yollarını keşfediyorlar.
Arkeolojik, dilbilimsel ve antropolojik araştırmalar genişlemeye devam ettikçe, bu tür çalışmalar, erken dönem Avrasya inanç sistemlerine dair modern anlayışı yeniden şekillendirebilir ve mitolojik öykü anlatımının, ulusal veya bölgesel sınırların çok ötesine uzanan ortak insan hafızasının izlerini koruyabileceğini ortaya çıkarabilir.
Park, H. (2024). Kore'deki “Mago Halmi” ile Türk dünyasındaki “Umay Ana”nın karşılaştırılması. ÇAKÜTAD, 4(2), 158–170.
Kapak Resmi Kaynağı: Yazar tarafından yapay zeka teknolojisi kullanılarak, mitolojik ve folklorik betimlemelerden esinlenilerek oluşturulmuş sanatsal yeniden yapılandırma.
Leman Altuntaş tarafından5 Şubat 2026
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >