Blog
Homo naledi’nin Beyninde Dille İlgili Bir Bölge Genişlemiş
Homo naledi adı verilen soyu tükenmiş bir hominin, son birkaç yıldır büyük bir antropolojik tartışmanın merkezinde yer alıyor.
www.arkeofili.com
Nesli tükenmiş insan türü Homo naledi’nin kafatası rekonstrüksiyonu, dil ve alet kullanımıyla bağlantılı genişlemiş bir bölgeyi gösteriyor. Ancak bunun iddia edilen cenaze uygulamaları için ne anlama geldiği hâlâ belirsiz.
Küçük boyutuna rağmen, Homo naledi’nin beyni gelişmiş bilişsel yetenekler için programlanmış olabilir. C: Wikimedia Commons
Homo naledi adı verilen soyu tükenmiş bir hominin, son birkaç yıldır büyük bir antropolojik tartışmanın merkezinde yer alıyor. Araştırmacılar, küçük beyinli bu yaratığın türümüzden 100.000 yıldan fazla bir süre önce cenaze uygulamaları geliştirdiğini tartışmalı biçimde iddia etmişti. Doğal olarak tartışma büyük ölçüde bu tarihöncesi insan atasının sahip olduğu nörolojik donanıma odaklandı ve yeni bir araştırma Homo naledi’nin sahip olabileceği beyin türüne dair yeni bilgiler sundu.
Araştırmacılar, kafatasının iç yüzeyinin dökümleri olan endokastlara dayanarak Homo naledi’nin beyninin yaklaşık bir goril beyni büyüklüğünde olduğunu daha önce belirlemişti. Maymunların cenaze uygulamaları yapma, kaya sanatı oluşturma ya da bu tarihöncesi homininin başarılarına yorulan diğer eylemlerden hiçbirini gerçekleştirme yeteneğine sahip olmadığı düşünüldüğünde, pek çok akademisyen Homo naledi’nin gerçekten bu şeyleri yapıp yapmadığı konusunda son derece kuşkulu kalmaya devam ediyor.
Tartışmaya biraz daha nüans katmak için yeni bir çalışmanın yazarları; Güney Afrika’daki Rising Star mağara sisteminde bulunan en eksiksiz Homo naledi kafatasının tam endokastını sanal olarak yeniden inşa etti. Bu, onlara homininin beyninin yapısal örgütlenmesi hakkında daha geniş bir kavrayış edinme olanağı verdi.
New York’taki Vassar College’dan çalışmanın yazarı Zach Cofran, “İlginç olan şuydu: Bu naledi endokastı en çok, Endonezya’dan Homo erectus’a atfettiğimiz fosillere benzer çıktı. Bunu, Neandertallere ve modern insanlara giden bir öncül aşama gibi olduğunu düşünüyoruz” diyor.
Ancak Homo erectus yaklaşık iki milyon yıl önce ortaya çıkarken, Homo naledi’nin yaklaşık 335.000 ile 240.000 yıl önce arasında var olduğu düşünülüyor.
Yazarlar makalelerinde, Homo naledi endokastının “sadece daha küçük boyutlu bir Homo erectus beyni” olmadığını açıklıyorlar. Bunun yerine endokast; bir kısmı daha atasal görünen, diğerleri ise Homo soyunun en yakın üyelerinde (örneğin bizde) görebileceğimizle daha uyumlu olan benzersiz bir özellik bileşimi sergiliyor.
Endokast özellikle Homo naledi’nin genişlemiş bir alt frontal girus (IFG) taşıdığına işaret ediyor. Bu bölge dil ve alet kullanımı gibi ileri bilişsel işlevlerle güçlü biçimde ilişkilendiriliyor. Aslında genişlemiş bir IFG, insanların ve maymunların beyinleri arasındaki önemli morfolojik ayrımlardan biri.
Cofran, “Bu bölge naledi’de görece biraz daha büyük, ya da en azından bu tek örnekte böyle, fakat bunun tam olarak ne anlama geldiğini bulmak oldukça zor. Cazip geliyor ama belki tüm prefrontal korteksin insanlarınkine daha çok benzediği ya da bu bölgede yürütülen işlevlerin daha önemli olduğu konusunda spekülasyon yapma konusunda dikkatli olmalısınız.”
Bu aşamada çalışmanın yazarlarının söylemeye hazır olduğu tek şey şu: “Homo naledi’nin görece genişlemiş orbitofrontal bölgesi ve türetilmiş IFG anatomisi; bireylerin imgeleme, planlama ve büyük eylem dizilerini yürütmeyi gerektiren ‘ileri’ davranışlarda bulunmasına aracılık eden sinirsel altyapıları temsil ediyor olabilir.” Ancak bu etkinliklerin ölüleri gömmeyi ya da kaya sanatı oluşturmayı içerip içermediği belirsizliğini koruyor.
Cofran, “Ölüleri gömüp gömmedikleri büyük ölçüde arkeolojik bir soru ve endokastlarının beyinleri hakkında bize anlattıkları daha çok anatomik ve fizyolojik. Tabii ki birbiriyle ilişkili, fakat bu iki bileşenin tüm farklı parçalarını birbirine bağlamak gerçekten sorunlu.”
IFL Science. 22 Haziran 2026.
Makale: Cofran, Z., Hurst, S. & Hawks, J. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >