Blog

Oca19

İnsanlar Neden Şekeri Sevmeye Programlandı?

 |  Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri  |  Yorum: 0 yorum

etiketler  AcıDoğal SeçilimGenetikŞekerTat

İnsanlar Neden Şekeri Sevmeye Programlandı?

İnsanlar Neden Şekeri Sevmeye Programlandı?

 

 

Beste kahveci - www.arkeofili.com

 

Araştırmacılar, türümüzün evrimsel tarihinin, tatlıya hayır demenin neden bu kadar zor olduğuna açıklamaya yardımcı olabileceğine inanıyor.



 

Şekerin ağzımızda bıraktığı tat, hayatın en büyük zevklerinden biri. İnsanların tatlı sevgisi o kadar içgüdüsel ki, gıda şirketleri yaptıkları hemen hemen her şeye şeker ekleyerek tüketicileri ürünlerine çekiyor. Bunlar arasında yoğurt, ketçap, meyve atıştırmalıkları, kahvaltılık gevrekler ve hatta granola barlar gibi sözde sağlıklı yiyecekler var.

Çocuklar, şekerin besin piramidinin en küçük ucuna ait olduğunu anaokulu kadar erken zamanda öğrenirken, yetişkinler, şekerin istenmeyen kilo alımındaki rolünü medyadan öğrenirler. Bir şeye yönelik güçlü bir çekim hissetmek ve aynı şeyi rasyonel sebeplerle reddetme arasındaki kopukluğu hayal etmek çok zor. Peki, insanlar nasıl oldu da bu ikilemin içine düştü?

Tat algısının evrimini inceleyen bir antropolog olan Stephen Wooding, türümüzün evrimsel tarihine dair içgörülerin, tatlıya hayır demenin neden bu kadar zor olduğuna dair önemli ipuçları sağlayabileceğine inanıyor.

Tatlı tadı algılama

Atalarımız için temel zorluk, yeterince yemek yiyebilmekti.

Gençleri yetiştirmek, barınak bulmak ve yeterli yiyeceği güvence altına almak gibi günlük yaşamın temel faaliyetlerinin hepsi kalori şeklinde enerji gerektiriyordu. Kalori toplamada daha yetenekli olan bireyler, tüm bu görevlerde daha başarılı olma eğilimindeydiler. Evrimsel anlamda daha fazla uyum becerisine sahip olan bireyler, daha uzun süre hayatta kaldılar ve daha fazla hayatta kalan çocuklara sahip oldular. Evrimsel anlamda, daha iyi formları vardı.

Başarılarına katkıda bulunanlardan biri de yiyecek aramada ne kadar iyi olduklarıydı. Tatlı şeyleri tespit edebilmek – şekerler – bireyleri destekleyebilirdi.

Doğada tatlılık, mükemmel bir kalori kaynağı olan şekerlerin varlığına işaret eder. Böylece tatlılığı algılayabilen toplayıcılar, şekerin potansiyel gıdalarda, özellikle bitkilerde bulunup bulunmadığını ve ne kadar olduğunu tespit edebilirler.

Bu yetenek, öğeleri toplama, işleme ve yemek için çaba harcamadan önce kalori içeriğini hızlı bir şekilde değerlendirmelerini sağladı. Tatlılığı tespit etmek, ilk insanların daha az çabayla bol kalori toplamalarına yardım etti. Rastgele aramak yerine, aradıkları şeyi hedef alarak evrimsel başarılarını geliştirdiler.

Tatlı tat genleri

Şeker tespitinin hayati önem taşıdığına dair kanıtlar, biyolojinin en temel seviyesi olan gende bulunabilir. Tatlılığı algılama yeteneğiniz tesadüfi değil, tam tersine vücudunuzun genetik planlarına kazınmıştır.

Tatlı algısı, dil yüzeyinin altında bulunan hücre kümelerinde yani tat tomurcuklarında başlar. Tat gözenekleri adı verilen küçük açıklıklar yoluyla ağzın içine maruz kalırlar.

Tat tomurcukları içindeki farklı hücre alt tiplerinin her biri, ekşi, tuzlu, tuzlu, acı veya tatlı gibi belirli bir tat niteliğine duyarlıdır. Alt tipler, ağızda geçerken gıdaların kimyasal yapısını algılayan tat özelliklerine karşılık gelen reseptör proteinleri üretir.

Bir alt tip, toksik maddelere cevap veren acı reseptör proteinleri üretir. Bir diğeri, proteinlerin yapı taşları olan amino asitleri algılayan tuzlu (umami olarak da adlandırılır) reseptör proteinleri üretir. Şekerleri tespit eden hücreler, TAS1R2 / 3 adı verilen bir reseptör proteini üretir. Hücreler bu proteini ürettiği zaman, beyne işlemesi için sinirsel bir sinyal gönderir. Bu mesaj, yediğiniz bir yemeğin tatlılığını nasıl algıladığınızdır.

Genler, vücutta bulunan her proteinin nasıl yapılacağına dair talimatları kodlar. Şeker algılayıcı reseptör proteini TAS1R2 / 3, uygun şekilde TAS1R2 ve TAS1R3 olarak adlandırılan insan genomunun 1. kromozomundaki bir çift gen tarafından kodlanır.

Diğer türlerle yapılan karşılaştırmalar, tatlıyı algılayabilmenin insanlara nasıl derinden yerleştiğini gösteriyor. TAS1R2 ve TAS1R3 genleri insanların yanı sıra diğer omurgalıların çoğunda da var. Maymunlarda, sığırlarda, kemirgenlerde, köpeklerde, yarasalarda, kertenkelelerde, pandalarda, balıklarda ve sayısız diğer hayvanlarda bulunurlar. Bu iki gen, yüz milyonlarca yıllık evrim boyunca var oldu ve ilk insan türünün miras alması için hazırdı.

Genetikçiler, önemli işlevlere sahip genlerin doğal seleksiyonla bozulmadan tutulduğunu, hayati bir görevi olmayan genlerin ise, türler evrimleştikçe bozulmaya ve bazen tamamen yok olma eğiliminde olduğunu uzun zamandır biliyor. Bilim insanları bunu evrimsel genetiğin kullan ya da kaybet teorisi olarak düşünürler. Pek çok türde TAS1R1 ve TAS2R2 genlerinin varlığı, tatlı tadın çağlar boyunca sağladığı avantajlara tanıklık ediyor.

Kullan ya da kaybet teorisi, normal diyetlerinde şekerle karşılaşmayan hayvan türlerinin, şekeri algılama yeteneğini kaybettiklerini açıklıyor. Örneğin, şekerleri algılamaktan çok az yararlanan birçok etobur, yalnızca TAS1R2’nin parçalanmış kalıntılarını barındırıyor.

Tatlı tadı sevmek

Vücudun duyu sistemleri ortamının kokusu, ısısı, ışığı gibi sayısız yönleri tespit eder ama hepsine tatlıya duyduğumuz gibi ilgi duymuyoruz.

Mükemmel bir örnek olarak başka bir tat da acıdır. Gıdalarda arzu edilen maddeleri tespit eden tatlı reseptörlerin aksine, acı reseptörler istenmeyen olanları tespit eder: toksinler. Ve beyin buna uygun tepki verir. Tatlı tat size yemeye devam etmenizi söylerken, acı tat size yediğiniz şeyleri tükürmeniz gerektiğini söyler. Bu evrimsel anlamda mantıklı.

Bu yüzden diliniz zevkleri algılarken, nasıl tepki vermeniz gerektiğine karar veren beyninizdir. Belirli bir duyuma verilen tepkiler nesiller boyunca sürekli olarak avantajlıysa, doğal seleksiyon onları yerine sabitler ve içgüdüler haline gelirler.

Acı için de durum böyledir. Yeni doğanlara acıdan hoşlanmamaları öğretilmez, bunu içgüdüsel olarak reddederler. Bunun tersi şekerler için geçerlidir. Deney ardına deney yapılsa da sonuç aynı olur. İnsanlar doğdukları andan itibaren şekere ilgi duyarlar. Bu tepkiler daha sonra öğrenilerek şekillendirilebilir, ancak insan davranışının özünde kalırlar.

İnsanların geleceğinde tatlılık

Şeker tüketimini azaltmak istediğine karar veren herkes, onu bulmak ve tüketmek için milyonlarca yıllık evrimsel baskıyla karşı karşıyadır. Gelişmiş dünyadaki insanlar artık toplumun yenebileceğinden daha fazla tatlı, rafine şeker ürettiği bir ortamda yaşıyorlar. Evrimleşmiş şeker tüketme dürtüsü, ona mevcut erişim ve insan vücudunun buna verdiği tepkiler arasında yıkıcı bir uyumsuzluk var. Bir bakıma kendi başarımızın kurbanlarıyız.

Tatlıya olan çekim o kadar acımasız ki, nikotin bağımlılığıyla karşılaştırılabilir bir bağımlılık olarak adlandırılır. Üstesinden gelmek oldukça zordur.

Antropolog Stephen Wooding, durumun bundan daha kötü olduğuna inanıyor. Fizyolojik açıdan bakıldığında, nikotin vücudumuz için istenmeyen bir yabancıdır. İnsanlar bunu ister çünkü beyine oyunlar oynar. Buna karşılık şeker arzusu, temel zindelik avantajları, nihai evrimsel avantajı sağladığı için, çağlar boyunca yerinde ve genetik olarak kodlanmıştır.

Şeker sizi kandırmıyor, tam olarak doğal seleksiyon tarafından programlandığınız gibi yanıt veriyorsunuz.


The Conservation. Stephen Wooding. 6 Ocak 2022

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

* Takma ad kullanabilirsiniz

* Yorumunuzda görülmeyecektir

 Evet   Hayır* Her defasında yeniden girmemeniz için