Blog
İnsanların Saat Yönünün Tersine Yürümeye Güçlü Bir Eğilimi Var
Yukarıdan ve uzaktan bakıldığında örüntüler beliriyor ve büyük insan gruplarının karmaşık ama öngörülebilir biçimde hareket ettiği görülebiliyor.
www.arkeofili.com
Kalabalıklar kimi zaman bireylerin oluşturduğu bir topluluktan çok, ortak bir akla sahip süper bir organizmaya benzer biçimde davranıyor.
Baş döndürücü klostrofobi ve agorafobiyi göz ardı ederseniz, kalabalıklar çok ilginç olabilir. C: Wikimedia Commons
Yukarıdan ve uzaktan bakıldığında örüntüler beliriyor ve büyük insan gruplarının karmaşık ama öngörülebilir biçimde hareket ettiği görülebiliyor.
Yeni bir çalışmada bilim insanları, insan kalabalıklarının saat yönünün tersine bir yönde hareket etmeye tuhaf bir eğilim taşıdığını gösteren bir dizi deney yürüttü. Ancak bunun nedeni hâlâ bir gizem.
Son yıllarda yapılan çeşitli çalışmalar, toplu halde insanların ortak bir biçimde saat yönünün tersine hareket etmeye güçlü bir eğilim taşıdığına işaret etmişti. Bu görüşün doğruluğunu sınamak için araştırmacılar; her biri insan sürülerinin hareketine ve neden sola doğru yürümeye doğal bir eğilim gösterdiğimize ilişkin belirli bir hipotezi sınamak üzere tasarlanmış, dikkatlice planlanmış bir dizi deney yürüttü.
Deneyler
Bir deneyde 50 katılımcıya, zeminin 10 metre yukarısına monte edilmiş bir kamera tarafından gözlemlenirken bir avluda belirli hedeflere doğru hareket etmeleri ve bazı görevleri yerine getirmeleri istendi. Bir başkasında, okul bahçesinde dolaşan 107 İspanyol genç, drone gözetimi altında takip edildi. Üçüncüsünde Japon üniversite öğrencileri, sandalyelerle dolu sıkışık bir sınıfa yerleştirildi. Araştırmacılar ayrıca bu davranışın ne kadar içgüdüsel olabileceğini belirlemek için Japonya’da bir anaokulunu da gözlemledi. Son deneyde ise üniversite kampüsünde dolaşan 209 yayanın bireysel hareketleri takip edildi.
Ekip elde edilen veri yığınını analiz ettiğinde, saat yönünün tersine harekete dair belirgin bir tercih ortaya çıktı.
O dönemde Tokyo Üniversitesi Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü’nde bulunan Proje Yardımcı Doçenti Claudio Feliciani, “Deneyleri analiz ederken meslektaşlarım şans eseri 33 denemenin 32’sinde insanların hareket edip dönerken saat yönünün tersine dönmeyi belirgin biçimde tercih ettiğini fark etti” diyor.
“Bu tamamen beklenmedikti, çünkü en azından sezgisel olarak insanlar rastgele yürüdüğünde, herkesin kendi ihtiyaçlarına göre döneceğini ve genel bir tercihin neredeyse hiç görünmeyeceğini düşünürsünüz. Ancak diğer her şey eşit olduğunda, insanların saat yönüne kıyasla saat yönünün tersine dönmeye yönelik belirgin ve ölçülebilir bir eğilimi vardı” diyor.
Analizde sonuçları etkilemiş olabilecek pek çok etken hesaba katıldı. Bunların arasında katılımcıların kültürel arka planı, grup büyüklüğü, cinsiyet, sol ya da sağ el kullanımı ve yaş bulunuyordu. Sonuçlar hepsinden bağımsız olarak tutarlı kaldı.
Feliciani, “Tüm bunların arasında öne çıkan tek şey, çocukların saat yönünün tersine doğru daha güçlü bir eğilim sergilemesiydi. Dolayısıyla muhtemelen yaş, etkiyi daha zayıf ya da daha güçlü kılmada bir rol oynuyor” diyor.
“Sonuçlarımız küçük ve önemsiz bir keşif gibi görünebilir. Ancak doğada hareketle ilgili olguların çoğunluğu, hayvanların büyük çoğunlukla bir yön tercihi olmadan yürüdüğünü gösteriyor. İnsanlarda bulunan bu güçlü eğilim ise biyomekanik düzeyde bir asimetriye işaret ediyor.”
Saat yönünün tersine hareketin uzun tarihi
Bu, farkında olsanız da olmasanız da kültürün pek çok boyutuna derinden işlemiş bir fikir. Atletlerin pistte hep saat yönünün tersine koştuğunu fark ettiniz mi? Antik Yunan Olimpiyatçıları ve Antik Roma’daki at arabası sürücülerinden beri bunun böyle olduğu düşünülüyor. Tarihte atletlerin saat yönünde koşmaya zorlandığı fakat bunun doğru gelmediğinden şikayet ettikleri birkaç istisna dışında.
İnsanların neden bu yönde hareket etmeye yöneldiği hâlâ belirsiz. Ekip, bazıları diğerlerinden daha çılgın olan birkaç olası açıklama öne sürmüş olsa da şimdilik bu durum bir gizem olarak kalıyor.
Feliciani, “Büyük olasılıkla gözlerden kaynaklanmıyor, çünkü insanların sol ya da sağ gözünü kapatmayı denedik ve eğilim yine de aynı kaldı. Bazı insanlar bunun Coriolis kuvveti ya da Dünya’nın manyetik alanı gibi büyük ölçekli bir olgu olabileceğini söyledi ama şimdiye dek işaret edebildiklerimize bakılırsa bu pek olası görünmüyor” diyor.
“Belirli sporlarla ilginç paralellikler de var. Bazı koşu ve sürüş yarışmaları her zaman, ama açıklanamaz biçimde, saat yönünün tersine ilerleyen parkurlarda yapılıyor. Ancak bu, başka bir zamanın araştırması.”
IFL Science. 12 Haziran 2026.
Makale: Echeverría-Huarte, I., Feliciani, C., Shi, Z. et al. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >