Blog
Panama’daki Şeflerinin Yanına Gömülen Yeşil Taşlar Zümrüt Çıktı
Taşlar, yerel elitlerin zengin biçimde donatılmış mezarlarından ele geçirildi. Bu mezarların bir kısmı fosilleşmiş megalodon dişleri, pirit aynalar ve altın da dahil olmak üzere binlerce eser içeriyordu.
Zeynep Şoray - www.arkeofili.com
1.000 yılı aşkın bir süre önce Panama elitleri, uzun süredir zümrüt olduğundan şüphelenilen yarı saydam yeşil taşlarla birlikte gömülüyordu.
El Caño’daki T4 mezarında bulunan zümrüt, bakırdan yapılmış bir kadın figürünün karnına yerleştirilmiş (MS 800–1000). C: C. Mayo Torné
Ancak bu şüpheleri doğrulayan ya da yanlışlayan bilimsel bir analiz daha önce yapılmamıştı. Şimdi ise bilim insanları ilk kez, bu yeşil mücevherlerin zümrüt olduğunu ve Orta ile Güney Amerika toplumlarını birbirine bağlayan karmaşık ticaret ağları boyunca 700 kilometreden fazla bir yol kat ettiğini doğruladı.
Bulgularını Latin American Antiquity dergisinde yayımlayan araştırmacılar; Panama’nın Pasifik kıyısında yer alan iki arkeolojik alandan ele geçen beş yeşil taşı analiz etmek için X-ışını floresansı, kızılötesi spektroskopi ve fotoluminesans gibi tahribatsız çeşitli teknikleri kullandı ve böylece bu taşların ne olduğuna ve nereden geldiğine dair ilk bilimsel doğrulamayı sundu.
Şeflerin mezarlarında zümrütler
El Caño ve Sitio Conte, Panama’nın Pasifik kıyısı boyunca uzanan iki elit mezar alanı. Yaklaşık MS 800 ila 1.000 yıllarına tarihlenen bu alanlar, Gran Coclé bölgesinin bir parçasını oluşturuyor. Taşlar, yerel elitlerin zengin biçimde donatılmış mezarlarından ele geçirildi. Bu mezarların bir kısmı fosilleşmiş megalodon dişleri, pirit aynalar ve altın da dahil olmak üzere binlerce eser içeriyordu.
Bugüne dek Coclé bölgesinden zümrüte benzeyen yalnızca sekiz taş biliniyor. Bunların arasında bakır bir örümcek takı, altın bir kedi heykelciği ve kadın biçimli bir bakır takının üzerine monte edilmiş parçalar da yer alıyor.
Bu taşların kökenini belirlemek için Coclé’den çıkan beş yeşil taş kimyasal olarak analiz edildi ve Ekvador ile Kolombiya’dan gelen bilinen 22 diğer zümrütle görsel olarak karşılaştırıldı.
Ekip; Panamalı taşların tümünün, büyük olasılıkla ünlü Muzo madenlerine ev sahipliği yapan Batı Zümrüt Kuşağı’ndan ve Chivor yakınlarındaki Doğu Zümrüt Kuşağı’ndan gelen Kolombiya zümrütleriyle tutarlı kimyasal imzalara sahip olduğunu buldu. Panamalı zümrütler böylece, kolonileşme öncesi Amerika’daki en kuzeydeki zümrüt buluntularını temsil ediyor.
Çalışmanın baş yazarı, Panama Teknoloji Üniversitesi’nden arkeolog Dr. Carlos Mayo Torné, “Bu nesneler, Kolombiya’daki madencilik bölgelerinin sakinleri ile Coclé şefliklerinin sakinleri arasında doğrudan değiş tokuş edilmiyordu” diyor.
Bunun yerine bu zümrütler büyük olasılıkla Coclé’ye, nesnelerin uzmanlaşmış tüccarlar tarafından nihai varış yerine taşınması yerine kıyı ve nehir toplulukları boyunca pek çok elden geçtiği “down-the-line” (elden ele) adı verilen bir değiş tokuş aracılığıyla ulaştı.
Araştırmacılar zümrütlerin son biçimleri, işçilikleri ve yüzeylerine dayanarak bir kısmının bitmiş parçalar olarak geldiğini, bir kısmının ise yerel zanaatkarlar tarafından delinmiş ve kesilmiş olabileceğini belirledi.
Taşların bir kısmı, kristali zedeleyen başarısız delme girişimlerinin izlerini taşıyor. Dr. Mayo Torné’ye göre zümrütleri delmek; özellikle basit aletler kullanıldığında kristallerin çatlamasına yol açabilen, son derece hassas bir iş. Buna karşın zümrütler yine de kullanılmış ve mezar eşyası olarak dahil edilmişti.
Dr. Mayo Torné, “Bu onarımlar ve yeniden işlemeler; zümrütlerin eski Coclé toplumları için ne kadar önemli olduğunu ve bu nesnelerin taşıdığı güçlü sembolik değeri gösteriyor” diyor.
Zümrütler sembolik değerlerine ek olarak büyük olasılıkla daha büyük siyasi amaçlara da hizmet ediyor; ittifakları güvence altına alıyor ve haraç ödemeleri olarak işlev görüyordu.
Ancak yaklaşık MS 1.000’e gelindiğinde zümrütler ve pirit aynalar gibi diğer dış kaynaklı prestij malları orta Panama’dan kayboldu. Bu kayboluş; Coclé şefliğinin ticaret gücü ve etkisinin küçülmesiyle ve elit mezar alanlarının kullanımının sona ermesiyle çakışmış olabilir.
Çalışma; kolonileşme öncesi Panama’daki zümrütlere dair ilk bilimsel doğrulama niteliğinde, fakat bu yalnızca ileride yapılacak analizler için bir başlangıç noktası. Dr. Mayo Torné, zümrütlerin Coclé’ye hangi belirli ticaret rotalarıyla ulaştığını saptamayı umuyor.
Dr. Mayo Torné, “En düşük maliyetli güzergah analizi gibi yöntemler, özellikle madencilik bölgelerini tüketim alanlarına bağlayan etkileşim merkezleri olarak işlev görmüş olabilecek ara alanlardan gelen arkeolojik kanıtlarla birleştirildiğinde son derece yararlı olabilir” diyor.
Makale: Mayo Torné, C., Mayo Torné, J., Hancock, A., Campos, A., Ching, E., Fenández, H., & Miranda, H. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >