Blog
Sahra Çölü’nde Binlerce Yıllık 260 Dev Anıt Bulundu
Yapılar henüz arkeologlar tarafından yerinde yakından incelenmediğinden, ne zaman inşa edildikleri gibi kesin ayrıntılar hemen anlaşılamıyor.
www.arkeofili.com
Mısır firavunları Gize’de piramitlerini yükseltirken, bir başka kültür çölün hemen karşı yakasında ölülerini görkemli anıtlara gömüyordu.
Wadi Khashab’daki Atbai Gömütlerinden biri. C: Museo Castiglioni
Binlerce yıl boyunca bu anıtlar dünyanın en zorlu coğrafyalarından birinde bilinmezlik içinde kaldı fakat yeni araştırmalar nihayet onları gün yüzüne çıkarıyor.
Uluslararası bir arkeoloji ekibi, doğu Sudan’da Nil Nehri ile Kızıldeniz arasına sıkışmış Sahra koridoru olan Doğu Çölü’nün derinliklerinde daha önce belgelenmemiş 260 yapı keşfetti. Bunları bitmek bilmez kum tepelerinin acımasız arazisinde yürüyerek değil, devasa uydu görüntüsü arşivlerini tarayarak buldular.
Yapılar; sığır, koyun ve keçi gibi hayvanların yanı sıra insanların iskelet kalıntılarıyla dolu, çapı 80 metreye kadar ulaşan dairesel toplu mezarlardan oluşuyorlar. Pek çoğu alçak bir dış duvarla çevrili; halkanın tam merkezine ise tek bir birey gömülmüş.
Yapılar henüz arkeologlar tarafından yerinde yakından incelenmediğinden, ne zaman inşa edildikleri gibi kesin ayrıntılar hemen anlaşılamıyor. Ancak son yüzyılda yapılan kazılarda ortaya çıkan ve Atbai Gömütleri olarak bilinen çarpıcı biçimde benzer yapılar sayesinde araştırmacılar, bunların yaklaşık 4.500 ile 6.500 yıl önce inşa edildiğine inanıyor.
Diğer Atbai Gömütlerinde olduğu gibi, burada gömülenler de büyük olasılıkla bölgede çiftlik hayvanlarıyla dolaşan göçebe hayvancılardı. Bu nedenle anıtların büyük çoğunluğunun eski su noktaları, kurumuş nehir yatakları ve vahalar yakınında yer alması tesadüf değil.
Bu yapılar, Sahra’nın çarpıcı bir dönüşüm yaşadığı bir dönemde inşa edildi. Sahra, yaklaşık her 21.000 yılda bir kurak çöl ile yeşil savana arasında salınan döngüsel bir ritme sahip. Bu “Yeşil Sahra” dönemlerinin sonuncusu yaklaşık 15.000 ile 5.000 yıl önce arasındaydı. Anıtları inşa eden insanlar tam da bu dönemde yaşayıp gelişmişti.
Son zamanlarda bazıları tahrip edilmiş olan Atbai mezarlıklarının uydu görüntüleri. C: Google Earth
Yeşil otlaklar geri çekilip kumlar ilerlemeye başlayınca, bu kültür de ortadan kayboldu. Ve bu son olmayacaktı. Sahra’nın diğer ücra bir köşesi olan Ténéré Çölü’nde başka bir arkeolog grubu, 200 insan iskeleti ile binlerce eserden oluşan ve Gobero adıyla bilinen gizemli bir alanı gün yüzüne çıkardı. Bu alan da yaklaşık 5.000 yıl önce Sahra’ya yayılan çölleşme dalgasının ardından terk edilmiş görünüyor.
Sahra bugün ıssız görünebilir fakat bu alanlar, hikayelerini yeni yeni çözmeye başladığımız sayısız insan kültürünün bir zamanlar burada filizlendiğinin kanıtı.
Bu nedenle araştırmacılar şimdi alarm zili çalıyor. Doğu Çölü şu sıralar yeni bir altın hücumunun pençesinde; insanlar, para ve silahlar bir zamanlar tenha olan bu bölgenin derinliklerine akıyor. Çalışma, eski yapılardan en az 12’sinin madencilik faaliyetleri ve vandalizm sonucunda zaten hasar gördüğünü ortaya koydu. Altın hırsı alevlendikçe, tahribatın büyümesi kaçınılmaz görünüyor.
IFL Science. 15 Mayıs 2026.
Makale: Cooper, J., Bourgeois, M., Crépy, M. et al. (2026). Afr Archaeol Rev.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >