Blog
Velociraptor Akrabası, Kanat Benzeri Dört Uzvu Olan Bir ‘Ejderdi’
Burası, eski kuş fosilleriyle ve modern baykuşların çıkardığı besin topaklarına (pellet) çok benzeyen kırık kuş kemikleriyle dolu bir alan.
www.arkeofili.com
Çin’deki yeni bulunan fosillere göre bu Velociraptor kuzeni, ağaçlardan avlanan dört uzuvlu bir ejderhayı andırıyordu.
Yaklaşık 120 milyon yıl önce Çin’in kuzeybatısındaki Changma Havzası’nda Jian changmaensis’in (solda) kuş Gansus yumenensis’e (sağda) saldırdığını gösteren bir çizim. C: Illustration by Lewis LaRosa, colorized by Jão Canola
Yeni keşfedilen ve kanat benzeri dört uzvu olan tüylü bir dinozor, günümüzdeki kuzeybatı Çin’in göl kenarındaki ormanlarda, uçan sincap gibi ağaçlar arasında süzülerek Kretase döneminin en eski kuşlarından bazılarını yakalamış olabilir.
Jian changmaensis adı verilen bu avcı, Velociraptor’un yakın bir akrabasıydı ve mikroraptorlar denen, küçük ve kuş benzeri tuhaf bir dinozor grubuna aitti. Raptorların iri ve pullu “Jurassic Park” versiyonunun aksine, bu hayvanlar tüylü, hafifti ve etrafta dolaşmak için süzülüyordu. Fosil kanıtlarına göre J. changmaensis’in hem kollarında hem de bacaklarında uzun tüyler vardı. Bu da ona dört kanatlı, minik bir ejder görünümü kazandırıyordu.
Fosil, yalnızca kısmi bir sol omuz ve ön uzuvdan ibaret. Ama bu kemikler, yeni bir dinozor türünü tanımlamaya ve belki de Çin’in Changma Havzası’ndaki uzun süredir devam eden bir gizemi çözmeye yetti. Burası, eski kuş fosilleriyle ve modern baykuşların çıkardığı besin topaklarına (pellet) çok benzeyen kırık kuş kemikleriyle dolu bir alan.
Çalışmanın ortak yazarı, Pittsburgh’daki Carnegie Doğa Tarihi Müzesi’nde kıdemli dinozor araştırmacısı ve omurgalı paleontolojisi küratörü Matthew Lamanna, “Ekibimiz Changma’da yüzden fazla kuş fosili buldu ama sadece bu tek kuş olmayan dinozor örneğini buldu” diyor.
Lamanna, “Mikroraptorlar, ilk kuşların en yakın atalarının muhtemelen nasıl olduğuna dair bir pencere sunuyor. Onları incelemek, kuşların nasıl ortaya çıktığına ve uçmayı nasıl öğrendiğine dair ipuçları veriyor” diyor.
Parçaların arasında bir fosil bulmak
Paleontologlar fosili, Gansu eyaletindeki Changma köyü yakınlarında yer alan Alt Kretase Xiagou formasyonunda ortaya çıkardı. Buradaki kayalar, erken Kretase döneminde, yaklaşık 124 ila 120 milyon yıl önce, bölgede kuşlar, balıklar, kaplumbağalar ve diğer eski hayvanlarla dolu büyük bir gölün bulunduğu sırada oluştu.
Alan, Çin’de bulunan ilk Mezozoik kuşlarından biri olan Gansus yumenensis’in fosilleriyle ünlü. 2002’den bu yana araştırmacılar, Changma’dan, tüyler, deri ve pençeler gibi korunmuş yumuşak dokular içeren fosiller de dahil olmak üzere 100’den fazla kısmi kuş iskeleti çıkardı.
Lamanna, “2000’lerin geri kalanı ve 2010’lara uzanan sonraki araştırmalarımız, Changma’yı dünyanın en önemli fosil kuş alanlarından biri haline getirdi. Bunun bir parçası olmak muhteşem bir şeydi” diyor.
Ancak bugüne dek havzada hiç kimse kuş olmayan bir dinozor fosili bulmamıştı.
Yeni tanımlanan dinozor Jian changmaensis’in fosilleşmiş kol kemikleri. C: Zhou et al (2026)
İşte J. changmaensis’i öne çıkaran da buydu. Fosil parçalarının arasındaki bu örnek, kaynaşmış bir kürek kemiği, üst kol, radius ve ulnadan oluşuyordu. Aynı bölgeden çıkan, düzleşmiş birçok mikroraptor fosilinin aksine, üç boyutlu olarak korunmuştu.
Chicago’daki Field Müzesi’nde fosil sürüngenler yardımcı küratörü ve çalışmanın ortak yazarı Jingmai O’Connor, “Jian, şimdiye dek bulunmuş en büyük mikroraptor örneklerinden biri. Elimizdeki üst kol kemiği parçası yaklaşık 10 santimetre uzunluğunda, dolayısıyla dinozorun tamamının kanat açıklığı büyük olasılıkla 1,2 metre kadardı. Yani aşağı yukarı bir peçeli baykuş boyutunda” diyor.
Mikroraptorlar kuş değildi. Ama kuşları ortaya çıkaran dinozor soyunun çok yakın akrabalarıydı. Bedenlerinde, pençeler, orak biçimli ayaklar ve tüyler gibi, kuş ile dinozor arasındaki çizgiyi bulanıklaştırıyor gibi görünen ögeler var.
Çalışmada yer almayan, İskoçya’daki Edinburgh Üniversitesi’nde paleontoloji ve evrim profesörü Steve Brusatte, “Bu harika; temelde gerçek kuşlara dönüşmenin eşiğinde olan o dinozorlara ait yeni bir fosil” diyor.
Kuş avcısı
Changma Havzası, J. changmaensis gibi ağaca tırmanan bir avcı için adeta bir açık büfe olabilirdi. Alana, çok sayıdaki topak benzeri kalıntının da gösterdiği gibi erken kuşlar egemendi. Bu kalıntılar belki de yeni bulunan mikroraptor türünün akşam yemeğinden geriye kalanlardı.
Araştırmacılar bu topakları Jian’ın oluşturduğunu kanıtlayamıyor. Ama Jian, Changma’da şimdiye dek bulunmuş tek kuş dışı beden fosili. Ayrıca Jian bir etçildi ve orada korunan kuşlardan çok daha büyüktü.
Diğer mikroraptor fosilleri, bu dinozorların geniş bir menüyle beslendiği fikrini destekliyor. Daha önce fosilleşmiş örneklerin bağırsaklarında balık, kertenkele, memeli ve kuş kalıntıları bulundu. Bu da mikroraptorların seçici uzmanlardan çok fırsatçı avcılar olduğunu düşündürüyor.
J. changmaensis için kuşlar özellikle kolay hedefler olabilirdi. Araştırmacılara göre, eğer bu dinozor kısmen ağaçlarda yaşadıysa ve süzülebiliyorduysa, erken kuşları dallardan pusuya düşürmüş ya da bir uçan kuskus (sugar glider) gibi ağaç tepelerinin arasında hareket etmiş olabilir.
Lamanna, “Jian’a dair elimizde çok fazla şey yok, yalnızca omuz ve ön uzuvdan birkaç kemik. Bu, 120 milyon yıl önce bugün Çin’in kuzeybatısı olan yerde bu ilginç yeni mikroraptorun yaşadığını bilmeye yetiyor, ama bu dinozorlar hakkında öğrenmek istediğimiz her şeyi öğrenmeye yetmiyor” diyor.
Live Science. 5 Temmuz 2026.
Makale: Zhou, L. Q., Lamanna, M. C., Poust, A. W., Li, D. Q., You, H. L., & O’Connor, J. K. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >