Blog
Vikingler İlk Sikkelerini Yapmak için İslami Sikkeleri Kullanmış
Bulgu, büyük olasılıkla uzun mesafeli ticaretin bir sonucu olan erken Viking ve İslam gümüşü arasındaki ilişkiyi doğruluyor.
www.arkeofili.com
Danimarka’da bulunan Viking Çağı sikke koleksiyonundaki gümüş, uzaklardaki İslam dünyasından eritilmiş sikkelerden elde edilmiş.
Paraların bir yüzünde İskandinav tanrısı Odin’i temsil ettiği söylenen stilize bir yüz, diğer yüzünde ise bir geyik tasvir edilmiş. C: Claus Feveile/Birch et al. 2026.
Yeni bir çalışmanın bildirdiğine göre en eski Viking sikkelerinin bir kısmı, İslam dünyasından eritilmiş sikkeleri içeren gümüşle yapılmış. Bulgu, büyük olasılıkla uzun mesafeli ticaretin bir sonucu olan erken Viking ve İslam gümüşü arasındaki ilişkiyi doğruluyor.
Söz konusu gümüş sikkeler, 2018’de Danimarka’nın Jutland Yarımadası’ndaki Ribe kasabasının yakınlarında bulunan 226 Viking Çağı sikkesinden oluşan Damhus koleksiyonunu meydana getiriyor. Koleksiyon, MS 830 ile 850 yılları arasına tarihleniyor. Çalışmaya göre bu da gümüş parçaları bugüne dek keşfedilmiş en eski Viking sikkelerinden bazıları haline getiriyor.
Bu sikkeler kaynaklarda zaman zaman “peni” (İngilizce penny) olarak da geçiyor olsa da çalışmanın baş yazarı, Danimarka Ulusal Müzesi’nden arkeolog Thomas Birch’e göre yalnızca içerdikleri gümüş ağırlığı bile 9. yüzyılda yapıldıklarında modern penilerden çok daha değerli olduğu anlamına geliyor. “Sözcük, Eski İngilizce’deki ‘pening’ sözcüğünden geliyor”; Yüksek Almanca’daki “pfennig” sözcüğüne benzer biçimde. Tek bir pening, bira, ekmek ya da basit aletler almaya yetiyordu.
Birch’e göre antik sikkeler, toprağın altında geçirdikleri 1.000 yılı aşkın sürenin ardından dikkat çekici biçimde iyi korunmuş durumda. Sikkelerin bir yüzünde başlıca İskandinav tanrısı Wodan ya da Odin’i temsil ettiği söylenen bir yüz, diğer yüzünde ise bir geyik betimleniyor.
Viking koleksiyonu
Birch’e göre en önemli şey, sikkelerin yanlarını damgalamak için kullanılan kalıpların aşındıkça benzer kalıplarla değiştirilmesi ve bunun da modern bilim insanlarının tespit edebileceği küçük değişikliklere yol açması.
Bunun sonucunda Birch ve meslektaşları en az 30 kalıbın kullanıldığını gördü ve o dönemde önemli bir yerleşim olan Ribe’deki tek bir darphanede bu türden yüzbinlerce gümüş Viking sikkesinin üretildiğini tahmin ediyor.
Erken Orta Çağ Danimarkası, İskandinav dünyasının bir merkeziydi. İskandinavya kıyılarından gelen akıncılar ise “korsan” gibi bir anlama gelen “vikingr” sözcüğünden türeyerek Viking olarak biliniyordu.
Vikingler 793’te İngiltere’nin Lindisfarne adasındaki Hıristiyan keşişlere saldırdıklarında ün kazandı. Bu olay Viking Çağı’nı başlattı. Söz konusu çağ 1066’da bir Viking ordusunun, Norman Fethi’nden yalnızca birkaç hafta önce İngiltere’deki Stamford Köprüsü’nde yenilgiye uğratılmasıyla sona erdi.
Antik gümüşler
Birch, Damhus koleksiyonunun Danimarka’nın pagan İskandinav krallıkları arasında bölünmüş olduğu bir dönemden geldiğini söylüyor. Bu, Harald Bluetooth’un yönetimi altında gerçekleşen birleşme ve Hıristiyanlaştırılmadan 100 yılı aşkın bir süre öncesine denk geliyor.
Sikkelerin 25 tanesi üzerinde X-ışını floresansı ve diğer analitik tekniklerle yapılan inceleme, gümüşe karışmış iz elementlerin farklı izotoplarına (çekirdeklerinde farklı sayıda nötron taşıyan elementlere) baktı. Sonuçlara göre bazı durumlarda değerli metalin yarısından fazlasının “dirhem” adı verilen İslami gümüş sikkelerinden geldiği görülüyor.
Birch’e göre Viking sikkeleri büyük olasılıkla İskandinavya dışında üretilmiş gümüş külçelerden basılmıştı. Bu külçeler ise kısmen İslami sikkelerin toplu olarak eritilmesiyle elde edilmişti ve büyük olasılıkla Ribe’deki antik darphaneye ticaret yoluyla ulaşmıştı.
“Bu gümüşün zaten bir yaşam döngüsü var; doğrudan bir madenden gelmiyor. Gümüş dirhem haline getirilmiş ve daha sonra bir yerde bir kapta eritilmiş.”
Birch, Damhus koleksiyonundaki sikkelerin İslam dünyasından gelen gümüşün Viking dünyasında yaygınlaşmaya başladığı tam o döneme ait olduğunu da belirtiyor. O döneme ait İslam dünyasından gelen takılar da İskandinavya’da bulundu.
“Burada İslami gümüşün piyasaya sürülmeye başlandığı kritik bir dönemdeyiz. Eğer bu sikkeler yüzbinlerce sayıda basılıyorsa, bu son derece büyük bir miktar İslami dünyadan gelen gümüş demek.”
Live Science. 15 Haziran 2026.
Makale: Birch, T., H. Horsnæs, R. Andreasen, et al. 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >