Blog
4000 Yıllık İnovasyon: Beycesultan Höyük'te İndigo Boyalı ve Nålbinding Tekstil Keşfedildi
Beycesultan Höyük'te araştırmacılar, Anadolu'da bilinen en eski çivit boyalı tekstil örneklerine ve nålbinding olarak bilinen gelişmiş tek iğneli ilmekleme tekniğine dair kanıtlar ortaya çıkardılar.
www.arkeonews.com
Batı Anadolu'daki Beycesultan Höyük'te 2016 ve 2018 yılları arasında yapılan kazılar olağanüstü bir keşfe yol açtı: Bölgedeki çivit boyasıyla boyanmış ve tek iğneyle ilmeklenmiş tekstil ürünlerinin en eski örnekleri bulundu.
Beycesultan Höyük'te araştırmacılar, Anadolu'da bilinen en eski çivit boyalı tekstil örneklerine ve nålbinding olarak bilinen gelişmiş tek iğneli ilmekleme tekniğine dair kanıtlar ortaya çıkardılar. Koç Üniversitesi'nden Doçent Çiğdem Maner liderliğindeki bulgular, uluslararası alanda saygın bir dergi olan Antiquity'de yayınlanarak Tunç Çağı el sanatları, ticareti ve sosyal hiyerarşisi hakkında yeni bilgiler sunuyor.
Bronz Çağı Anadolu'sunda Bölgesel Bir Güç Merkezi
Denizli ilinin verimli Çivril Ovası'nda yer alan Beycesultan, yaklaşık 35 hektarlık bir alanı kapsayan, Batı Anadolu'nun en büyük yerleşim höyüklerinden biridir. Ege, Orta Anadolu ve Akdeniz'i birbirine bağlayan antik ticaret yollarına yakın stratejik konumu, onu Bronz Çağı boyunca önemli bir merkez haline getirmiştir. Kazılar ilk olarak 1950'lerde İngiliz arkeolog Seton Lloyd önderliğinde başlamış ve Geç Kalkolitik dönemden Bronz Çağı'nın sonuna kadar uzanan 40'tan fazla kültürel katman ortaya çıkarılmıştır.
En önemli erken dönem keşiflerinden biri, MÖ ikinci binyılın başlarında yangınla tahrip olmuş anıtsal bir Orta Tunç Çağı yapısı olan "Yanmış Saray" olarak adlandırılan yapıdır. Bu kompleksin ölçeği ve mimari gelişmişliği, Beycesultan'ın klasik Anadolu krallıklarının ortaya çıkışından çok önce bölgesel bir idari merkez, hatta muhtemelen bir başkent olarak işlev gördüğünü düşündürmektedir.
Türk liderliğinde 2007 yılında sistematik kazılara yeniden başlandı ve 2016 ve 2018 yıllarındaki çalışmalar sırasında yangınlarda tahrip olmuş binaların içinde iki olağanüstü yanmış tekstil parçası ortaya çıkarıldı. Anadolu'nun nemli topraklarında organik maddelerin nadiren hayatta kalması nedeniyle, eski yangınlar tarafından karbonize edilmiş bu tekstillerin korunması, son derece nadir bir arkeolojik fırsat sunmaktadır.
Anadolu'daki En Eski Nålbinding
Radyokarbon analiziyle yaklaşık MÖ 1915-1745 yıllarına tarihlenen ilk tekstil parçası, mikroskopik inceleme altında ilk başta alışılmadık görünüyordu. Dokuma kumaşların aksine, belirgin bir çözgü ve atkı yapısı sergilemiyordu. Gelişmiş optik mikroskopi ve taramalı elektron mikroskopi, kumaşın geleneksel örgüden daha eski bir teknik olan tek iğneli ilmekleme yöntemiyle üretildiğini ortaya çıkardı.
İğne bağlama tekniğinde, tek bir iğne kullanılarak ilmekler oluşturulur ve birbirine kenetlenir, böylece dayanıklı ve esnek bir tekstil ürünü elde edilir. Kafkasya'daki Erken Tunç Çağı çömleklerinde benzer tekniklerin izleri tespit edilmiş olsa da, Beycesultan parçası Anadolu'dan veya daha geniş Yakın Doğu'dan korunmuş ilk fiziksel iğne bağlama örneğini temsil etmektedir.
Daha da dikkat çekici olan ise lifin kendisiydi. SEM analizi, ipliğin yün veya ketenden değil, kenevirden yapıldığını doğruladı. Çivril Ovası'nın bazı bölgelerinde kenevir yetiştiriciliği bugün de devam etmekte olup, bu durum bölgede derin bir tarımsal sürekliliğe işaret etmektedir. İpliğin bükümü ve kalınlığı, sıradan ev içi üretimden ziyade kontrollü ve yetenekli bir üretime işaret etmektedir.
Beycesultan Höyük'te arkeologlar, bilinen en eski çivit boyalı kumaş ve Anadolu'da nålbinding olarak bilinen tek iğneli ilmekleme tekniğinin kanıtları da dahil olmak üzere yaklaşık 4.000 yıllık tekstil parçaları ortaya çıkardı. (Kaynak: Koç Üniversitesi)
Bronz Çağı Anadolu'suna Ait En Eski Mavi Tekstil
Keşfin en büyüleyici yönü renginde yatıyor. Yüksek performanslı sıvı kromatografisi testi, indigo mavisi boyasından sorumlu ana moleküler bileşik olan indigotini tanımladı. Boyanın büyük olasılıkla Anadolu'da doğal olarak yetişen ve yaygın olarak çivit otu olarak bilinen Isatis tinctoria bitkisinden elde edildiği düşünülüyor.
Bu durum, Beycesultan parçasını Bronz Çağı Anadolu'sundan bilimsel olarak doğrulanmış en eski çivit boyalı tekstil ürünü yapmaktadır.
MÖ ikinci binyılda mavi tekstiller günlük giysiler değildi. Mezopotamya ve Hitit dünyasından çivi yazısı tabletler , mavi yün ve giysileri kraliyet ailesi ve seçkinler tarafından giyilen lüks eşyalar olarak tanımlamaktadır. Mavi kumaşlar, hükümdarlar arasında değiş tokuş edilen haraç ödemeleri ve diplomatik hediyeler arasında listelenmiştir. Akadca uqnû terimi, lapis lazuli rengindeki yünü ifade ederek, renkle ilişkilendirilen prestiji vurgulamaktadır.
Arkeolojik paralellikler bu sembolik değeri daha da vurgulamaktadır. Mısır'daki Tutankhamun'un mezarında mavi tekstil ürünleri bulunmuş , Ege fresklerinde ise seçkinlerin canlı mavi detaylarla süslenmiş giysiler giydiği tasvir edilmiştir. Beycesulta buluntusu ise Batı Anadolu'nun da bu tür yüksek statülü malları yerel olarak üretebildiğini göstermektedir.
Zamanda Donmuş Bir Tekstil Atölyesi
Yaklaşık MÖ 1700-1595 yıllarına tarihlenen ikinci tekstil parçası, iğ iplikleri, dokuma ağırlıkları, bronz iğneler, bir dokuma tarağı ve çeşitli el sanatları aletleriyle dolu bir odada bulundu. Birinci parçanın aksine, bu tekstil dikey çözgü ağırlıklı bir tezgahta üretilmiş düz bir dokuma kumaştı. Yoğun bir şekilde karbonlaşmış olmasına rağmen, mikroskobik inceleme bunun da bitki liflerinden yapıldığını düşündürmektedir.
Tekstil aletlerinin yoğunluğu, binanın bir atölye olarak işlev gördüğünü göstermektedir. İplik eğirme ağırlıklarının çeşitliliği, farklı iplik kalınlıklarının üretildiğini ve dolayısıyla bir uzmanlaşma düzeyini ima etmektedir. Bu çeşitlilik, yalnızca ev içi bir faaliyetten ziyade, organize, muhtemelen profesyonel bir tekstil üretimine işaret etmektedir.
İki parça birlikte ele alındığında, hem tezgah dokumacılığı hem de gelişmiş ilmekleme yöntemleri gibi birden fazla üretim tekniğinde ustalaşmış, aynı zamanda bitki bazlı boya ekstraksiyonu konusunda kimyasal bilgiye sahip bir topluluğu ortaya koymaktadır.
Tx1 (A ve B) ve Tx2'nin (C; sarı ölçek çubuğu = 5436.690 µm) optik mikroskop görüntüleri (görüntüler Datu Laboratuvarı'nın izniyle kullanılmıştır). Kaynak: Maner Ç, 2024, Antiquity
Bronz Çağı Dünyasında Beycesultan
Milattan önce ikinci binyılın başlarında Anadolu, Asur tüccar kolonileri aracılığıyla uluslararası ticaret ağlarına derinden entegre olmuştu. Tekstil ürünleri, Anadolu ve Mezopotamya arasında alınıp satılan en değerli mallar arasındaydı. Beycesultan'da indigo boyalı kenevir kumaşının bulunması, bu daha geniş ekonomik sistemlere katılımı göstermektedir.
Her ne kadar bölgede henüz çivi yazısı tabletleri bulunmamış olsa da, mimarinin ölçeği, atölyelere dair kanıtlar ve günümüzde lüks tekstil ürünlerinin üretimi, Beycesultan'ın güçlü bir bölgesel merkez olarak işlev gördüğü yorumunu güçlendirmektedir. Bölge sakinleri sadece ithal edilen prestijli malların tüketicisi değil, aynı zamanda üreticisiydiler.
Bu keşif, Bronz Çağı'nda bitki lifi kullanımına dair bilimsel anlayışı da genişletiyor. Yün, antik tekstiller hakkındaki tartışmalara sıklıkla hakim olsa da, Beycesultan bulguları, kenevirin Anadolu el sanatları endüstrilerinde önemli ve muhtemelen yeterince tanınmayan bir malzeme olduğunu vurguluyor.
Anadolu'da Tekstil Tarihini Yeniden Yazmak
Beycesultan'ın 2025 yılında yaptığı araştırmalar, Bronz Çağı Anadolu'sundaki teknolojik gelişmeyle ilgili uzun süredir geçerli olan varsayımlara meydan okuyor. Bu araştırmalar, zanaatkarların yaklaşık dört bin yıl önce lif işleme, boya kimyası ve tekstil mühendisliği konusunda ileri düzeyde bilgiye sahip olduğunu gösteriyor.
Bölgede bilinen en eski nålbinding örneğinin bulunması ve Anadolu'da tespit edilen en eski çivit boyalı tekstil ürününün varlığı, Beycesultan'ı erken dönem tekstil yeniliklerini anlamak için en önemli arkeolojik alanlar arasına yerleştirmektedir.
Kazılar devam ettikçe, Beycesultan'da üretim sistemleri, ticaret bağlantıları ve elit tüketim kalıplarına dair daha fazla kanıt ortaya çıkabilir. Şimdilik, bu antik mavi iplikler, Bronz Çağı Anadolu zanaatkarlarının gelişmişliğine ve yaratıcılığına dair canlı bir tanıklık sunuyor; teknolojik başarıları ancak şimdi tam olarak gün yüzüne çıkıyor.
Koç Üniversitesi
Maner Ç, Abay E, Karadağ R, Torgan Güzel E. Untwisting Beycesultan Höyük: Anadolu'da nålbinding ve indigo boyalı tekstillere ilişkin en eski kanıt. Antik çağ. 2025;99(403):118-134.
Oğuz Büyükyildirim tarafından23 Şubat 2026
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >