Blog
5.000 Yıl Önceki Sıradan Mezopotamyalılar Ne Yiyordu?
Çinko izotopları, avcının kaslarındaki çinko değerlerinin avından daha düşük olduğu kimyasal bir kurala dayanır. Yani bu izler, bir insanın ne kadar hayvansal et yediğini ele veren kusursuz birer araç.
www.arkeofili.com
Yeni analizler, Sümerlerin metinlerinde yazan balık ziyafetlerinin sıradan halkın sofrasında pek de yeri olmadığını ortaya çıkardı.
Abu Tbeirah. C: Licia Romano
Arkeolojide “sen ne yersen osun” ilkesi, araştırmacıların en büyük silahı. Bizim yediğimiz her lokma, içtiğimiz her yudum su vücudumuzda, özellikle de diş ve kemiklerimizde kimyasal bir imza bırakır. Tıpkı bir olay yeri inceleme ekibi gibi, bilim insanları da laboratuvarlarda bu kimyasal izleri (izotopları) okuyarak binlerce yıl önceki bir insanın menüsünü çıkarabilirler.
Ancak Güney Mezopotamya gibi aşırı sıcak, kurak ve tuzlu topraklara sahip bölgelerde bilim insanlarının büyük bir problemi vardı: Bu kimyasal dedektifliğin en önemli kanıtı olan kemik kolajeni (proteini) günümüze kadar ulaşamıyor. İşte bu yeni araştırmada bilim insanları başka bir yöntem geliştirdi; kolajen aramak yerine, doğrudan diş minesinde bozulmadan kalabilen “Çinko (Zn-66)” ve karbon izotoplarına baktılar.
Çinko izotopları, avcının kaslarındaki çinko değerlerinin avından daha düşük olduğu kimyasal bir kurala dayanır. Yani bu izler, bir insanın ne kadar hayvansal et yediğini ele veren kusursuz birer araç.
Yeni çalışma, günümüzde Güney Irak sınırları içinde kalan ve MÖ 3. binyılda (Erken Hanedanlık dönemi) yerleşim görmüş olan Abu Tbeirah kentini kapsıyor. O dönemde bu şehir, Basra Körfezi’nin antik kıyı şeridine sadece 30 kilometre uzaklıkta bulunan orta ölçekli bir yerleşimdi.
Halkın Menüsü: Arpa, Buğday ve Domuzlar
Peki Mezopotamyalılar ne yiyordu? İzotop analizlerinin sonuçlarına göre, sıradan halkın diyeti büyük ölçüde “C3 tipi tahıllar” olarak bilinen arpa ve buğdaya dayanıyordu. Et tüketimleri oldukça sınırlıydı. İnsanların yediği etin büyük bir kısmı, evlerin arka bahçesinde tutulan ve insanların yemek artıklarıyla beslenen domuzlardan geliyordu. Koyun ve keçi gibi hayvanlar da menüde yer buluyordu.
Fakat araştırmanın en çarpıcı kısmı balıklarla ilgiliydi. Şehir, Basra Körfezi’ne sadece 30 kilometre uzaklıkta olmasına ve nehir kenarında yer almasına rağmen, şaşırtıcı bir şekilde insanların deniz balığı tükettiğine dair hiçbir ize rastlanmadı! Tatlı su kaynakları ve tatlı su balıkları ise beslenmelerinde çok ufak bir yere sahipti.
Sosyal Sınıflar Arası Farklılıklar: Zenginler ve Sıradan Halk
Çalışmanın yapıldığı Abu Tbeirah’daki mezarlarda devasa anıtlar veya zengin mezar hediyeleri bulunmuyor; yani burası kralların değil, Mezopotamya’nın sıradan halkının mezarlarını barındırıyor. İzotop verileri, bu elit olmayan halkın kendi içinde oldukça eşitlikçi bir beslenme düzenine sahip olduğunu gösteriyor. Örneğin kadınlar ve erkeklerin yemek menüsü arasında belirgin bir fark yok.
Araştırma, kraliyet ailesinin mezarlarını içermediği için en tepedeki zenginlerle doğrudan bir karşılaştırma yapamıyor. Ancak incelenen “elit olmayan” bu kitlenin hayvan proteinine kısıtlı erişimi olduğu net bir şekilde belgelendi.
Bununla birlikte, idari bir binanın (Alan 6) etrafına gömülmüş ve sosyal statüsü nispeten daha yüksek olabileceği düşünülen birkaç bireyde farklı beslenme izleri (süt ve peynir gibi ikincil hayvansal ürünlerin bolca tüketimi) tespit edildi. Yani sıradan halk arasında bile idari güce yakın olanların sofrası biraz daha zengindi!
Tarih Kitaplarını Değiştiren Bulgular
Bu yeni veriler, Mezopotamya tarihi hakkındaki bildiklerimizi sarsıyor. Bugüne kadar Mezopotamya diyeti hakkındaki bilgilerimizin çoğu, kralların erzaklarını veya elitlerin yaşamını anlatan çivi yazılı tabletlere dayanıyordu. O metinlerde deniz balıklarının herkesin bolca tükettiği temel bir gıda olduğu yazıyordu. Ancak izotop analizleri çivi yazılı metinlerin aksine, sıradan halkın o deniz balıklarına ulaşamadığını ya da tüketmediğini ortaya koyuyor. Bu durum, eski metinlerin tüm toplumu değil, ağırlıklı olarak elit bir azınlığın yaşamını anlattığını kanıtlıyor.
Ayrıca hayvan yetiştiriciliğinin devlet tekelindeki büyük ve yoğun çiftliklerde değil, doğrudan hane halkı tarafından ve basit otlatma yöntemleriyle yapıldığı da kanıtlanmış oldu.
Makale: M. Giaccari, et al. 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >