Blog
Britanya’daki Roma Askerleri İshal ve Karın Ağrısı Çekiyormuş
Bu bulgu, duvarın o dönem için son teknoloji sayılabilecek bir kanalizasyon sistemine sahip olmasına rağmen, Romalıların bağırsak sağlığının ciddi biçimde etkilendiğini gösteriyor.
www.arkeofili.com
Roma kalesi Vindolanda’daki tuvalet çökeltilerinin analizi, en az üç parazitin Roma askerleri arasında yaygın olduğunu ortaya koydu.
Vindolanda’daki üçüncü yüzyıla ait hamam ve tuvalet bloğunun havadan görünümü. C: Vindolanda Trust
Yeni bir çalışmaya göre Britanya’daki Hadrianus Duvarı’nı savunan Roma askerleri, ishal ve karın ağrısına oldukça aşinaydı. Zira araştırmada, yüzyıllar öncesine ait tuvaletlerin yakınındaki toprakta en az üç farklı bağırsak parazitine dair kanıt bulundu.
Bu bulgu, duvarın o dönem için son teknoloji sayılabilecek bir kanalizasyon sistemine sahip olmasına rağmen, Romalıların bağırsak sağlığının ciddi biçimde etkilendiğini gösteriyor.
Kuzey İngiltere’deki Vindolanda kalesi, Romalılar tarafından MS 1. yüzyıldan MS 4. yüzyıla kadar kullanıldı. Kale, Roma İmparatorluğu’nun en kuzey sınırını korumak amacıyla MS 122’de ilk kez inşa edilen Hadrianus Duvarı’nın hemen güneyinde yer alıyordu. Vindolanda; oksijensiz çamur katmanlarıyla biliniyor ve bu katmanlar, yazı tabletleri, deri ayakkabılar ve hatta tahtakuruları gibi bozulabilir malzemelerin binlerce yıl boyunca korunmasına yardımcı oluyor.
Parasitology dergisinde yayımlanan bir çalışmada araştırmacılardan oluşan ekip, Vindolanda’da yeni bir kanıt hattını inceledi: kalenin MS 3. yüzyıla tarihlenen latrina’larına (tuvalet) ait gider borularında korunmuş toprak.
Araştırmacılar, latrina giderinin uzunluğu boyunca 58 örnek topladı; bunların bazılarında hayvan kemikleri, Roma boncukları ve seramik parçaları bulunuyordu. Ardından parazitik solucanların yumurtalarını aramak için toprak örneklerini mikrosüzgeçten geçirdiler.
Vindolanda’dan çıkarılan Trichuris sp. (solda) ve Ascaris sp. (sağda) yumurtaları. C: Ledger, M. L., Flammer, P. G., Smith, A. L., Birley, A., & Mitchell, P. D. (2025).
Latrina örneklerinde, yuvarlak solucanlara (Ascaris sp.) ve kamçılı kurtlara (Trichuris sp.) ait yumurtalar keşfedildi. Hem yuvarlak solucanlar hem de kamçılı kurtlar, insan bağırsaklarında yaşayan; sıklıkla karın ağrısı, ateş ve ishale yol açan parazitler. Bu dışkı-ağız yoluyla bulaşan parazitler, genellikle bir kişinin parazit yumurtalarıyla kirlenmiş hijyenik olmayan yiyecekleri ya da toprağı yutmasıyla yayılır.
Buna ek olarak araştırmacılar, bir örnekte Giardia duodenalis parazitini de tespit etti. Bu parazit de ince bağırsakları enfekte eder ve giardiyaz (Giardia enfeksiyonu) adı verilen hastalığa neden olur.
Araştırmacılar, üç parazitin birden varlığının Vindolanda’da su veya gıda kaynaklarının dışkıyla kirlenmiş olabileceğini düşündürdüğünü söylüyor. Kamçılı kurt ve yuvarlak solucan, Roma Britanyası’nda daha önce de saptanmıştı. Ancak bu, Giardia duodenalis için ilk kanıt niteliğinde.
Çalışmanın yazarlarından, University of Cambridge’de paleoparazitolog olan Piers Mitchell, “Romalıların gelişinden önceye tarihlenen Britanya arkeolojik alanlarında Giardia için sistematik bir test yapılmadı. Bu nedenle bu parazitin Roma dönemi öncesinde Birleşik Krallık’ta bulunup bulunmadığı bilinmiyor” diyor.
Ancak Giardia, Roma sınırı boyunca yaşayan insanların sağlığına dair önemli bir ipucu.
Mitchell, “Bulduğumuz üç parazit arasında, ciddi sağlık sorunlarına yol açma ihtimali en yüksek olan Giardia” diyor. Kısa süreli enfeksiyon ishal ve su kaybına yol açarken, Giardia enfeksiyonunun uzun vadeli yan etkileri arasında huzursuz bağırsak sendromu, göz hasarı, artrit, alerjiler ve kas ağrıları yer alabiliyor.
Roma askerlerinin yasal olarak evlenmesine izin verilmese de, korunmuş çocuk ayakkabıları da dahil çok sayıda arkeolojik kanıt; Vindolanda’da erkeklerin, kadınların ve çocukların birlikte yaşadığını gösteriyor. Yeni parazit bulguları da askerlerin çocukları açısından önemli bir sağlık sorununa işaret ediyor olabilir.
Mitchell, “İshal her yaş grubunda su kaybına yol açabilir, fakat bundan ölme olasılığı en yüksek olanlar küçük çocuklar. Giardia, yuvarlak solucan veya kamçılı kurtla çocuklukta görülen kronik enfeksiyonların tümü; büyüme geriliğine ve zekâ düzeyinde azalmaya yol açabilir” diyor.
Araştırmacılar, parazitlerin neden olduğu sindirim sistemi sorunlarının Roma İmparatorluğu’nun pek çok bölgesinde muhtemelen oldukça yaygın olduğunu belirtiyor. Ancak yeni analiz, tam olarak kaç kişinin bu enfeksiyonlardan etkilendiğini ortaya koymuyor.
Mitchell, “Kanalizasyon gideri, latrina’yı kullanan herkesin karışık dışkısını içerdiği için Vindolanda’dakilerin ne kadarının parazitlerle enfekte olduğunu söyleyemiyoruz” diyor. Yine de önceki çalışmalardan elde edilen verilere dayanarak “Roma döneminde insanların %10 ile %40’ı arasında bir kısmının bağırsak kurtlarıyla enfekte olduğu” düşünülüyor.
Live Science. 19 Aralık 2026.
Makale: Ledger, M. L., Flammer, P. G., Smith, A. L., Birley, A., & Mitchell, P. D. (2025).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >