Çocuk Kitaplarımız

Strabon

Blog

May15

Düğümlü İpler İnkaların Vergi Sistemini Anlatıyor

 |  Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri  |  Yorum: 0 yorum

etiketler  And DağlarıİnkaİnkawasiKhipuPeruQolqawasivergi

Düğümlü İpler İnkaların Vergi Sistemini Anlatıyor

Yazar:  Tarih: 14 Mayıs 2019

Peru’da İnkalara ait bir depoda bulunan ve khipu olarak bilinen kayıt sistemi, İnkaların vergi sistemine dair bilgi veriyor.

British Museum’un koleksiyonundan, pamuk bir dizi ipten yapılmış bir khipu. (Am.9941) C: British Museum

Peru’da çalışma yapan arkeologlar, İnkaların qolqawasi olarak adlandırdıkları antik bir deponun kalıntılarını ortaya çıkardı.

Bu kazılarda, daha önce arkeolojik kayıtlarda hiç görülmeyen bir şeyle; khipu olarak bilinen, birbirine düğümlenmiş iplerden oluşan bir aletle bağlanmış kırmızı biberler, yer fıstıkları ve siyah fasulyelerden yapılmış eserlerle karşılaştılar.

(İnkaların Kayıp Yazısı Khipu Kısmen Deşifre Edildi)

Büyük ve bürokratik bir devlet olan İnka İmparatorluğu, hem emek hem de mal takibi konularına fazlasıyla ilgiliydi. İspanyol tarihçilerin tuttuğu belgelerde, mit’a denilen ve imparatorluğun altındakilere zorla uyguladığı, emeğin takibi ve düzenlenmesi üzerine alınan bir haraç, detaylı bir şekilde tanımlanıyor.

İnka İmparatorluğu hükümdarlık alanını genişlettikçe, hükümdarlığı altına giren yeni nüfus, genellikle hep beraber, And Dağları’nın etrafındaki diğer bölgelere, İmparatorluğun çalışılması gereken veya talep edilen tekstil, seramik veya diğer malların üretilmesi için kurulmuş olan yerlere taşınırdı.

Ve yine İspanyol tarihçilerin aktardıklarından bildiğimiz kadarıyla bu mit’alar, imparatorun temsilcileri tarafından khipu yazı sistemi kullanılarak izleniyor ve düzenleniyordu.

British Museum koleksiyonundan,pamuk bir dizi ipten yapılmış bir khipu. (Am.9941) C: British Museum

Standart bir khipu, birden fazla ek dizinin asılabileceği, yatay bir hatta dizilmiş iplerden oluşuyordu. Bu ek diziler, her biri kodlama sistemini anlayanlar tarafından okunabilecek, şifrelenmiş bilgiyi kodlayan bir dizi farklı düğüm ile bağlanmıştı. Bir khipunun ne kadar bilgiyi kaydedebileceği üzerine tartışmalar devam etse de, en azından sayısal bir kayıt yapmak için kullanıldığını biliyoruz.

Yine de,  genellikle bunun neyi saydığını ya da kaydettiğini bilemediğimiz için, bugün tek bir adetkhipunun önemini anlamak zor. Ancak, Latin Amerika Antiquity dergisinin en son sayısında Gary Urton ve Alejandro Chu tarafından yayınlanan makale, bize heyecan verici bir gelişmeyi duyuyor: İnka depolama tesisi kapsamında keşfedilen khipuları.

2013 ve 2014 yıllarında Chu, Peru’nun güney kıyıları boyunca konumlanan İnkawasi yerleşiminde kazılar yapıyordu. Bu yerleşim, ünlü İnka yol sistemi boyunca yer almakta ve imparatorluğun mit’a iş gücü sistemi tarafından üretilen malları toplamak için, imparatorluk tarafından inşa edilmiş büyük depolama tesisleri içermekteydi. Bu depolama tesislerinden birinin kazısı esnasında Chu ve ekibi, dördü kırmızı biber, yer fıstığı ve siyah fasulyelerden oluşmuş ve korunmuş bir buluntular ile birlikte bulunan 29 adet khipu ele geçirdi. Bu durum, her bir khipuya ait muhasebe kayıtları ile büyük ihtimalle onu izlemek için kullandıkları malları karşılaştırmak için eşi görülmemiş bir fırsat sunuyor.

Yapılan yeni çalışmada yer alan yazarlar, bu 4 khipuya ait dizim ve düğümlerdeki modeli analiz ederek ilgi çekici bir model ortaya koydular. Görünüşe göre her bir khipuda, bir kenara konulmuş malların küçük bir yüzdesine karşılık gelen küçük bir “sabit sayı” ile birlikte toplam malların sayısı yer alıyordu. Dört durumdan üçünde, hat sayıları farklı olmasına rağmen bir kenara bırakılan miktar, orijinal toplam sayının yaklaşık %2’sine denk geliyordu.

Bu konuda hala tartışmalar sürse de, Urton ve Chu makalelerinde, bu khipularda ortaya konan sayılarla ilgili en olası yorumun, bu sayıların deponun işletilmesini desteklemek için kullanılan bir vergi olduğunu iddia ediyor.

Urton ve Chu, “İnkawasi’nin, İnka emperyal altyapısında yeni bir tür tesis olduğu ve bu nedenle de yerleşimin yönetiminin yeni bir hesap tutma prosedürünü teşvik ettiğini” belirtiyorlar. Inka imparatorluğu, bu tesis inşa edildikten sadece birkaç kuşak sonra Avrupa’dan gelen salgın hastalıklarının ellerine düşene kadar, sürekli büyüyen, gelişen ve değişen dinamik bir oluşum durumundaydı.

İmparatorluk, aynı zamanda insanın arzu ve zevklerinin geliştiği bir yerdi. Bu çalışmada incelenen dört khipudan üçü, %2’lik sabit bir vergi oranı fikrini desteklerken dördüncü khipu, ilgili ürün olan baharatlı kırmızı biber buluntuları için yaklaşık %11’lik bir vergi oranı hesaplıyordu. Bu oran, depolama tesisini işleten kişilerce, bariz bir biçimde 5 katı olarak, yüksek bir bedelle değerlendiriliyordu.

En sonunda ise, bürokratlar bile lezzetli bir akşam yemeğinin keyfini çıkarıyordu.  


Forbes. David Anderson. 26 Nisan 2019.

Makale: Gary Urton and Alejandro Chu. 2018. The Invention of Taxation in the Inka Empire. Late American Antiquity.

www.arkeofili.com

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

* Takma ad kullanabilirsiniz

* Yorumunuzda görülmeyecektir

 Evet   Hayır* Her defasında yeniden girmemeniz için