Blog
İnsan Ataları 2 Milyon Yıl Önce Dikkat Çekici Biçimde Büyümüş
Diğer araştırmacılar daha önce atalarımızın beden kütlesini bu örneklerden tahmin etmişti.
www.arkeofili.com
Atalarımız yalnızca kademeli olarak büyümedi, iki ayak üzerinde yürümeye başladıkları dönemde boyut olarak bir sıçrama yaşadı. Yine de “hobbitler” gibi bazı soylar bu eğilimi tamamen tersine çevirdi.
Tautavel, Pyrénées-Orientales’ten çıkarılan bir Homo erectus kafatası kalıbı. Fransa’da bulunan en eski insan fosili, yaklaşık 450.000 yıl öncesine tarihleniyor. C: Wikimedia Commons
En yakın soyu tükenmiş akrabalarımız üzerinde yapılan bir istatistiksel analiz; tarihöncesi atalarımızın 2 milyon ile 2,5 milyon yıl önce arasında bir tür büyüme atılımı yaşadığını ve bunun et tüketimindeki artış ile iki ayak üzerinde yürümeyle çakıştığını ortaya koydu.
2005’te elde edilen veriler modern bir insanın ortalama kütlesini yaklaşık 62 kilogram olarak veriyor. Ancak fosil kalıntılarından anladığımız kadarıyla evrimsel soyumuzun (yani Homo cinsine ait herkesin) en eski üyeleri yaklaşık 40 kilogram ağırlığındaydı.
Zaman içinde büyüdüğümüz açık ama bu yeni çalışmanın ardındaki araştırmacılara göre paleontologlar bu boyut artışının nasıl gerçekleştiği konusunda hâlâ hemfikir değil: Bu artış istikrarlı bir yükselen eğri mi izledi, yoksa kademeli sıçramalar mı içeriyordu?
Reading Üniversitesi’nden Jacob Gardner, “Yıllardır farklı çalışmalar; atalarımızın zaman içinde istikrarlı biçimde mi büyüdüğü, yoksa kilit bir noktada boyut olarak mı sıçradığı konusunda farklı sonuçlara ulaşıyor” diyor.
“Bunun nedeninin, herkesin çok daha büyük bir bulmacanın biraz farklı parçalarına bakıyor olması olduğunu düşünüyoruz. Tüm fosilleri bir araya getirdiğinizde, birden çok rakip fikri incelediğinizde ve türlerin birbirine nasıl akraba olduğunu hesaba kattığınızda daha net bir resim ortaya çıkıyor. Yanıt büyük olasılıkla bu fikirlerin bir bileşimi.”
Gardner ve meslektaşları, çalışmalarını yaklaşık 3,5 milyon yıl önce Afrika genelinde yaygın olan Homo habilis gibi erken üyelerden bize uzanan 21 hominin türünden 386 örneğe dayandırdı.
Diğer araştırmacılar daha önce atalarımızın beden kütlesini bu örneklerden tahmin etmişti. Ancak örneklerin çoğu tam bir iskeletin yalnızca parçaları olduğu için tahminler farklı kemiklere ya da dişlere dayanıyor ve farklı yöntemler kullanıyordu. Bu da verilere büyük bir belirsizlik katıyordu.
Bunu hesaba katmaya çalışan Gardner’ın ekibi; örneklerin evrimsel ilişkilerine dair anlaşmazlıkları da hesaba katarak, kütleler için pek çok farklı makul değeri içeren 1000 istatistiksel model serisi çalıştırdı. Bu modellerin bir kısmı kademeli sıçramaları içeriyordu, bir kısmı içermiyordu.
Cinsimizin en eski ve en ilkel üyelerinden biri olan Homo habilis’ten sonra bir sıçrama dahil edildiğinde, bu model ortalama olarak, kütle verilerindeki gözlemlenen eğilimin yüzde 11 daha fazlasını açıklıyordu.
Bu da yaklaşık 2 milyon yıl önce iki ayak üzerinde hatrı sayılır ölçüde zaman geçiren ilk atalarımızdan bazıları olan Homo erectus ile Homo ergaster’in ortaya çıktığı dönem civarında belirgin bir boyut artışı olduğuna işaret ediyor.
Çalışmada yer alan Oxford Üniversitesi’nden Thomas Püschel, “Bu değişiklik; atalarımızın doğada nasıl hareket ettiği ve çevrelerinden nasıl yararlandığına dair daha geniş gelişmelerle çakıştı. Bu da beden boyutu ile büyük ekolojik ve davranışsal geçişler arasında yakın bir ilişkiye işaret ediyor” diyor.
Modelleme aynı zamanda, daha az güçlü olmakla birlikte, milyon yıl başına ortalama 0,99 kilograma kadar varan ve tüm hominin türleri arasında genel olarak süregelen bir boyut artışını da destekledi.
Bu örüntü, biyologların Cope kuralı dediği, evrimsel zaman içinde hayvan soylarının daha büyük olma eğilimine dair uzun süredir gözlemlenen bir durumla tutarlı. Bu durum sıklıkla; daha büyük bedenlerin çiftleşmek için rekabet etmede, yırtıcıları savuşturmada ve sıcaklığı düzenlemede avantaj sağlamasına bağlanıyor. Ancak kural evrensel olmaktan uzak ve altta yatan nedenleri tartışmalı olmayı sürdürüyor.
Üstelik bu çalışmada bile bazı önemli aykırı örnekler vardı. Bazen “hobbit” lakabıyla anılan Homo floresiensis ve Homo naledi; her ikisi de modelin öngördüğünden önemli biçimde daha küçüktü. Bu da soyumuzdaki beden boyutu evriminin tek yönlü olmaktan uzak olduğuna işaret ediyor.
Gardner, “İnsan hikayesi yalnızca sürekli bir büyüme hikayesi değil; aynı zamanda kendi cinsimiz içinde, daha sonra gerçekleşen büyük bir değişimin de hikayesi. Bu sırada bazı şaşırtıcı biçimde küçük akrabalarımız da dahil olmak üzere ailenin diğer kolları tamamen kendi yollarına gitti” diyor.
IFL Science. 23 Haziran 2026.
Makale: J.D. Gardner, T.A. Püschel, S. White, M. Sakamoto, & C. Venditti. 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >