Blog
Yazının İcadından Binlerce Yıl Önce Başka Bir Sistem Geliştirilmiş
Araştırmacılar, hesaplamalı teknikler kullanarak, 43.000 ila 34.000 yıl önce var olmuş ve Orta Avrupa’ya ulaşan ilk modern insanlarla ilişkilendirilen Aurignacien kültürüne ait 260 ayrı nesne üzerindeki 3.000’den fazla kazınmış işareti inceledi.
Erman Ertuğrul - www.arkeofili.com
Yaklaşık 40.000 yıl önce yaşayan avcı-toplayıcılar, yazı i·cat edilmeden çok önce i·şaretlerden oluşan bir sistem geliştirmiş.
Bu 40.000 yıllık mamut figürünün üzerine bir dizi çizgi ve X yapılmış. C: Universität Tübingen / Hildegard Jensen
Avrupa’daki avcı-toplayıcıların 43.000 yıl önce Paleolitik aletler ve figürinler üzerine bıraktığı oyma izleri, rastgele çiziklerden ibaret değildi. Aksine, kasıtlı bir işaret sisteminin parçası olarak belirli anlamlar taşıyorlardı. Yazının ortaya çıkışından on binlerce yıl önce geliştirilmiş bu tarihöncesi “yazı”, Mezopotamya’da Sümerler tarafından yaklaşık MÖ 3.500 civarında icat edilen en erken proto-çivi yazısı biçimiyle dikkat çekici benzerlikler gösteriyor.
Araştırmacılar, hesaplamalı teknikler kullanarak, 43.000 ila 34.000 yıl önce var olmuş ve Orta Avrupa’ya ulaşan ilk modern insanlarla ilişkilendirilen Aurignacien kültürüne ait 260 ayrı nesne üzerindeki 3.000’den fazla kazınmış işareti inceledi. Bu kalıntıların çoğu Almanya’daki Svabya Alpleri’nden geliyor ve insan, mamut ve aslan figürinlerinin yanı sıra taş aletleri de içeriyor.
Eserlerin büyük bir bölümünde X’ler, çizgiler, noktalar ve çentiklerden oluşan tekrar eden örüntüler bulundu. Araştırmacılar bu sembollerin tam anlamlarını çözemese de, bazı ipuçları veren düzenlilikler fark etti. Örneğin çalışma yazarı Christian Bentz, “X’ler hayvan figürinlerinde, özellikle mamutlarda ve atlarda bulunduğunu, ama insanlarda bulunmadığını görüyoruz; yani bir şekilde X’ler insanlarla değil hayvanlarla ilişkilendiriliyor” diyor.
Adorant, insan-aslan melezi bir varlığı tasvir ediyor ve üzerinde noktalar dizisi bulunuyor. C: Landesmuseum Württemberg / Hendrik Zwietasch
“Öte yandan, noktaların insanlarla ve aslanlarla ilişkilendirildiğini görüyoruz; diğer hayvanlarla ve aletlerle değil.” Bu birlikte-görülme durumu, “Adorant” adı verilen bir mamut dişinden yapılmış figürinde somutlaşıyor: Aslan-insan melezi bir varlığı betimleyen bu figürin üzerinde bir dizi nokta yer alıyor.
Berlin’deki Prehistorya ve Erken Tarih Müzesi’nden çalışma yazarı Ewa Dutkiewicz, “Bu noktaların anlamı aslanın nitelikleriyle ilişkili olmuş olabilir ve belki bunlar insanlara da uygulanmıştı” diye açıklıyor.
Araştırmacılar, tekrarların oranını ve işaret dizilerinin sıralanışındaki öngörülebilirliği analiz ederek, Aurignacien döneme ait bu işaretleme sisteminin “bilgi yoğunluğunu” belirleyebildi. Genel sonuçları, dizilişin bilinen herhangi bir yazı dili biçimiyle kıyaslanamayacağı; ancak proto-çivi yazısına şaşırtıcı derecede benzediği yönünde.
Örneğin Bentz’e göre bu işaretlerin bilgi yoğunluğu “temelde en erken proto-çivi yazısıyla neredeyse kusursuz biçimde örtüşüyor.” Bentz, “İlk başta bunun bir hata olması gerektiğini düşündüm. Çünkü bu iki sistem arasında 40.000 yıl var. Ama veriyi kontrol edip dizilere ve malzemeye baktığınızda, yapısal açıdan aslında temelde aynı olduklarını fark ediyorsunuz” diyor.
Svabya Aurignacian dönemine ait geometrik işaretler içeren taşınabilir eserler. C: University of Tübingen
Dahası, bu son derece gelenekleşmiş işaret sisteminin yaklaşık 10.000 yıl boyunca kullanıldıktan sonra ortadan kaybolduğu; daha sonra ise Sümerler tarafından binlerce yıl sonra yeniden geliştirilip zamanla karmaşık yazı diline evrildiği anlaşılıyor.
Bentz’e göre bu Paleolitik “yazı”yı ortaya koyan kişiler, “toplumsal bağlamları gerektirseydi, buradan gerçek bir yazı sistemi inşa edebileceklerini kanıtlamış oldular.”
“Fakat yazıyı geliştirmediler; muhtemelen bunun nedeni avcı-toplayıcı olarak buna ihtiyaç duymamalarıydı. Ama bu sonuca dayanarak, yapabilecek durumdaydılar diye düşünüyorum” diyor.
IFL Science. 23 Şubat 2026.
Makale: C. Bentz, & E. Dutkiewicz. 2026.
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >