1.600 Yıllık Roma Vergi Yasası Parçalardan Birleştirildi

www.arkeofili.com

Mısır’da 1.600 yıllık parşömen parçalarından bir Roma hukuk metnini yapboz gibi birleştirdi. Metin bilinen hiçbir yasa koduyla örtüşmüyor.

Matthijs Wibier, 50 hayvan derisi parçasını bir araya getirerek, bunların dördüncü yüzyıla ait eski bir Roma hukuk metninin çift taraflı bir sayfası olduğunu keşfetti. C: Penn Museum

Cincinnati Üniversitesi’nden bir Roma hukuku uzmanı, Mısır kumlarında 1.600 yılı aşkın süre boyunca şaşırtıcı biçimde günümüze ulaşan parçalardan bir araya getirdiği Latince bir hukuk metnini düzenleyip çevirdi: Metin vergilerle ilgili çıktı.

Cincinnati Üniversitesi’nde Klasik Filoloji Doçenti olan Matthijs Wibier, antik Roma’dan günümüze ulaşan diğer bilinen kitaplarda yer almayan bu çift taraflı sayfayı çevirdi. Wibier, metnin büyük olasılıkla 4. yüzyılın sonlarına ait, vergi görevlileri tarafından resmi kullanım ya da toprak sahipleri veya onların avukatları tarafından özel kullanım için dağıtılmış küçük bir imparatorluk yasaları derlemesinden geldiğini söylüyor.

Wibier, bilinen böyle bir kitabın bulunmadığını, bunun da metni türünün ilk örneği kıldığını belirtiyor. Wibier, metnin, bildiğimiz Roma yasa kodlarının çoğu gibi binlerce yasa içerdiğini düşünmediğini; bunun daha çok, seyahat eden görevlilerin ceplerine koyabileceği bir kitap olduğunu düşündüğünü ekliyor.

Hayvan derisinden yapılmış olan 50 parça, Pennsylvania Üniversitesi Penn Müzesi’nde bulunan diğer Mısır eserlerinden oluşan bir koleksiyondan geliyor. Müze, parçaları 1911’de Mısır’daki bir eski eser tüccarından edinmişti.

Kayıp bir yasa kitabını bir araya getirmek

Müzenin de yardımıyla Wibier, sayfayı, bir araya geldiğinde bir takımadayı andıran yedi büyük yıpranmış parçadan bir yapboz gibi birleştirdi.

Wibier, bu parçaların, 337 ile 363 arasında hüküm süren iki imparator, II. Constantius ve Julianus (Julian the Apostate) dönemindeki imparatorluk hukukuna dair anlayışımıza katkı sunduğunu söylüyor.

Parça hâlindeki metinleri çevirmek bile son derece değerli. Çünkü o döneme ait çok az kitap sağlam biçimde günümüze ulaşabildi. Bilim insanları, bu metinleri yeniden oluşturmak için hasarlı ya da eksik el yazmalarına güvenmek zorunda. Bu yasalar ise, hükümetin önceliklerinden özel anlaşmazlıkların nasıl çözüldüğüne dek, antik Roma’daki gündelik yaşam, toplum ve ekonomi hakkında bilim insanlarına bilgi veriyor.

Tercümesi yapılmamış bu parçalar, 1911’den beri müzenin koleksiyonunda yer alıyor. C: Penn Museum

Parşömende gizlenen ipuçları

Wibier, sayfanın bir yüzünde, önemli bir şeyi vurgulamak için eklenmiş üç kırmızı mürekkep örneği bulunduğunu söylüyor.
Bu vurguların sayfanın arka yüzünde bulunmaması ve ele alınan imparatorluk fermanları gibi ipuçlarından yola çıkan Wibier, sayfaların kitapta hangi yöne baktığını belirleyebildi.

Hayvan derisinin bir yüzü pürüzsüz, diğer yüzü ise daha dokulu. Sayfanın dokulu yüzü önce geliyordu. Yani kitap açıldığında sağ tarafta yer alan tek numaralı sayfayı temsil ediyordu. Bu da hayvan derisinin karşı yüzünün, açılan kitabın sol tarafında yer aldığı anlamına geliyor.

Wibier, Latince metnin ve çevirisinin ortaya çıkarılması için mürekkepteki kontrastı belirginleştirmek amacıyla morötesi ışık kullandı. Wibier, kendisini klasik filolojiye ilk çeken şeyin Latinceye olan ilgisi olduğunu söylüyor. Wibier, dilleri, özellikle de Latinceyi çok sevdiğini; bu parçalar üzerinde çalışmanın ve nasıl bir araya geldiklerini görmenin son derece doyurucu olduğunu belirtiyor.

Kitap kimin içindi?

Wibier, kitabın hedef kitlesinin büyük olasılıkla yasaları uygulamak zorunda olan Romalı görevliler ya da varlıklı vergi mükellefleri ve onların avukatları olduğunu söylüyor. Wibier, yasadan kaçmak için yasayı bilmeniz gerektiğini belirtiyor.

Cincinnati Üniversitesi Klasik Filoloji Bölümü Başkanı Profesör Daniel Markovich, bu keşfi özellikle dikkat çekici kılan şeyin, neredeyse tüm diğer parça hâlindeki Roma hukuk kitaplarının aksine, bu metnin bilinen hiçbir imparatorluk hukuk koduyla örtüşmemesi olduğunu söylüyor.

Wibier, tahmin yürütmek zorunda kalsa bunun bir görevlinin kitabı olabileceğini söylüyor. Wibier, kitabın çok özenle üretildiğini, el yazısının son derece güzel olduğunu ve bunun çok üst düzey bir yazı sanatı örneği olduğunu ekliyor.

Kitap hangi yasaları içeriyordu?

Wibier, yasaların kamusal yol sisteminden ve kamu altyapısını sürdürmek için vergi toplamaktan söz ettiğini söylüyor. Tahmin yürütmek gerekirse bunun, varlıklı yurttaşların yolları iyi durumda tutmasını ve gıda tedariği için tahıl sağlamasını öngören bir yasa olduğunu belirtiyor.

Wibier, bir başka yasanın ise insanları, kamu binalarını özel mülkleriymiş gibi kullanmaktan vazgeçmeleri konusunda uyardığını ekliyor.

University of Cincinnati. 25 Ağustos 2026.