Afrika’dan Çıkan İlk İnsanlardan Birinin Sadece Tek Dişi Vardı
www.arkeofili.com
Gürcistan’daki Dmanisi’de bulunan 1,8 milyon yıllık bir hominin, ağzında kalan tek bir dişle yıllarca hayatta kalmış.
Dişsiz birey bir tür Homo erectus olabilir fakat araştırmacılar bu konuda fikir ayrılığı yaşıyor. C: Wikimedia Commons
Homo sapiens, dünyayı kolonileştirmeye başlamak için Afrika’dan ayrılmadan çok önce, tarihöncesi atalarımızdan biri yabancı diyarlara doğru kendi cesur yolculuğuna çıkarak çığır açtı. Bunların arasında, biri hariç tüm dişlerini yitiren, ama yine de yıllarca hayatta kalmayı başaran bir birey de vardı. Bu başarı, belki de topluluğunun diğer üyelerinin sağladığı bakım sayesindeydi.
Bugüne dek, Afrika dışındaki homininlere ilişkin en eski kanıt, Gürcistan’daki Dmanisi’den geliyor. Burada, 1,85 ile 1,77 milyon yıl öncesine tarihlenen, arkaik insanlara ait birkaç kafatası bulundu. Bu örnekler, kime sorduğunuza bağlı olarak farklı biçimde sınıflandırılıyor: ya ayrı bir tür olan Homo georgicus olarak ya da Homo erectus‘un bir varyantı olarak.
2005’te arkeologlar, bu erken Dmanisi homininlerinden birine ait, olağanüstü iyi korunmuş bir kafatası ve çene kemiği sundu. Bu kafataası, sol köpek dişi dışında tüm dişlerini yitirmiş görünüyordu. Tüm diş yuvalarının tamamen kapandığını ve dişleri yerinde tutan alveol kemiğinin kapsamlı biçimde yeniden biçimlendiğini belirten çalışmanın yazarları, bu bireyin yalnızca tek bir dişle uzunca bir süre hayatta kaldığı sonucuna vardı.
Bu dişsiz yaşlı homininin dişlerini tam olarak nasıl yitirdiği belirsiz. Ancak araştırmacılar, ileri yaşın ya da bir tür hastalığın bunda rol oynamış olabileceğini öne sürüyor.
Arkeologlar, dişsiz kafatasının yakınında, kesilip parçalanmış hayvan kemikleri de buldu. Bu da bu türün et yediğini gösteriyor. Ancak çalışmanın yazarları bu birey çiğneyemediğinden, onun kemik iliği ve beyin gibi yumuşak dokular tüketerek hayatta kalmış olabileceğini öne sürüyor.
Daha genel olarak araştırmacılar, bu eski homininin yalnızca davranışını uyarlayarak ve kendi türünün diğer üyelerinden önemli ölçüde bakım ile yardım alarak bu kadar uzun süre hayatta kalabileceğini öne sürdü. Aşağı yukarı aynı döneme ait diğer kanıtlar, hominin akrabalarımızın çoktan toplumsal yanı güçlü, işbirlikçi gruplar hâlinde yaşadığını düşündürüyor. Dolayısıyla bu, tümüyle aykırı bir iddia değil.
Çalışmanın yazarları, “Bu birey, görünüşe göre ağır çiğneme gerektiren besinleri tüketmeden uzun bir süre hayatta kalmış. Bu, belki de yumuşak bitkisel ve hayvansal besinler yiyerek ve/veya diğer bireylerin yardımı sayesinde olabilir. Bu yardım, insan dışı primatların sunabileceğinin ötesinde olmalıydı” diye yazıyor.
Diş yok, sorun yok mu?
Ancak 2020 yılında yayımlanan bir başka makale, hiç dişi olmamasına rağmen yıllarca hayatta kalmayı başaran Sting adlı vahşi bir bonobonun davranışlarını belgeleyerek bu varsayımı sorgulattı. Söz konusu makalenin yazarı Dr. Martin Surbeck’e göre Sting, grup üyelerinden herhangi bir yardım almadan ve yumuşak evcil meyvelere erişimi olmadan gayet iyi bir şekilde yaşamını sürdürdü.
Dişsiz primatlarda uzun süreli hayatta kalmaya dair kanıt nadir olsa da, bu örnek bazı maymunların çiğnemek zorunda kalmadan beslenebilmek için beslenme stratejilerini uyarlayabildiğini gösteriyor. Çalışmanın yazarları, bu bulguyu doğrudan Dmanisi’nin “İhtiyar Tek Diş”ine dair daha önce yapılan varsayımlara bağlıyor ve homininin ancak başkalarının iyiliği sayesinde hayatta kalabileceği fikrini sorguluyor.
Dolayısıyla, bu tarihöncesi bireyin gerçekten topluluk yardımına güvenip güvenmediği belirsiz. Ancak örnek, antropologların ilgisini çekmeyi sürdürüyor ve hâlâ tüm tarihöncesi insanlar arasında en kötü diş sağlığı unvanını elinde tutuyor.
IFL Science. 25 Eylül 2026.