Aspendos’ta Asklepios ve Telesphoros Heykeli Bulundu
www.arkeofili.com
Aspendos’ta bulunan 2,20 metrelik heykel grubu, şifa tanrısı Asklepios’u iyileşmenin simgesi oğlu Telesphoros’la birlikte betimliyor.
Antalya’daki Aspendos Antik Kenti’nde bulunan 2,20 metrelik mermer heykel grubu, sağlık tanrısı Asklepios’u iyileşmenin simgesi oğlu Telesphoros’la birlikte betimliyor ve kentin sağlık kültlerine ışık tutuyor.
Antalya’nın Serik ilçesindeki Aspendos Antik Kenti’nde yürütülen kazılarda, Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait anıtsal bir mermer heykel grubu gün yüzüne çıkarıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un duyurduğu heykel, sağlık tanrısı Asklepios ile oğlu ve yardımcısı Telesphoros’u birlikte betimliyor. Yaklaşık 2,20 metre boyundaki eser, MS 2. yüzyılın son çeyreğine tarihleniyor. Yani eser yaklaşık 1.800 yıllık.
(İlgili: Sardes’te 2.500 Yıllık Devasa Bir Heykel Bulundu)
Bakan Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras” projesi kapsamında yürütülen kazılarda bulunan eserin; figürlerin duruşu, himationun (pelerinin) kıvrım düzeni, Asklepios’un yüz tipi ile saç ve sakalındaki yoğun işçilikle dönemin heykeltıraşlık anlayışını yansıttığını belirtiyor.
Bir kompozisyonda buluşan iki figür
Heykel grubunun ana figürünü oluşturan Asklepios, ayakta, cepheden, olgun yaşta, uzun ve gür saçlı, sakallı bir erkek olarak betimlenmiş. Vücut ağırlığını sol bacağı üzerine veren figürün sağ bacağı hafifçe bükülerek öne ve yana doğru uzanıyor. Üst gövdesi büyük ölçüde çıplak bırakılan tanrının himationu, sol omzunun üzerinden geçirilerek bel ve bacaklarının çevresinde yoğun kıvrımlar oluşturacak biçimde düzenlenmiş.
Asklepios’un sol ayağının önünde ise ana figüre göre oldukça küçük ölçülerde betimlenen Telesphoros yer alıyor. Çocuk görünümündeki bu figür, vücudunu bütünüyle örten uzun ve kapüşonlu giysisiyle tanınıyor. Anatomik ayrıntıları büyük ölçüde gizleyen bu giysi, figüre neredeyse sütunumsu bir görünüm kazandırıyor.
Asklepios ve Telesphoros kimdi?
Asklepios, Antik Yunan ve Roma dünyasının sağlık ve hekimlik tanrısıydı. Apollon’un oğlu sayılan tanrı, sanatta çoğu zaman olgun, sakallı bir erkek olarak ve çevresine yılan sarılmış bir asayla betimleniyordu. Yılanlı asa, bugün hâlâ tıbbın simgesi olarak kullanılıyor. Asklepios’a adanan Asklepieion adlı şifa merkezleri, antik dünyanın hastanelerine benziyordu. Hastalar buralarda tedavi görüyor, hatta tanrının rüyalarında beliren şifayı umarak tapınakta uyuyordu.
Anadolu, bu kültün en güçlü olduğu coğrafyalardan biriydi. Bugünkü Bergama’daki (Pergamon) Asklepieion, antik dünyanın en ünlü sağlık merkezlerinden biriydi.
Telesphoros ise daha küçük ama şifa inancında özel bir yeri olan bir tanrıydı. Çoğu zaman kapüşonlu bir pelerin giymiş bir çocuk ya da cüce figürü olarak betimlenen Telesphoros, iyileşmenin ve nekahetin, yani hastalıktan sonraki toparlanma sürecinin simgesiydi. Özellikle Roma Dönemi’nde Anadolu’da yaygın biçimde tapınım görüyor ve sık sık Asklepios’un yanında, onun tamamlayıcısı olarak beliriyordu.
Hastalıktan iyileşmeye
Bu iki figürün aynı kompozisyonda buluşması, heykeli özellikle anlamlı kılıyor. Bakan Ersoy’un ifadesiyle, Antik Çağ’da Asklepios hekimliği, tedaviyi ve sağlığın korunmasını; uzun ve kapüşonlu giysisiyle betimlenen Telesphoros ise tedavinin tamamlanmasını, iyileşmeyi ve nekahet dönemini simgeliyordu.
Dolayısıyla eser, hastalığın tedavisinden kişinin bütünüyle iyileşmesine uzanan şifa sürecini bütüncül biçimde anlatan güçlü bir sembol niteliği taşıyor. Telesphoros’un, Asklepios’un ayağının hemen önüne konumlandırılması da iki figür arasındaki kült bağını görünür kılıyor.
Kentin merkezinde sergilenmiş
Söz konusu heykel grubu, Tiyatro Caddesi üzerindeki Doğu Meydanı’nın batı cephesinde yer alan Anıtsal Kapı’nın kuzey kanadına ait yıkıntılar arasında bulundu. Eserin, kentin kamusal ve törensel açıdan önem taşıyan bir bölümünde sergilenmiş olması, Asklepios kültünün Aspendos’taki gücünü ve sağlık inancının kent yaşamındaki yerini ortaya koyuyor.
Bugün özellikle olağanüstü korunmuş Roma tiyatrosuyla tanınan Aspendos, Pamphylia bölgesinin önemli kentlerinden biriydi. Yeni bulunan heykel grubu ise kentin, Roma Dönemi’ndeki sağlık kültlerine, inanç dünyasına ve toplumsal yaşamına dair yeni veriler sunuyor.