Ayaklarımız Neden Neandertallerin Ayaklarından Daha Narin?
www.arkeofili.com
Ayakkabı giymek, modern insanların ayaklarının neden Neandertallerin ayaklarından çok daha narin olduğunu açıklayabilir.
Eski çağlarda yalınayak yaşayan insanların topuk kemikleri Neandertallerinkine benziyordu, ancak modern insanların topuk kemikleri daha hassas. C: Wikimedia Commons
Neandertallerin topuk kemikleri bizimkilerden daha sağlam yapılıydı. Bu farkın büyük bölümünü genetik açıklıyor olsa da, kendine özgü narin ayaklarımızdan en azından kısmen modern yaşam biçimi etkenleri sorumlu olabilir. Özellikle ayakkabı giymek ve zamanımızın çoğunu hareketsiz geçirmek, daha az Neandertal benzeri bir ayak tasarımıyla ilişkili görünüyor.
Araştırmacılar, yedi Neandertal topuk kemiğinin (kalkaneus) biçimsel özelliklerini, aralarında Pleistosen avcı-toplayıcılarının, Demir Çağı çiftçilerinin ve İtalya’dan sanayi sonrası bireylerin de bulunduğu 64 tarihöncesi ve modern Homo sapiens’in topuk kemikleriyle karşılaştırdı. Genel olarak, Neandertal kalkanuslarının kendi türümüzün üyelerininkine kıyasla önden arkaya daha kısa, yukarıdan aşağıya daha yüksek ve daha geniş olduğunu buldular.
Bu adaptasyonlar, Neandertal ayağının daha kolay bir şekilde hareket etmesine ve yanlara doğru eğilmesine olanak tanıyor. Böylece son derece hareketli bu homininlerin iri bedenlerini, engebeli arazide yürürken destekliyordu. Ancak bunun bir bedeli var: Böyle bir kalkaneus, uzun mesafe koşusuna daha az uygun olabilir. Bu da Neandertal av stratejilerinin dayanıklılık koşusuna daha az, yürüyüşe ise daha çok dayanmış olabileceğini düşündürüyor.
İlginç bir şekilde, ayakkabıların icadından önce var olan Homo sapiens popülasyonlarından elde edilen topuk kemikleri, günümüz İtalyan topuklarından çok Neandertal topuk kemiğiyle daha fazla ortak noktaya sahipti. Örneğin, çalışma yazarları, Neandertal topuğunun genişliğinin ve yüksekliğinin, çıplak ayakla yürüyen insan avcı-toplayıcıları veya Demir Çağı topluluklarından farklı olmadığını, ancak endüstri sonrası Avrupalılarınkinden önemli ölçüde farklı olduğunu buldular.
Araştırmacılar, bu toplulukların her birinde gözlemlenen biçimsel özelliklere dayanarak, günümüz insan ayaklarının büyük olasılıkla eski atalarımızın ayaklarına göre yana doğru yuvarlanma yeteneğinin daha düşük olduğunu öne sürüyor. Onlara göre bu değişim, “arka ayağın dışa dönmesini (eversiyon) kısıtlama eğilimindeki sert ayakkabıların kullanımıyla tutarlı.”
Ancak her şeyin sorumlusu olarak ayakkabıyı göstermeden önce, Neandertallerin modern insandan farklı bir beden biçimine, daha tıknaz iskeletlere ve daha ağır yüklere sahip olduğunu belirtmekte yarar var. Dolayısıyla soyu tükenmiş bu homininde daha az narin bir ayağın görülmesi beklenen bir durum. Çalışmanın yazarları da hem Neandertallerde hem de modern insanlarda topuk kemiği biçimine soy, çevre, beslenme ve bir dizi başka etkenin katkıda bulunmuş olmasının muhtemel olduğunu belirtiyor.
Bununla birlikte araştırmacılar, yalınayak yürüyen insan avcı-toplayıcılarının daha Neandertal benzeri ayaklarını da hesaba katarak, sonuçta “daha narin kalkaneusların, hareketsiz, sanayi sonrası toplulukların ayırt edici özelliği olduğu; bunun da büyük olasılıkla ayakkabı kullanımı ve arazide azalan hareketlilikten kaynaklandığı” sonucuna varıyor.
IFL Science. 28 Ağustos 2026.
Makale: Sorrentino, R., Volpe, S., Carlson, K. J., Nicolosi, T., Figus, C., Sparacello, V., … & Belcastro, M. G. (2026).