Balıkesir’de Zümrüt Adlı Kedi ve Okyanus Adlı Köpek Mozaiği

www.arkeofili.com

Balıkesir’deki Adramytteion Antik Kenti’nde bulunan Roma mozaiği, “Zümrüt” adlı bir kedi ile “Okyanus” adlı bir köpeği betimliyor.

Arkeologlar, Adramytteion’daki Roma dönemine ait bir konutta renkli yer mozaiği keşfettiler. C: H. M. Özgen/Adramytteion Research Archive

Yaklaşık iki bin yıl önce varlıklı bir Romalı; iki sevilen ev hayvanını, Zümrüt adlı bir kediyi ve Okyanus adlı bir köpeği betimleyen ayrıntılı, çok renkli bir taban mozaiği sipariş etti. Mozaik, arkeologların yakın zamanda Türkiye’nin Ege kıyısındaki antik Adramytteion kentinin altından gün yüzüne çıkardığı bir villanın başlıca öğelerinden biriydi.

Arkeologlar, 2. yüzyılın sonlarıyla 3. yüzyıla tarihlenen Roma villasının içinde, merkezi bir avluyu (atrium) çevreleyen üç salon keşfetti. Büyük olasılıkla villanın ana kabul salonu işlevi gören bir odada arkeologlar, canlı ve mitolojik yaratıkları betimleyen, 15 ayrı panelden oluşan renkli bir mozaik buldu.

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde Adramytteion araştırma ekibinin başkanı olan arkeolog Hüseyin Özgen, Journal of Mosaic Research dergisinde yakında yayımlanacak bir çalışmada, 15 panelin, Medusa betimlemesi gibi görünen bir figürün çevresinde toplandığını; kedi ile köpeğin ise ev hayvanlarının anısını koruyor olabileceğini yazıyor.

Mozaik tabanın bir bölümünde, Zümrüt adında açık renkli bir kedi, mavi-yeşil bir minder üzerinde dinlenirken tasvir edilmiş. C: H. M. Özgen/Adramytteion Research Archive

Özgen, Adramytteion’da kazıya 2012’de başladı. Ancak o ve ekibi bu Roma villasını yakın zaman önce keşfetti ve 2025 ile 2026’nın başlarında kazdı. Roma döneminde Adramytteion, Küçük Asya (Anadolu) içinde bir eyalet başkenti ve Ege Denizi’ndeki bir körfezin başında yer alması nedeniyle önde gelen bir ticaret noktasıydı. Etkileyici villa; mozaik döşeli üç salon, çok sayıda ikincil oda ve bir tuvalete (latrina) bağlanmış olabilecek bir boru ile gider ağı içeriyordu.

Özgen’e göre, villanın avlusundan yaklaşan ziyaretçiler, konuttaki en büyük ve en özenli mozaikle karşılanıyordu. Odanın ortasında yer alan mozaik yaklaşık 5 metreye 3,6 metre boyutlarında ve üç sıra halinde düzenlenmiş 15 panel içeriyor. Panellerin çoğu kuşları, balıkları ve kedigilleri betimlerken, mitolojiden esinlenen iki panelde bir gorgon (olasılıkla Medusa) ve kanatlı bir at (olasılıkla Pegasos) yer alıyor. Antik sanatçılar bu ayrıntılı tasarımı oluşturmak için beyaz, siyah, kırmızı, turuncu, sarı, pembe, bordo, mavi, turkuaz ve yeşil taşlar kullanmıştı.

Mozaik üzerindeki bir diğer panelde ise Okyanus adında bir köpek tasvir edilmiş. C: H. M. Özgen/Adramytteion Research Archive

Mozaikte betimlenen hayvanlardan yalnızca ikisinin adı var. Özgen çalışmada, biri odaya girdiğinde solunda göreceği ilk mozaik panelinin, mavi-yeşil bir minderin üzerinde oturan soluk renkli bir kedi olduğunu yazıyor. Kedinin üzerinde, zümrüt anlamına gelen ΖΜΑΡΑΓΔΙΝ (Zmaragdin) Antik Yunan harfleri yer alıyor. Bir minderin üzerinde oturan bu rahat kedi, Zümrüt’ün başıboş bir sokak hayvanından çok bir ev hayvanı olabileceğini düşündürüyor.

Zümrüt’ün adına ilişkin olası bir açıklama, antik çağda zümrütlerin madenlerden çıkarıldığı Roma Mısırı’nın çölüyle bir bağlantı olabilir. Villanın sahibi, Kuzey Afrika bağlantıları olan bir tüccar olabilir.

Biri odaya girdiğinde sağ tarafta ise koşan ya da sıçrayan bir köpeği betimleyen bir mozaik paneli vardı. Bu hayvan, okyanus anlamına gelen ΩΚΕΑΝΟΣ (Okeanos) Antik Yunan harfleriyle adlandırılmış. Özgen’e göre Adramytteion bir liman kenti olduğundan, Okyanus’un adı çevresi nedeniyle verilmiş olabilir.

Mozaik tabanın genel görünümü. C: H. M. Özgen/Adramytteion Research Archive

Özgen, Zümrüt ile Okyanus’un, özellikle birer ev hayvanı olmasalar bile büyük olasılıkla villanın sakinlerince tanındığını; mozaikteki betimlemelerinin, tanıdık birer sahiplik ve hane kimliği işareti olarak işlev görmüş olabileceğini yazıyor.

Özgen ve proje ekibinin Adramytteion’daki araştırmaları sürüyor.

Live Science. 6 Eylül 2026.

Makale: Özgen, H.M. (2026). Mosaic programmes and architectural transformation in an atrium-centred Roman-period residence at Adramytteion: The north, east and south halls. Journal of Mosaic Research 19.