Bir Maya Kraliçesi: ‘Yüce Kadın Savaş Lordu’
www.arkeofili.com
Guatemala’da bulunan 1.300 yıllık dev bir stel, bir kenti askeri vali olarak yöneten güçlü Maya kraliçesi Lady K’abel’i betimliyor.
Maya kraliçesi Lady K’abel’i tasvir eden kireçtaşı bir oyma. C: Cleveland Museum of Art
Bu anıtsal kabartma, 7. yüzyılın sonunda Guatemala’da bir antik kenti yöneten Lady K’abel adlı güçlü bir Maya kraliçesini betimliyor.
Bu devasa kireç taşı kabartma, Lady K’abel (Nilüfer Eli anlamına geliyor) ve Na Kan Ajaw (Yılan Yönetimi’nin Kutsal Kadını anlamına geliyor) olarak bilinen bir Maya kraliçesini betimliyor. Stel, yani oyulmuş taş levha, büyük olasılıkla MS 692’de, Maya takviminde 20 yıllık bir dönem olan bir k’atun’un sonunu belirtmek için dikildi.
Bugün bu stel, Cleveland Sanat Müzesi’nin koleksiyonunda yer alıyor. Oyulmuş kireç taşından 40’tan fazla parçadan yeniden birleştirildi, ancak özgün, kendi başına duran anıtın yalnızca ön kısmı. Bu muazzam kabartma yaklaşık 2,74 metre yüksekliğinde ve yaklaşık 1.134 kilogram ağırlığında. Kuzey Guatemala’nın Petén bölgesindeki El Perú-Waka’ adlı bir Maya yerleşiminde bulundu.
Petén bölgesinde, Lady K’abel’in bu oyma portresi, daha düşük rütbeli bir adam olan kocası II. K’inich Bahlam’ın benzer bir portresinin yanında duruyordu. Cleveland Sanat Müzesi’ne göre, güçlü Kaanul ya da Yılan hanedanının bir üyesi olan Lady K’abel, El Perú-Waka’yı askeri vali olarak yönetiyordu. Stel ayrıca onu, Yüce Kadın Savaş Lordu anlamına gelen Ix Kaloomte’ olarak da tanımlıyor ve uzmanlar, Lady K’abel’in Calakmul kentinden bir orduyu Tikal kentine karşı yönetmiş olabileceğini düşünüyor.
Cleveland Sanat Müzesi’nin Kolomb öncesi ve Yerli Kuzey Amerika sanatı küratörü Susan E. Bergh’in 2014’te yazdığına göre, stelde Lady K’abel “süslü giysiler içinde” ve bu, onu bir Maya doğaüstü varlığıyla, ya mısır tanrısıyla ya da ay tanrıçasıyla ilişkilendiriyor. Başlığı, yeşil ketzal (Pharomachrus mocinno) tüylerinden bir yelpaze; üzerinde ise ikisi de yeşim boncuklardan yapılmış ağ biçiminde bir giysi ve bir kolye taşıyor. Ağ elbise, balığı andıran bir yaratığın başıyla kuşanmış ve Lady K’abel, Yüce Kadın Savaş Lordu rolüne gönderme yaparak bir asa ve dairesel bir kalkan taşıyor. Sol alt köşede ise büyük olasılıkla bir hizmetkâr ya da saray mensubu olan cüce bir kişi yer alıyor.
1300 yıllık, 2 tondan fazla ağırlığa sahip, güçlü bir Maya “Yüce Savaş Lordu”nu tasvir eden bir stel. C: Cleveland Museum of Art
Stel, Lady K’abel’in yönetiminin 20 yılını kutlamak için yapılmıştı. Arkeolog Phil Wanyerka’nın 1996 tarihli bir çalışmasında yazdığına göre, onu mısır tanrısı olarak betimlemek yaratılış ve yenilenme temalarını aktarıyor. Wanyerka’ya göre, bir tanrının kıyafetini giyerek ölümlü bir varlık kutsallaşıyor ve burada bir kadın, eski k’atun’un geçişi ve yenisinin başlangıcı için yenilenme ve yeniden doğuşun ilgili güçlerini çağırmak üzere mısır tanrısına dönüşüyor.
Lady K’abel’in steli 1967’de edinilmiş olsa da, mezarı ancak 2012’de, El Perú-Waka’da kazı yapan arkeologların, stelin bulunduğu yerin yakınında, daha önce bilinmeyen bir merdivenin dibinde kazı yaparken tesadüfen bulmasıyla keşfedildi.
Kazıyı yürüten arkeolog Olivia Navarro-Farr’a göre kraliyet mezarı, aralarında iskeletin pelvisine yerleştirilmiş çift kabuklu bir deniz kabuğunun da bulunduğu yeşim, obsidyen ve deniz kabuğundan yapılmış eserlerle doluydu. Bu deniz kabuğu, stelde Lady K’abel’in pelvisinde betimlenen kabukla tam olarak örtüşüyor. Arkeologlar mezarda ayrıca, Lady K’abel’i sahibi olarak adlandıran hiyerogliflerle bezeli küçük bir kaymaktaşı kabartma da buldu. Bu, neredeyse kesin biçimde mezarın sahibini, dışarıda keşfedilen o heybetli kireç taşı stelle ilişkilendiriyor.
Navarro-Farr, kraliyet mezarları bulmanın nadir olmadığını, ancak böyle bir tarihsel kimliklendirmeyi yapabilmeyi sağlayan kanıtların kusursuz biçimde bir araya gelmesinin nadir olduğunu belirtiyor.
Live Science. 24 Ağustos 2026.