Bugüne Kadar Sadece İki Adet Eksiksiz Viking Miğferi Bulundu

www.arkeofili.com

Bugüne dek yalnızca iki eksiksiz Viking miğferi bulundu ve ikisinde de boynuz yok. Peki miğferler neden bu kadar az ve boynuz nereden çıktı?

Gjermundbu miğferi Norveç’te bulundu ve Viking Çağı’nın zirve dönemine tarihleniyor. C: Museum of the Viking Age/Historical Museum, University of Oslo

Vikingler, yalnızca birkaç yüzyıl var olmalarına karşın dünyada müthiş bir miras bıraktı. Ancak tüm gezginlik tutkularına ve yağmacılığa yatkınlıklarına rağmen, arkeologların elinde o döneme ait şaşırtıcı derecede az miğfer kaldı.

Dünyada bilinen, neredeyse eksiksiz tek Viking miğferi Gjermundbu miğferi olarak adlandırılıyor. 1943’te Norveç’in Ringerike Belediyesi sınırları içindeki bir çiftlikte bulunan miğfer, Viking Çağı’na ait birkaç gömüt içeren büyük bir tümülüsten çıkarıldı.

Bu bireylerden biri, 950 ile 975 arasında ölmüş güçlü bir erkek savaşçı gibi görünüyor; yanında bir silah yığını, binicilik takımları ve bu etkileyici demir miğferle birlikte gömülmüştü.

Miğfer aslında, sonradan araştırmacılar tarafından bir araya getirilen dokuz parçadan oluşuyor. Yine de bu parçalar hep birlikte, arkeologlara bir Viking dönemi miğferinin nasıl göründüğüne dair oldukça sağlam bir görüntü sunuyor.

İskandinavya’da buna benzer başka hiçbir şey bulunamadı. Buna en çok yaklaşan buluntular, Danimarka ve İsveç’te ele geçirilen birkaç dağınık miğfer parçasından ibaret.

Miğfer, 2026 yılının sonuna dek Oslo’daki Tarih Müzesi’nde sergileniyor. Daha sonra, önümüzdeki yıl yeniden açıldığında, Oslo Üniversitesi’ne bağlı Viking Çağı Müzesi’ne taşınacak.

Gjermundbu mezarında bulunan savaşçı ekipmanlarından bazıları. C: Museum of the Viking Age/Historical Museum, University of Oslo

Peki Viking miğferleri nerede?

Arkeolojik katmanlarda bu koruyucu başlık eksikliği şaşırtıcı. Vikingler, Avrupa’da, Akdeniz boyunca, Kuzey Afrika’da, Orta Doğu’da, Orta Asya’da ve hatta Kuzey Amerika’da uzak diyarlara yaptıkları seferlerle tanınan yağmacılardı. Öyleyse, tüm bu savaşçı teçhizatının arkeolojik kaydı nerede?

Tarih Müzesi ve Viking Çağı Müzesi’nde Arkeoloji Bölümü Başkanı olan Marianne Moen, neden bu kadar az miğfer olduğu sorusunun elbette birtakım teorileri bulunduğunu söylüyor. Moen, kendisinin daha çok benimsediği açıklamanın, miğferlerin çoğunun organik malzemelerden yapılmış olması ve bu yüzden iyi korunamamış olması olduğunu belirtiyor. Moen, betimlemelerde küçük, konik şapka biçimli miğferlerin oldukça yaygın olduğunu ve bunların büyük olasılıkla organik malzemelerden yapıldığını ekliyor.

Moen, sunmaktan hoşlandığı bir başka açıklamanın ise, belki de hiç miğfer bulamamamızın nedeninin ortada zaten hiç miğfer olmaması olduğunu söylüyor. Moen, Vikinglerin havalı miğferleri olması gerektiği düşüncesinin bizim algımıza uygun düştüğünü, ancak arkeolojik kanıtların bize aksini, yani böyle miğferlerinin olmadığını söyleme eğiliminde olduğunu; kendisinin bunu bir bakıma oldukça eğlenceli bulduğunu belirtiyor.

Miğferlerde boynuz yok mu?

“Peki çizgi filmlerde ve Cadılar Bayramı kostümlerinde o kadar sık gördüğünüz boynuzlu Viking miğferleri ne olacak?” diye sorduğunuzu duyar gibiyiz. Ne yazık ki bunlar, görece modern bir yanlış tasavvurdan ibaret.

Bu efsanenin nereden geldiği kesin olarak bilinmiyor, ancak Moen bunun, Vikinglerden önceki döneme, yani Vendel Dönemi’ne ait, boynuzlu tuhaf figürleri betimleyen resimlerden kaynaklanıyor olabileceğini düşünüyor.

Ancak bu resimler, boynuzlu miğferleri betimlemek yerine, Nors mitolojisinde yaygın bir motif olan boynuzlara sahip mitolojik bir yaratığı gösteriyor olabilir.

Gjermundbu miğferinin yukarıdan bir başka fotoğrafı. C: Museum of the Viking Age/Historical Museum, University of Oslo

Moen, boynuzlar konusunda, bu fikrin büyük olasılıkla Vendel dönemine ait bilinen miğferler ve diğer nesneler üzerindeki, bazıları boynuzlu olan “silah dansçılarını” gösteren süsleme öğelerinden kaynaklandığını düşündüğünü söylüyor. Moen, ancak bunların gerçekten miğfer mi yoksa boynuzlu varlıklar mı olduğunun oldukça ilginç bir soru olduğunu ve kendisine göre bu konunun yeterince tartışılmadığını ekliyor.

Boynuzlu Viking miğferlerinin bilinen en erken betimlemelerinden biri, Wagner’in klasik Nors destanı Der Ring des Nibelungen’in bir temsili için hazırlanan 19. yüzyıla ait bir opera kostümü tasarımında ortaya çıktı. Boynuzlu başlıkların Viking Çağı’nda herhangi bir zaman moda akımı olduğuna dair çok az kanıt bulunsa da, bu tasarımın güçlü ikonografisi modern imgelemde yerleşip kaldı.

Diğer Viking miğferi

Bilinen, neredeyse eksiksiz tek diğer Viking miğferi Britanya’dan geliyor. Burası, 793’te İngiltere’deki Lindisfarne manastırına yapılan baskının Viking Çağı’nı başlatmasından, 1066’da Norveç kralı Sert Harald’ın (Harald Hardrada) Stamford Köprüsü Muharebesi’nde yenilgiye uğratılmasıyla bu çağın sona ermesine dek, yağmacı İskandinavların epeyce benimsediği bir topraktı.

Yarm miğferi olarak bilinen bu eser, 1950’lerde Kuzey Yorkshire’da yeni bir kanalizasyon için hendek kazan işçiler tarafından gün yüzüne çıkarıldı. Gjermundbu miğferi kadar eksiksiz değil, ancak yuvarlak kubbesinin ve göz siperlerinin biçimini görmek hâlâ mümkün.

Ancak bunun da hiç boynuzu yok.

IFL Science. 25 Ağustos 2026.