Dünyada Bilinen En Eski Silah Hangisi?

Dünyanın bilinen en eski silahı için birkaç aday var ve bunlardan biri 400.000 yıldan daha öncesine tarihleniyor.

Porsuk ağacından yapılan Clacton mızrak ucu, 400.000 yıldan daha önce yapılmış daha uzun bir mızrağın üst kısmı. C: Annemieke Milks

Bugünlerde “silah” sözcüğü, ateşli silahlar, bıçaklar ve füzeler gibi çağdaş teknolojileri akla getirebilir. Yine de arkeolojik kanıtlar, silahların yüz binlerce yıldır var olduğunu gösteriyor. Elbette erken insanlar, bugün kullanılanlardan oldukça farklı görünen silahlar kullanıyordu.

Peki en eski silah hangisi?

Seattle’daki Washington Üniversitesi’nde antropoloji profesörü olan Ben Fitzhugh’a göre, silahlar genellikle diğer canlılara şiddet uygulamak için kullanılan nesneler olarak tanımlanıyor. Fitzhugh’un aktardığına göre buna, homininler (modern Homo sapiens’i ve şempanzeler ile bonobolardan ayrıldıktan sonra evrilen akrabalarımızı içeren bir grup) arasındaki kişilerarası çatışmada ve avlanmada kullanılan nesneler de dahil.

Ancak arkeologlar, zarar verebilecek herhangi bir nesneyi otomatik olarak silah saymıyor. Stockholm Üniversitesi’nde arkeoloji doktora adayı Rolf Warming, bağlam ve niyetin önemli olduğunu söylüyor. Örneğin, olası silahlar içeren bir alanı kazan uzmanlar, kesilmiş hayvan kemikleri gibi avlanma kanıtları ya da silah yapmak için kullanılabilecek sivri kemik aletler gibi eserler arayabilir. Ayrıca nesnelerin hangi malzemeden yapıldığını ve silahların üzerindeki, nasıl kullanıldıklarını belirlemeye yardımcı olabilecek kalıntı ya da aşınma izlerini de göz önünde bulundurabilirler.

Warming’e göre arkeologlar genellikle üç buluntuyu, arkeolojik kayıttaki en eski silah kanıtının adayı olarak görüyor: Clacton mızrağı, Schöningen mızrakları ve fırlatma çubukları, ve Kathu Pan 1 mızrak uçları.

Clacton mızrağı

Bilim insanları, Clacton mızrağının 400.000 yıldan eski olduğunu tahmin ediyor. Uzmanlar, gün yüzüne çıkarılan 37 santimetre uzunluğundaki mızrak ucunun, belki kullanıcı avlanırken kazara, belki de bir ritüel olarak kasıtlı biçimde daha uzun bir saptan kırıldığını düşünüyor. Porsuk ağacından yapılmış ve bir aletle bir ucu sivri olacak şekilde işlenmiş. Kırık uç hiçbir zaman bulunamadı.

1911’de İngiltere’nin Essex bölgesindeki Clacton-on-Sea’de kazılan Clacton mızrağı, şimdi Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde sergileniyor. Burada dünyanın korunmuş en eski ahşap mızrak parçası olarak etiketlenmiş.

Arkeologlar, mızrağın, Homo sapiens’ten önce gelen iki hominin olan Homo heidelbergensis ya da Neandertaller tarafından yapıldığına inanıyor. Nitekim mızrak, bizim türümüzden daha eski görünüyor, çünkü bilinen en eski Homo sapiens fosilleri yaklaşık 300.000 yıl öncesine tarihleniyor. Clacton mızrağının biçimi, boyutu ve ahşabı, onun bir saplama silahı olduğunu ve üreticilerinin işbirlikçi avlanma stratejileri kullandığını düşündürüyor.

Dünyanın en eski silahlarından biri olabilecek Schöningen’den bir fırlatma sopasının farklı açılardan görünümü. C: Volker Minkus

Schöningen mızrakları ve fırlatma çubukları

Arkeologlar, 1992’den bu yana, Almanya’nın Schöningen bölgesindeki bir alanda, eksiksiz ve parçalı mızraklar ile ağırlıklı olarak ladin ve çam ağacından yapılmış fırlatma çubukları da dahil olmak üzere 20 ila 25 ahşap silah kazdı.

Schöningen Araştırma Müzesi’ne göre bunlar, dünyanın tümüyle korunmuş en eski ahşap silahları sayılıyor. Bugün arkeologların değişen tahminleri, silahların yaşını 200.000 ila 300.000 yıl arasına yerleştiriyor. Bunların yapımı, tarihsel olarak, yaklaşık 700.000 ila 200.000 yıl önce Avrupa boyunca, Afrika’nın bazı kesimlerinde ve muhtemelen bugünkü Çin’de yaşamış erken bir insan türü olan Homo heidelbergensis’e atfediliyordu. 2025 tarihli bir çalışmaya göre, daha yakın zamanlı tarihlendirme, mızrakların potansiyel olarak Neandertallerin işi olabileceğini düşündürüyor.

2024 tarihli bir çalışmaya göre, bilim insanları, ortalama 2 metreden biraz uzun olan bu mızrakların, atlar gibi daha büyük av memelilerini avlamak için saplama silahı, fırlatma silahı ya da ikisinin bir bileşimi olarak kullanıldığını düşünüyor. Daha kısa olan fırlatma çubuklarının ise fırlatma silahları olduğuna inanılıyor ve bunlar ortalama 65 santimetre uzunluğunda.

Fitzhugh, “Nitekim Schöningen silahları, kesilmiş atlarla ilişkili halde bulundu” diye belirtiyor. Mızraklar ateş kullanılarak sivriltilmiş, sertleştirilmiş ve karartılmış. Fitzhugh, “Bu şeyler, devingen biçimde gelişmiş bir yöntemle şekillendirilmiş” diyor.

Warming’e göre Schöningen silahları, homininlerin geniş bir malzeme bilgisine sahip olduğunu ve hedeflerine ne kadar uzak olduklarına göre farklı avlanma taktikleri kullandığını düşündürüyor.

C: Jayne Wilkins

Kathu Pan 1 mızrak uçları

Saplı mızrak uçları, yani bir tür sapa ya da mile tutturulmuş taş uçlar, 200.000 ila 300.000 yıl önce Afrika ve Avrasya boyunca arkeolojik kayıtta daha yaygın hale geldi ve daha önce Neandertaller ya da Homo sapiens tarafından yapıldığı düşünülüyordu.

Ancak Güney Afrika’daki Kathu Pan arkeolojik alanından kazılan 500.000 yıllık taş uçların kenarlarında aşınma izleri var ve tabanlarının biçimi saplı mızraklarla uyumlu. Bu da onların silah olarak kullanıldığını düşündürüyor. Yaşları hem Neandertallerden hem de Homo sapiens’ten önce geliyor ve bulundukları konum, o dönemde güney Afrika bölgelerinde yaşamış olan Homo heidelbergensis tarafından yapılmış olabileceklerini düşündürüyor. Arkeologlar, bunların pusu mızrağı olarak kullanılmış olabileceğini düşünüyor.

Ancak bazı araştırmacılar bu kanıta itiraz ederek, mızrak uçlarıyla birlikte, onları taş aletlerden ayırıp silah olduklarını kesinleştirecek hiçbir ahşap sap bulunmadığı için, bu kanıtın “dolaylı”, hatta tartışmalı olduğunu savunuyor.

Daha eski bir şey mi?

Bunlar, arkeolojik kayıttaki en erken silah örneklerinden bazıları, ama zaman içinde günümüze ulaşamamış daha eski silahlar da olabilir.

Warming’in belirttiğine göre, homininler nesneler ve silahlar yapmak için büyük olasılıkla ahşap, sinir (kiriş), lif ve yapıştırıcılar gibi organik malzemeler kullandı fakat bu malzemeler zamanla bozulur ya da yok olur.

Bu eski silahları incelemek, bize bugün hakkında bir bakış açısı kazandırıyor. Ne de olsa silahlar, zarar veren araçlardan daha fazlası. Warming’e göre bunlar, erken akrabalarımızın malzemeleri nasıl birleştirdiğine, hayal güçlerini nasıl kullandığına, bilgiyi nasıl paylaştığına ve gruplar halinde nasıl işbirliği yaptığına dair bize kısa bakışlar sunan maddi ipuçları.

Yine de Warming, bu üç önemli buluntu arasında, dünyanın bilinen en eski silahı sorulduğunda “en güvenli yanıtın Clacton olduğunu” söylüyor.

Live Science. 19 Temmuz 2026.

Kaynak: www.arkeofili.com