Firavun Dönemi Mısır’ında Sadece Köpeklere İsim Veriliyordu
www.arkeofili.com
Firavunlar Dönemi Mısır’ına ait solmuş bir mezar resminde, eşi benzeri görülmemiş bir köpek ismi ortaya çıkarıldı.
User’ın mezarındaki sunu sahnesinde yer alan köpek. C: J. J. Shirley
Antik Mısır sanatında ve mezar duvarlarında kedi, maymun, at ve diğerleriyle dolu pek çok hayvan tasviri yer alsa da, kişisel isim taşıyan hayvanların sayısı oldukça sınırlı. Mısır dünyasında özel isim verilen az sayıdaki hayvan türünün neredeyse tamamını köpekler oluşturuyordu.
Johns Hopkins Üniversitesi’nden Chelsea Kaufman’ın The Journal of Egyptian Archaeology dergisinde yayımlanan araştırması, Antik Mısır’da köpeklere verilen isim külliyatına eklenen yeni bir keşfi duyururken, bu eski kültürde hayvanlara isim verme geleneğine de ışık tutuyor.
Hayvanlar Arasında Bir Ayrıcalık
Eski Krallık döneminden Ptolemaios Dönemi’ne kadar uzanan süreçte Antik Mısır’dan günümüze ulaşan yaklaşık 100 köpek ismi biliniyor. Mısırlıların köpeklere koyduğu isimler genellikle hayvanın kürk rengi, kişiliği veya fiziksel özelliklerine dayanıyordu. Bazı isimler ise dini nitelikteydi veya insan isimleriyle ortaktı.
Buna karşın diğer hayvan türlerine isim verilmesi son derece nadir bir durumdu. Örneğin köpeklere kıyasla çok daha az sayıda at ismi günümüze ulaştı. Kedilere özel isim verilmesi Mısır arkeolojisinde neredeyse hiç görülmüyordu. Varlığı tartışılan birkaç örnekten biri Prens Thutmose’un kedisine ait lahit üzerindeki tA-mjAt (“Dişi Kedi”) ifadesi fakat bunun gerçek bir özel isim mi yoksa cins adı mı olduğu halen tartışılıyor. Maymunlara veya şebeklere verilen olası isimler ise oldukça belirsiz.
Köpeklerin mezar sahnelerinde isimleriyle yer alması, Mısırlıların onları sadece birer hayvan olarak değil, kendilerinin birer uzantısı ve sosyal yaşamın ayrılmaz parçası olarak gördüklerini kanıtlıyor.
User’ın mezarından sunu sahnesi. C: J. J. Shirley
Diğer Dünyada Sonsuza Dek Yaşama Arzusu
Bugüne kadar kaydedilen köpek isimlerinin yarısından fazlası özel kaya mezarlarında keşfedildi. Antik Mısır inancında mezar duvarlarındaki resimler, ölen kişinin ruhunun (ka) sığınabileceği birer kap görevi görüyordu.
Mezar sahibinin kendi resminin yanına köpeğinin tasvirini ve adını ekletmesi, dostunun da kendisiyle birlikte diğer dünyada sonsuza kadar yaşamasını sağlama amacını taşıyordu. Köpeğin adının yazılması, nesiller boyu sunu getiren ziyaretçilerin zihninde hayvanın anısını canlı tutarak varlığını güvenceye alıyordu.
Thebes Nekropolü’nde Keşfedilen 97. Köpek İsmi
Chelsea Kaufman’ın yeni çalışması, Thebes’teki Sheikh Abd el-Qurna nekropolünde yer alan, 18. Hanedan soyulusu ve kâtip User’ın mezarında (TT 21) tespit edilen yeni bir köpek ismini gün yüzüne çıkardı. I. Thutmose döneminde görev yapan User’ın mezarı, günümüze ulaşan 97. benzersiz köpek ismine ev sahipliği yapıyor.
User’ın mezar odasındaki sunu sahnelerinde, mezar sahibinin aslan ayaklı sandalyesinin altında oturur vaziyette tasvir edilmiş Sloughi (Tazı) ırkı köpekler yer alıyor. Daha önce bu mezarda araştırmalar yapan Norman de Garis Davies iki köpeğin ismini okuyabilmişti: qn[j]j (“Güçlü Olan”) ve mAaty (“Güvenilir / Sadık”).
1.
Kaufman, gelişmiş dijital görüntüleme teknolojisi DStretch yazılımını kullanarak, sarı zemin üzerinde silikleşmiş durumdaki üçüncü köpeğin adını da ortaya çıkarmayı başardı.
“Yeraltı Dünyasından Olan”: dwA.ty
Yeniden okunan bu üçüncü köpeğin ismi hiyeroglifle dwA.ty olarak yazılmıştı. “Yeraltı Dünyasından Olan” anlamına gelen bu sözcük, çakal başlı ölüler tanrısı Anubis’in bir unvanı olarak biliniyor.
Bu keşfi Antik Mısır’daki diğer köpek isimlerinden ayıran üç temel özellik bulunuyor:
Köpeğin kırmızı-beyaz dalgalı kürk deseni, Mısır sanatında bilinen diğer tüm köpek tasvirlerinden farklı ve mezar sahibi User’ın giydiği desenli pelerinle birebir uyum sağlamış.
Hiyeroglif yazımının sonunda, köpeğin duruşunu simgeleyen oturur vaziyette bir köpek figürü belirteç olarak kullanılmış. Antik Mısır köpek isimlerinde genellikle ayakta duran köpek simgesi kullanılırken, oturur vaziyette belirteç içeren bilinen tek diğer örnek Orta Krallık dönemine ait ajA adlı bir köpeğin ahşap lahit yazıtı.
İsmin doğrudan tanrı Anubis’e yapılan bir gönderme olması, mezarın cenaze ayini bağlamıyla derin bir uyum taşıyor.
Makale: Kaufman, C. (2026). The Journal of Egyptian Archaeology.