İpek Yolu’ndaki Kadın Mezarlarında Makyaj Malzemeleri Bulundu
www.arkeofili.com
Kazakistan’daki 2.000 yıllık iki kadın mezarında bulunan bloklar, Hindistan’dan gelen tarçınla kokulandırılmış makyaj malzemesi çıktı.
Jetyasar kozmetik örnekleri. C: M.B. Mednikova
Bugünkü Kazakistan topraklarında gömülmüş iki kadın, yanlarında küçük birer beyaz tebeşir bloğuyla öbür dünyaya uğurlanmıştı. Şimdi ise bir araştırma ekibi, bu blokların mezarların yakınında hiçbir yerde yetişmeyen bitkilerden elde edilen yağlarla kokulandırılmış birer makyaj malzemesi olduğunu ortaya koydu.
Kadınlar, MS ilk yüzyıllarda Aral Gölü yakınlarında, Siriderya (Seyhun) Nehri’nin aşağı kesimleri boyunca yaşamış olan Jetyasar kültürüne mensuptu. Söz konusu iki mezar, Tompaksar ve Altın-Asar nekropollerinden geliyor. Her iki kadın da 30 ile 39 yaşları arasında ölmüştü. Bu, kadınların ortalama 28 yıl yaşadığı mezarlıklarındaki ortalamanın üzerindeydi. Mezarlarında tunç bir ayna, boncuklar ve tebeşir bulunuyordu.
Araştırmacılar başka mezarlarda da çoğu zaman ahşap bir tarak, bir nehir kabuğu ve demir bir bıçakla birlikte benzer setler buldu. Antik mezar soyguncuları her iki mezarı da boşaltmıştı fakat tebeşir blokları geride bırakmıştı. Bu parçalar daha sonra onlarca yıl boyunca Moskova’daki müze depolarında bekledi.
Ekip parçaları X ışını floresansı, elektron mikroskopisi, Raman spektroskopisi, X ışını kırınımı ve gaz kromatografisi ile test etti. Kalsiyum, ilk örneğin yaklaşık yüzde 46’sını, ikincisinin ise yüzde 49’unu oluşturuyordu. Mikroskop altında her iki örnekte de eski alglerin küçük fosil plakaları olan kokolitler görüldü. Bu da ana malzemenin Kretase dönemi kayaçlarından elde edilen yazı tebeşiri olduğunu gösteriyor. Her iki örnekte de kalsit ve kuvars bulunuyordu.
Antik Çin makyajında öğütülmüş tatlı su incileri ya da ay sütü adı verilen bir mağara minerali kullanıldığı için araştırmacılar önce tozun Çin tariflerine uyup uymadığını kontrol etti. Bunların hiçbiri tespit edilmedi. Akdeniz çevresindeki Roma dönemi makyajında çoğu zaman kurşun ya da kalay bileşikleri kullanılıyordu. Jetyasar tozunda bunların hiçbiri yoktu. Mika ve hayvansal yağa dayanan Han dönemi Çin makyajı da örneklerle eşleşmedi.
En net yanıtı koku kimyası verdi. Ekip 300’den fazla organik bileşik tespit etti ve bitkilerin ürettiği aromatik moleküller olan terpenler en büyük grubu oluşturuyordu. Bunlardan sekizi tarçınla, on tanesi pelin otuyla eşleşirken, bir bileşik naneye işaret ediyor. Lavanta, biberiye, papatya ve okaliptüs olasılıkları elendi.
Tarçın güney Hindistan’da ve daha az ölçüde güney Çin’de yetişiyor. Pelin otu Kazakistan’da da yetiştiği için yerel yağ ithal tarçın yağıyla karıştırılmış olabilir. Araştırmacılar, yağların İpek Yolu üzerinden Hindistan’dan geldiğini ve yerel bir ustanın bunları yakın çevreden elde edilen tebeşirle karıştırdığını düşünüyor. Kazakistan’da iki kalsiyum karbonat madeni bulunuyor ve bunlardan biri mezar alanlarına yakın. Asya için referans örnekleri bulunmadığından ekip tebeşirin tam kaynağını belirleyemedi.
Cihazların tespit ettiği maddelerin bir kısmı ise modern. Plastik katkı maddeleri, ftalatlar, temizlik ürünü kalıntıları, alev geciktiriciler ve DDT’nin parçalanma ürünleri de ortaya çıktı. Yazarlar bunları müze depolarına ve toprağa bağlıyor.
Kadınlar pahalı eşyalarla birlikte gömülmüştü ve yazarlar makyajı yüksek statünün bir göstergesi olarak yorumluyor. Yazarlara göre toz süsleme, parfüm ya da ilaç olarak kullanılıyordu. Buluntular ayrıca Jetyasar halkının yalnızca bir ticaret yolunun üzerinde oturmadığını da gösteriyor. Bu insanlar Hint ve Çin mallarını satın alıp gündelik yaşamlarında kullanıyordu.
Russian Academy of Sciences. 2 Kasım 2026.
Makale: Polyakova, O.V., Kondratyeva, M.S., Garshev, A.V. et al. (2026).