Mısır’da Tanrıları Çağıran Gizemli Bir Şarkıcı Rahibe Bulundu
www.arkeofili.com
Dra Abu el-Naga nekropolünde bulunan bir tabut, 18. Hanedan’da tanrıları çağırmak için şarkı söyleyen Amun’un Şarkıcısı Merit’e ait çıktı.
Davul çalma, zil sesleri ve çıngıraklar eşliğinde, burada görülen ilahi okuyucusu Henettawy ve yeni keşfedilen ilahi okuyucusu Merit gibi seçkin rahibeler, tanrıları çağırma konusunda önemli bir rol oynadılar.
Keşif, bir kadın firavunun şarkıcı rahibe rolünü seçkin kadınlar için prestijli bir mesleğe dönüştürdüğü, antik Mısır tarihinin önemli bir dönemine ışık tutuyor.
Güzel Vadi Bayramı, antik Mısır’da kraliyet mensubu ve varlıklı ölüleri tanrılarla buluşturan yıllık bir kutlamaydı. Bu görkemli töreni başlatmak için kalabalık rahip grupları, Teb’deki (Thebes) Karnak Tapınağı’nın önünde toplanıyordu. Ardından tapınakla ilişkili antik Mısır tanrılarının, yani Amun, Mut ve Khonsu’nun heykellerini alıyorlardı. Sonrasında ise şenlik katılımcıları, önemli mezarları ve tapınakları kutsamak için bu heykelleri Nil’in karşı kıyısına taşıyordu.
Kutlamaların bir parçası olarak, tanrı heykelleri bark adı verilen ahşap kutsal teknelerin içine yerleştiriliyor; çiçeklerle, altınla ve firuze, karneol ile lapis lazuli gibi değerli taşlarla bezeniyordu. Alay ilerledikçe rahipler tütsü yakıyor, müzisyenler ise çalgı çalıp dans ediyordu. En önde ise şarkı söyleyip süslü çıngıraklar sallayan, “şarkıcı rahibe” olarak bilinen kadınlar yürüyordu.
Bu yılın başlarında Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı, festival güzergâhı üzerinde uğranılan bir alan olan Dra Abu el-Naga nekropolünde yeni mezarların keşfedildiğini duyurdu. Araştırmacılar burada bir arınma rahibinin mezarını, 30 mumyalanmış kediden oluşan bir buluntu grubunu ve içinde zengin biçimde bezenmiş, bazıları gömülü kişilerin adlarını taşıyan birkaç tabutun bulunduğu gizli bir mezar çukurunu ortaya çıkardı.
Kazıyı yürüten, Mısır Turizm ve Eski Eserler Bakanlığı’ndan Mısırbilimci Abdelghaffar Wadji, mezar çukurunun ve içindeki tabutların keşfinin tüm ekip için gerçekten heyecan verici ve unutulmaz bir an olduğunu söylüyor. Wadji, şimdiye dek çukurun içinde yaklaşık 10 ahşap tabut ortaya çıkardıklarını belirtiyor.
Tabutlardan biri, 18. Hanedan’a ait Merit adlı bir şarkıcı rahibeye aitti. Bu keşif, antik Mısır’ın en etkili tanrılarını çağıran bu icracılara dair bilgi sunuyor. Üstelik bu, onların kutsal rollerinin, Yeni Krallık’ın firavun gücünün doruğunda güçlü bir kadın firavun tarafından yeniden tanımlandığı bir dönemde gerçekleşiyordu.
Keşifte yer almayan, Sina’daki Yüksek Eski Eserler Bakanlığı’ndan Mısırbilimci Hesham Hussein, “şarkıcı rahibe”nin sıradan bir icracı olmaktan çok uzak, seçkin bir rol olduğunu söylüyor. Hussein, bu unvanı taşıyan kadınların genellikle güçlü ailelerden, rahiplerin ya da devlet görevlilerinin eşleri veya kızları arasından geldiğini belirtiyor.
Yeniden Gömülmüş Tabutların Keşfi
Şarkıcı rahibenin de içinde bulunduğu bu buluntu grubu, Nil’in batı kıyısında, bugünkü Luksor’un tam karşısında yer alan Dra Abu el-Naga’daki en son kazı sezonunda, geçen yılın sonlarında ortaya çıkarıldı.
Araştırmacılar, mezar alanlarının üzerine yığılmış 150 yılı aşkın arkeolojik molozu kazarken, molozun ardından tabutları barındıran gizli bir tünel açığa çıktı.
Hussein, Dra Abu el-Naga’nın antik Teb için son derece önemli bir nekropol olduğunu söylüyor. Hussein, alanın MÖ 2.000 dolaylarındaki geç Orta Krallık’tan Kıpti dönemine dek yaklaşık 2.500 yıl boyunca kesintisiz kullanıldığını belirtiyor.
Dra Abu el-Naga, Güzel Vadi Bayramı’nın başlıca durak noktalarından biriydi. Bu da onun antik Mısırlılar için taşıdığı önemi vurguluyor. Mezarlık, Karnak tapınak kompleksinin Nil’in tam karşı kıyısında yer alıyor ve pek çok seçkin ve varlıklı Mısırlının gömüldüğü önemli bir cenaze alanıydı. Ancak gizli oda, bu ayrıcalıklı azınlığın özgün mezar yeri gibi görünmüyor.
Wadji, mevcut kanıtlara dayanarak mezar çukurunun bir cenaze koleksiyonu olarak kullanılmış göründüğünü; ahşap tabutların özgün gömülme yerlerinden çıkarıldıktan sonra buraya toplanıp yeniden gömüldüğünü söylüyor.
Kriz dönemlerinde antik Mısırlılar, tehlikedeki ölüleri korumak için tabutları sıklıkla yeniden gömüyordu. 1898’de Fransız Mısırbilimci Victor Loret, Krallar Vadisi yakınlarında çalışırken, MÖ 1.427-1.401 arasında hüküm süren 18. Hanedan firavunu II. Amenhotep’e ait olabilecek mezar odasını ortaya çıkardı. Bu kraliyet mezar odasının içinde, IV. Thutmosis, III. Amenhotep, II. Seti ve III., IV. ile VI. Ramses de dahil olmak üzere birçok önemli hükümdara ait lahitler bulunuyordu. Bu kraliyet kalıntıları, güvende tutulmaları için 21. Hanedan’ın Amun Baş Rahibi II. Pinedjem tarafından oraya yerleştirilmişti.
Hussein, Dra Abu el-Naga’daki tapınak rahiplerinin adeta küratör gibi davrandığını; çürümüş ya da tehlikedeki gömütleri yağmacılardan ve bozulmadan korumak için yeniden gömdüğünü söylüyor. Kalıntılar tehlikeye girdiğinde rahipler onları hızla başka bir yere naklediyordu.
Şarkıcı rahibe Merit’in tabutu da, kalıntılarının sonsuza dek korunması için diğerleriyle birlikte taşınmıştı. Peki mezar çukurundaki bu gizemli kadın kimdi?
Amun-Re Şarkıcısı Henettawy’in dış tabutu. C: The Metropolitan Museum of Art
Tanrıları Çağıran İlahiler
Bir şarkıcı rahibe olarak Merit’in görevi, tanrıları çağırmak için şarkı söylemek, dans etmek ve ilahiler okumaktı. Antik Mısır’da ise tanrıları sık sık çağırmak gerekiyordu. Nil boyunca Horus, Hathor, Ra ve İsis gibi tanrılara adanmış çok sayıda antik tapınak yer alıyor. Her tanrı, bilgece öğüt vermesi, kutsal lütuflarını bahşetmesi ve kozmik düzeni sürdürmesi için düzenli olarak çağrılıyordu.
Tanrıları çağırmak hiç de kolay bir iş değildi.
Günlük ayinler için rahipler; tapınakları kumdan arındırıp süpürerek, tütsü yakarak ve ardından şarap eşliğinde, çoğu zaman ekmek, ördek, kavun, soğan, marul ve öküz butlarından oluşan gösterişli bir ziyafet sunarak tanrılara hazırlık yapıyordu. Ancak asıl önemli unsur, ilahilerdi.
Yeni keşifte yer almayan, Mısırbilimci ve Mısır şarkıcı rahibeleri uzmanı Suzanne Onstine, ilahi okumanın aslında tanrının dikkatini çekip tapınağa girmesini sağlayan şey olduğunu söylüyor. Onstine, yemeğin kokusu, tütsü ve ilahilerin sesi gibi tüm bu uçucu unsurların, tanrıların yaşadığı o başka düzleme ulaşabilen şeyler olduğunu belirtiyor.
Güzel Vadi Bayramı sırasında şarkıcı rahibeler, tanrıları Nil’in karşı kıyısına taşıyarak Dra Abu el-Naga ve Krallar ile Kraliçeler Vadisi gibi nekropolleri kutsamaya yardımcı olan kutsal barkların önünde yürüyordu. Ünlü Opet Bayramı sırasında ise firavunların kutsal egemenliğini kutlamak için, Karnak’tan güneye, Luksor Tapınağı’na uzanan Sfenksler Yolu boyunca ilerleyen alayların önünde yürüyorlardı.
Şarkıcı rahibeler, kutlamalar boyunca davul çalıyor, el zillerini birbirine vuruyor ve sistrum adı verilen, tefe benzer çıngırakları sallayarak ilerledikçe büyük bir hareketlilik yaratıyordu. Ritmik gürültüleri ve ilahileri, hem tanrıları çağırmaya hem de kent halkını tanrılarının yolda olduğu konusunda uyarmaya yardımcı oluyordu.
Onstine, hoparlör ya da mikrofon bulunmadığı için, olup biteni duyuran bir müzisyen grubunun; insanların dışarı çıkıp tanrıyı görebilmesi ve heykelin kenarına dokunabilmesi açısından çok özel bir şey olduğunu söylüyor. Onstine, insanların böyle bir fırsatı ne zaman yakalayacaklarını bilmek isteyeceklerini ekliyor.
Ünlü Bir Şarkıcı Rahibe
Özellikle ünlü şarkıcı rahibelerden biri, tanrı Amun-Ra’nın Şarkıcısı olan Nauny’ydi. MÖ 1.050 dolaylarına tarihlenen Nauny, yetmişli yaşlarına dek yaşamış ve kendisine “kralın kızı” unvanı verilmişti. Bu da onun büyük olasılıkla dönemin Amun Baş Rahibi I. Pinedjem’in kızı olduğunu düşündürüyor.
Merit’ten farklı olarak Nauny, Ölüler Kitabı’ndan bölümler içeren, yaklaşık 5,2 metre uzunluğunda bir ruloyla birlikte gömülmüştü. Nauny’nin gömütü ve mezar eşyaları, Merit’in yaşarken görevlerinin ne olabileceğine dair ipuçları sunuyor.
Nauny’nin gömüt metni, “Osiris’in Yargısı” ya da “Kalbin Tartılması” olarak bilinen belirli büyüleri ortaya koyuyor. Bu yazıtlar, onu büyük bir terazinin yanında dururken betimliyor; kalbi bir kefede, kozmik düzeni temsil eden bir figür olan Maat ise diğer kefede yer alıyor. Bu törensel tartıyı, ölüler tanrısı Osiris’in huzurunda gerçekleştiriyor. Terazi dengede; bu da onun öbür dünyaya güvenle geçebileceğini gösteriyor.
Amun’un Şarkıcısı Merit
Merit’in tabutu üzerindeki cenaze yazıtları, onun yaşamını MÖ 1.550 ile 1.292 arasında süren 18. Hanedan’a bağlıyor. 18. Hanedan, antik Mısır tarihinin en müreffeh ve güçlü dönemi olan Yeni Krallık’ın başlangıcını işaret ediyor. Hanedanın en erken firavunu I. Ahmose, Mısırlıların Hyksoslar olarak adlandırdığı yabancı hükümdarların boyunduruğundan kurtulmaya ve Aşağı ile Yukarı Mısır üzerindeki denetimi pekiştirmeye yardım etti.
Şarkıcı rahibelerin antik Mısır’da köklü bir geçmişi var ve hem Eski hem de Orta Krallık dönemlerinde yaşadıklarına dair kanıtlar bulunuyor. Ancak rolleri, MÖ 1.473-1.458 arasında çocuk firavun III. Thutmosis’in yanında hüküm süren zeki ve siyasi açıdan becerikli bir kadın firavun olan Hatşepsut’un 18. Hanedan dönemindeki saltanatında özellikle önemli bir ayrım kazandı. Hatşepsut, gücünü kısmen yeni işler yaratarak sağlamlaştırmaya çalıştı. Yıl boyunca daha fazla dini alay ekledi ve şarkıcı rahibe rolünü, önemli Mısır tanrılarının istek ve kaprislerini yöneten rahiplik hiyerarşisinin yanında ayrı bir meslek hâline getirdi.
Onstine, 18. Hanedan’a gelindiğinde bu sözcüğün artık yalnızca bir etkinliği tanımlamadığını; bir tapınakla ilişkilendirilen ve seçkin statüdeki kadınlara verilen bir unvan olduğunu söylüyor.
Merit’in tabutu, onun Karnak’taki Amun Tapınağı’nda bir şarkıcı rahibe olduğunu gösteriyor.
Amun, Teb’in koruyucu tanrısıydı ve genellikle uzun, iki tüylü bir başlık takan, mavi ya da kırmızıya boyanmış bir erkek olarak betimlenirdi. Yeni Krallık döneminde Amun Tapınağı, Mısır’ın en etkili dini merkeziydi. I. Ahmose de dahil olmak üzere 18. Hanedan’ın pek çok mensubu Teb’de doğmuştu. Bu da bu Teb tanrısını diğer tüm tanrıların üzerine çıkardı. Bu Tebli hükümdarlar, Nubia ve Suriye’deki uzak eyaletler üzerindeki denetimlerini genişlettikçe, kraliyet servetlerinin giderek artan bölümünü Amun’un tapınaklarına akıttı. 18. Hanedan’ın sonraki firavunları, Amun’u Güneş tanrısı Ra ile birleştirerek Tanrıların Kralı ve antik Mısır’ın en güçlü tanrısı olan, birkaç yüzyıl sonra Nauny’nin de hizmet ettiği Amun-Ra’yı bile yarattı.
Hussein, Amun’un Şarkıcılarının, şarkıları ve davul çalışlarıyla tanrıları hoşnut etmek, kaosu püskürtmek ve kutsal lütfu Mısır’a aktarmak açısından hayati görülen, statü sahibi törensel kadınlar olduğunu söylüyor.
Merit, gelişen 18. Hanedan’ın Amun’u ve kutsal ailesini, halkla ve ölülerle iletişim kurmaları için göklerden çağırmasına yardım etmiş olmalı.
Bilim insanları, Merit’in saygı gördüğünden ve seçkinler arasında ayrıcalıklı bir yaşam sürdüğünden emin olsa da, Amun’un tapınak şarkıcı rahibesi Merit’i hâlâ pek çok gizem çevreliyor. Belki de yeni keşifler, onun Nauny gibi antik Mısır’ın önde gelen şarkıcı rahibeleri arasındaki yerini pekiştirecek. Belki de bu keşifler, onun dans edip tanrıları çağırdığı, Güzel Vadi Bayramı gibi kutlamaları da açığa çıkaracak.
Onstine, festival takviminde erkekler için bir bayram, Yeni Yıl için ayinler ve hatta tanrıça Mut için düzenlenen bir sarhoşluk bayramı da dahil olmak üzere pek çok tören bulunduğunu söylüyor.
National Geographic. 25 Ağustos 2026.