Mısırlılar Tanrı Thoth’u Betimlemek için Neden Babunları Seçti?
Yeni bir araştırma, babunları, Ay ışığını ve bunların antik bir Mısır tanrısı olan Thoth ile bağını aydınlatıyor.
www.arkeofili.com
Time and Mind dergisinde yayımlanan bir makale, bilgeliğin, yazının, büyünün ve Ay’ın tanrısı olan Thoth adlı bir Mısır tanrısına odaklanıyor. Thoth’un tezahürleri, kutsal ibis (Threskiornis aethiopicus) ve kutsal babun (Papio hamadryas) olmak üzere iki hayvan türü şeklinde ortaya çıkıyordu. Ancak bu tanrı için bu hayvan seçimlerinin nedenleri belirsizdi.
Tahminler, kutsal ibisin fiziksel özelliklerine, özellikle de kıvrık, hilal biçimli gagasına ve siyah-beyaz alacalı renklerine odaklanıyordu. Ancak Thoth’un babuna dönüşmesi çok daha kafa karıştırıcı. Yakın zamanlı araştırmalar, Thoth’un Mısırca adının kökenini “parlak/beyaz şey” anlamına gelen Kuzey Afrika dil terimlerine dayandırdı ve bunu kutsal ibislerin parlak beyaz tüyleriyle ilişkilendirdi.
(İlgili: Antik Mısır’ın Kutsal Babunlarının Yaşamları Zorluklarla Doluydu)
Araştırmacılar bu çalışmanın üzerine giderek, renklere ilişkin ve kültürel etkilere karşı son derece duyarlı olduğu bilinen öznel insan izlenimlerine dayanmanın tuzaklarından kaçınmak için spektroskopi kullandı. Yani renklerin yaydığı çeşitli ışık dalgası frekanslarını ölçtüler. Hem ibisin hem de babunun, Ay ışığından ayırt edilemeyen spektral profillere sahip olduğunu keşfettiler.
Bu bulgu, kutsal ibis ve babuna, renklerinin Ay ışığına benzemesi nedeniyle ilahi bir nitelik kazandırıldığı fikrini güçlendiriyor.
St Andrews Üniversitesi Psikoloji ve Sinirbilim Okulu’ndan primatolog ve makalenin baş yazarı Catherine Hobaiter, “Neden birbirinden bu kadar farklı iki hayvan tek bir tanrıyı temsil etmek için kullanılsın ki? Diğer Mısır tanrılarının çoğu yalnızca tek bir hayvan türüyle temsil ediliyor” diyor.
“Eski Mısırlılar en az üç ibis türünü tanıyordu, ama Thoth’u simgelemesi için beyaz olanı seçtiler. İki babun türünün yanı sıra yeşil maymunları ve patas maymunlarını da tanıyorlardı, ama yine gümüş-beyaz olan türü seçtiler. Yani kutsal ibisler ve hamadryas babunları pek çok açıdan farklı, ama onları birleştiren bir şey var: Ay’a benzeyen renkleri.”
Çoğu Afrika kültürü, esas olarak ekinleri tahrip ettikleri için babunlara son derece olumsuz bakıyor; besin yüzünden yaşanan çatışma, günümüzdeki kültürel tutumları biçimlendiriyor. Ancak eski Mısırlılar, babunları yalnızca yüceltmekle kalmayıp aynı zamanda tanrılaştıran belki de tek kültür olarak öne çıkıyor. Bu istisnai ilişki, hem antropologlar hem de primatologlar için bir bilmece. Eski Mısırlılara dair bilgimizin büyük bölümü arkeolojik kayıtlardan geliyor ama onların zihinlerini anlama fırsatları nadir.
Bu yeni çalışma, eski Mısır dünya görüşüne, inançlarına ve bilincine dair bir kavrayış sunuyor.
University of St Andrews. 23 Temmuz 2026.
Makale: Dominy, N. J., & Hobaiter, C. (2026). Moonlight and the apotheosis of sacred baboons. Time and Mind, 1–12.