Mumyalar, Çiçek Hastalığını Avrupalıların Getirdiğini Kanıtladı
Şili’deki İnka mumyalarından elde edilen Antik DNA, çiçek hastalığını Avrupalı kolonicilerin getirdiğine dair ilk moleküler kanıtı sunuyor.
Şili’deki mumyalardan elde edilen Antik DNA, Avrupalı kolonicilerin çiçek hastalığını Amerika’ya getirerek yerli nüfusları kırıp geçirdiğine dair şimdiye dek elde edilen ilk moleküler kanıt.
Mumyalar, bilim insanlarına Amerika’da bulunan, 1492 ile 1631 arasına tarihlenen bilinen en eski çiçek hastalığı genomlarını sağladı. Science dergisinde yayımlanan bir makaleye göre bu genomlar, Avrupa kolonizasyonunun çiçek hastalığını Amerika’ya soktuğunu kanıtlayan şimdiye dek elde edilmiş ilk DNA kanıtı.
Variola virüsünün yol açtığı bir enfeksiyon olan çiçek hastalığı, 1980’de tümüyle yok edilene dek dünyanın en ölümcül hastalıklarından biriydi. Hastalık 3.000 yıllık Mısır mumyalarında bulunmuş olsa da, Amerika’daki ilk belgelenmiş salgın, İspanyolların Karayipleri işgali sırasında, 1518’de yaşandı. Virüs daha sonra Orta ve Güney Amerika’nın dört bir yanına hızla yayıldı.
(İlgili: Çiçek Hastalığı, Antik Mısır Döneminden Beri Var)
Uzmanlar, hastalığa karşı önceden bağışıklığı olmayan üç ila dört milyon yerli insanın bu hastalık nedeniyle öldüğünü tahmin ediyor. Çiçek hastalığı, şiddet, kölelik ve diğer hastalıkların birleşimi, 1600’e gelindiğinde Amerika’nın asıl sakinlerinin yaklaşık yüzde 90’ını yok etti.
Tarihçiler ve bilim insanları hastalığın yol açtığı can kaybını uzun süredir biliyor fakat çiçek hastalığının yayılışının öyküsü öncelikle tarihsel kayıtlardan geliyor. Bu kayıtlar ise Avrupalı koloniciler tarafından yazıldı ve yerli halklar arasındaki bulaşmayı tam olarak yansıtmamış olabilir. Amerika’da eski çiçek hastalığı DNA kanıtı bulunmadığı için, pandemiden sorumlu belirli virüs suşları hakkında bilim insanlarının bilmediği pek çok şey de var.
Yeni çalışmada araştırmacılar, kuzey Şili’den iki mumyalanmış yerli İnka bireyinin, 1492 ile 1631 arasında yaşamış bir yetişkin kadın ile bir yetişkin erkeğin kemiklerinden çiçek hastalığı virüsü DNA’sını belirledi.
Çalışmanın ortak yazarı genetikçi Shigeki Nakagome, “Hiçbirimiz topladıkları örnekten variola virüsü DNA’sı bulmayı beklemiyorduk, dolayısıyla tam bir sürpriz oldu” diyor. Araştırma ekibi eski patojenleri hedeflemiyor, aksine bölgedeki insan nüfusunun tarihini anlamaya çalışıyordu. “Bu belirli toplulukta çiçek hastalığını belgeleyen herhangi bir tarihsel kayıt olduğunu sanmıyorum, dolayısıyla kimse çiçek hastalığı kanıtı beklemiyordu.”
İki eski virüs genomunun analizi, bunların neredeyse birbirinin aynısı olduğunu gösterdi. Bu durum, iki bireyin büyük olasılıkla aynı salgın sırasında ya da dolaşımdaki aynı suş tarafından enfekte olduğunu düşündürüyor.
Araştırmacılar, eski ve modern variola virüslerinin genomlarını karşılaştırarak, genomun, yaklaşık 1296’da bir başka Avrupa suşundan ayrılan ama modern suşlardan daha eski olan, soyu tükenmiş bir soy hattıyla eşleştiğini buldu. Bu durum, mumyalarda bulunan variola virüsünün, Orta Çağ Avrupa suşları ile modern suşlar arasında evrimsel bir ara adım olduğu, dolayısıyla çiçek hastalığını Amerika’ya Avrupalıların getirdiği anlamına geliyor.
Nakagome, “Çiçek hastalığının kolonizasyon yoluyla Amerika’ya sokulduğuna dair ilk moleküler kanıtı sunuyoruz” diyor.
Çalışmaya dahil olmayan antropolog Anne Stone, “Bu makale gerçekten çok güzel, çünkü tarihsel kayıtlardan çiçek hastalığının Amerika’daki yerli nüfuslar üzerinde muazzam bir etkisi olduğunu biliyoruz” diyor. “Bu makale bize, kolonyal dönemdeki patojenin ilk tanımını sunuyor” diyen Stone, bunun “çiçek hastalığı salgınının Amerika’dan geçtiğine dair tarihsel kaydı” doğruladığını ekliyor.
Araştırmacılar, çiçek hastalığının evrimini ve hareketini eksiksiz biçimde ortaya koymak için, Amerika’nın dört bir yanında eski variola virüsünün daha fazla örneğinin bulunmasını umuyor.
Çalışma, aralarında Peru’da gömülü, kemiklerinde çiçek hastalığı enfeksiyonunu düşündüren lezyonlar bulunan 16. yüzyıla ait iki küçük çocuğun da olduğu, eski yerli iskeletlerinde çiçek hastalığına ilişkin giderek artan kanıtlara ekleniyor.
Live Science. 30 Temmuz 2026.
Makale: Bruno Romero González et al. 2026. The genomic identity of early smallpox in South America. Science 393, 504-508.