Neandertal Geni Şizofreni Riskini Azaltıyor Olabilir
Neandertal Geni Şizofreni Riskini Azaltıyor Olabilir
Paylaş
www.arkeofili.com
Neandertallerden miras kalan bir gen varyantı, beynin görmeyle ilgili bölgesini biraz küçültürken şizofreni riskini de azaltıyor olabilir.

Yeni bir çalışma, Neandertallerin modern insanlara, daha küçük beyinler ve daha düşük şizofreni riskiyle bağlantılı bir genetik varyant aktardığını ortaya koyuyor. C: Wikimedia Commons
Araştırmacılar, insan beyninde Neandertallerden gelen ve bizi şizofreniden koruyor olabilecek bir genetik varyantı belirledi.
Yeni bir çalışmaya göre Neandertallerden miras kalan ve yeni keşfedilen bir genetik varyant, zihinsel yetenek üzerinde anlamlı bir etkisi olmadan günümüz insanlarının beyninin bir bölümünü küçültüyor olabilir ve şizofreni riskini de azaltabilir.
Çalışmanın yazarlarından, Almanya’daki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden evrimsel genetikçi Hugo Zeberg, Neandertaller ile modern insanlar arasındaki genetik farklılıkların bugün hâlâ beynimizi etkilediğini söylüyor. Zeberg ve meslektaşı Svante Pääbo bulgularını PNAS dergisinde ayrıntılı olarak yayımladı.
Neandertaller yaklaşık 40.000 yıl önce yok olmadan önce modern insanların en yakın akrabaları arasındaydı. On yılı aşkın araştırmalar, Neandertallerin ve modern insanların bir zamanlar birbirleriyle çiftleştiğini gösterdi. Bugün yaşayan ve Sahra Altı Afrika kökenli olmayan insanların çoğu yaklaşık yüzde 2 oranında Neandertal soyu taşıyor.
Neandertallerin kafatasları modern insanlarınkinden daha büyük ve daha uzundu. Bu farklılıkların nedenlerinden biri, beynin dört lobunun en küçüğü olan ve kafatasının arka kısmında yer alan oksipital lobla ilgili. Oksipital lob, gözlerden gelen sinyallerin işlenmesine yardımcı olan görme korteksini barındırıyor. Bu bölge Neandertallerde modern insanlardakine göre görece daha büyüktü.
Araştırmacılar yeni çalışmada, modern insan genomlarında oksipital lob büyüklüğüyle ilişkili olan ve büyük olasılıkla Neandertallerden miras kalan genetik varyantları analiz etti. 2019’da yapılan bir çalışmada beyin gelişimiyle ilişkilendirilen DAAM1 geniyle bağlantılı böyle bir varyant keşfettiler. Bu genetik varyant, yalnızca Afrika dışındaki modern insanlarda bulundu ve beş Neandertal genomunda da görüldü.
İlginç bir şekilde, bilim insanlarının modern insan genomlarında saptadığı Neandertal varyantı, bir bireyde varyantın her bir kopyası için oksipital lob büyüklüğünde yaklaşık 0,85 santimetreküplük bir azalmaya yol açıyordu. Bu da Neandertal geninin modern insanlarda biraz daha küçük bir beyin bölgesiyle ilişkili olduğu anlamına geliyor.
Araştırmada yer almayan, San Francisco’daki Kaliforniya Üniversitesi’nden evrimsel genetikçi Tony Capra, bu etkinin, uzmanların Neandertallerin büyük kafatası boyutuna dayanarak beklediğinin tam tersi olduğunu söylüyor.
Ancak Capra, bu tek gen varyantının, Neandertallerde bulunmuş olabilecek ve beyin yapılarının biçimini ve büyüklüğünü etkilemiş olabilecek varyasyonların tamamını yansıtmadığını akılda tutmanın önemli olduğunu belirtiyor.
Zeberg ve Pääbo ayrıca DAAM1 gen varyantının iki kopyasını taşımanın, modern insanlarda şizofreni görülme olasılığında yaklaşık yüzde 10’luk bir azalmayla ilişkili olduğunu keşfetti. Ancak varyant ile modern insanlardaki zeka arasında belirgin bir bağlantı bulunmadı.
Zeberg’e göre bir Neandertal varyantı, zekayı etkilemeden beyin anatomisi üzerinde görece güçlü bir etkiye sahip olabilir ve aynı zamanda şizofreni riskini azaltabilir.
Şizofreni belirtileri arasında görsel halüsinasyonlar ve görsel sinyallerin işlenmesinde yaşanan sorunlar gibi gerçeklik algısındaki değişiklikler yer alabiliyor. Bu da bu Neandertal gen varyantının şizofreni üzerindeki etkilerinin görme korteksiyle ilişkili olabileceği yönünde tahminde bulunmayı cazip kılıyor. Ancak Zeberg’e göre şu anda böyle bir bağlantıya dair hiçbir kanıt yok.
Capra’ya göre bu doğrultudaki gelecek araştırmalar, diğer Neandertal genetik varyantlarının modern insanları nasıl etkilediğini analiz ederek bunların bizim üzerimizde tutarlı bir etkisi olup olmadığını inceleyebilir. Capra, modern insan genomlarında bulunmayan Neandertal varyantlarını incelemenin de bizi Neandertallerden farklı olarak modern insan yapan şeyin ne olduğunu gösterebileceğini ekliyor.
Live Science. 18 Kasım 2026.
Makale: H. Zeberg, & S. Pääbo. (2026).. Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 123 (48).