Özbekistan’da Muhtemel Bir Zerdüşt Ateş Sunağı Bulundu

Zeynep Şoray - www.arkeofili.com

Özbekistan’daki eski Odirmon kentinde, bölgenin Zerdüşt geleneklerine ışık tutabilecek bir ateş sunağı ve bezemeli bir kemik sandığı bulundu.

Özbekistan’da bulunan kemik kabı. C: Agency for Cultural Heritage of the Republic of Uzbekistan

Özbekistan’ın güneyindeki antik Odirmon kentinde kazı yapan arkeologlar, uzun süredir Zerdüşt gelenekleriyle ilişkilendirilen bir bölgedeki dinsel yaşama dair yeni ipuçları sunan bir ateş sunağı ve bezemeli bir kemik sandığı (ossuarium) ortaya çıkardı.

Buluntuları duyuran Özbekistan Kültürel Miras Ajansı, sunağı belirgin ateş izleri taşıyan ritüel bir yapı, kemik sandığını ise hayvan ve ağaç benzeri motiflerle süslenmiş bir kap olarak tanımladı.

Sunak, alanın kuzeydoğu kesiminde bulundu. Yaklaşık 70 santimetre yüksekliğinde ve 90 santimetre genişliğinde olan sunağın, 18’e 28’e 2,5 santimetre boyutlarında pişmiş tuğlalardan yapılmış bir zemini bulunuyor. Çevresindeki alan, yaklaşık 2,5 ila 3 santimetre kalınlığında bir kil sıva tabakasıyla kaplanmıştı.

Arkeologlar sıvanın birkaç kez yenilendiğine dair kanıtlar buldu. Yetkililere göre tekrarlanan onarımlar, sunağın uzun bir süre kullanıldığını ve düzenli olarak bakımının yapıldığını gösteriyor. Ajans sunağı resmi olarak Zerdüştlüğe ait olarak tanımlamadı. Açıklamada sunak dinsel ayinlerle ilişkili bir yapı olarak tanımlandı ve korunmuş ateş izlerine dikkat çekildi.

Zerdüşt Ateş Sunağı ve Kemik Sandığı Özbekistan’daki Alanı Gündeme Taşıyor

Kemik sandığı da en az sunak kadar önemli olabilir. Sandığın dış yüzeyinde, uzmanların bir geyiğe ve bir ardıç ağacına benzettiği motifler bulunuyor. Konservatörler nesne üzerinde çalışmayı sürdürüyor ve yetkililer, restorasyonun ardından tasvirlerin daha net hâle gelmesini bekliyor.

Kültürel Miras Ajansı, Odirmon arkeolojik alanını ön değerlendirmeyle MÖ 3. yüzyıl ile MS 3. yüzyıl arasına tarihlendirdi. Bu tarih alanın bütünü için geçerli. Sunak ya da kemik sandığı için ayrı bir bilimsel tarih açıklanmadı.

Özbekistan’da bulunan Zerdüşt ateş sunağı. C: Agency for Cultural Heritage of the Republic of Uzbekistan

2026 çalışmaları, Odirmon’da Semerkant Arkeoloji Enstitüsü’nden Sanjar Abduraximov’un yönettiği ilk kazı sezonu oldu.

Abduraximov ve araştırmacı Abdusobir Raimqulov’un daha önce yürüttüğü yüzey araştırmaları, Güney Soğdya’da savunma duvarlarına, dört mahalleye, yollara ve dikdörtgen bir iç kaleye sahip büyük, tahkimli bir yerleşimi tanımlamıştı. Araştırmacılar ayrıca yüzeyden 50’den fazla antik çanak çömlek parçası topladı.

Odirmon, Güney Soğdya’ya Dair Yeni İpuçları Sunuyor

Bölgesel bağlam, keşiflere duyulan ilgiyi açıklamaya yardımcı oluyor. Kemik sandıklarına gömme geleneği, İslam öncesi Soğdya’da iyi belgelenmiş ve araştırmacılar tarafından Zerdüşt ya da Mazdeist inancın yerel biçimleriyle ilişkilendirilmiş durumda. Ateş merkezli ritüel yapılar, Kaşkaderya bölgesindeki Yerkurgan da dahil olmak üzere bölgenin başka yerlerinden de biliniyor.

Araştırmacılar sunağın ve kemik sandığının aynı ritüel kompleksin parçası olduğunu ya da aynı dönemde kullanıldığını henüz göstermedi. İki buluntunun hiçbirinde bir yazıt, bir tanrı tasviri ya da belirli bir dinsel aidiyete işaret eden bir unsur bildirilmedi.

Süren kazılar ve restorasyon çalışmaları, buluntular için daha net bir tarih sunabilir ve araştırmacıların kemik sandığındaki tasvirleri, sunağın işlevini ve bir zamanlar Odirmon’da yaşamış insanların dinsel uygulamalarını anlamasına yardımcı olabilir.