Roma Kuyusunda Bulunan 43 İskelet Bir Salgının Kurbanı Olabilir

www.arkeofili.com

Hırvatistan’daki bir Roma kuyusunda bulunan 43 iskeletin, MS 3. yüzyıldaki Kıbrianus Vebası’nın kurbanları olabileceği düşünülüyor.

Kuyu 2008’de kazılmış olmasına rağmen, arkeologlar ölüm nedenlerini anlamak için iskeletleri yakın zamanda incelemeye başladılar. C: Slavica Filipović, Archaeological Museum Osijek

Arkeologlar, bir kuyudan toplu olarak çıkarılan onlarca iskeleti inceledi. Yaralanma izlerinin olmayışı, bu insanların bir savaştan çok bir salgın nedeniyle ölmüş olabileceğini düşündürüyor.

Hırvatistan’ın Osijek kentindeki derin bir kuyudan çıkarılan yaklaşık 43 iskelet, MS 3. yüzyılın ortalarında Roma İmparatorluğu’nu kasıp kavuran tarihi Kıbrianus Vebası (Plague of Cyprian) sırasında can veren insanların kalıntıları olabilir.

Zagreb’deki Arkeolojik Araştırmalar Enstitüsü’nden biyoarkeolog Mario Novak, ellerinde antik çağda kazılmış, kullanılmış bu Roma dönemi kuyularından bir sürü bulunduğunu belirtiyor. Ona göre insanlar, ister savaştan ister salgından olsun, kurumuş bu kuyuları temelde insanları içine atmak için kullanıyordu.

Novak, bu esrarengiz gömüye ilişkin yeni araştırmasını 6 Ağustos’ta Berlin’de düzenlenen 25. Avrupa Paleopatoloji Derneği toplantısında sundu. Araştırma henüz hakem denetiminden geçen bir dergide yayımlanmadı.

Kuyu, 2008’de Osijek’te bir Roma nekropolünün yakınında kazıldı. Kent, MS 133’te İmparator Hadrianus tarafından kurulmuştu. O dönemde kent, Pannonia eyaletinin bir parçasıydı ve Mursa olarak adlandırılıyordu. Mursa kenti Roma döneminde önemliydi, çünkü burada konuşlanan askerler Tuna’yı ve Roma İmparatorluğu’nun sınırlarını korumaya yardımcı oluyordu. Ancak antik kentin büyük bölümü hâlâ bugünkü Osijek’in altında kazılmamış halde yatıyor.

Novak ve ekibi daha önce, ölümleri sırasında şiddetli yaralanmalar geçirmiş genç erkek iskeletleriyle dolu iki kuyu bulmuştu. Bu durum araştırmacıları, söz konusu erkeklerin 260 yılındaki Mursa Savaşı’nda yer almış olabileceği sonucuna götürmüştü.

Ancak Novak, sunumunda yeni incelenen iskeletlerin önceki toplu gömütlerden çok farklı olduğunu belirtiyor. Kuyuya en az 43 kişi gömülmüştü ve ölenler arasında her iki cinsiyetten yetişkinler ve çocuklar vardı. Hiçbirinde büyük bir yaralanma izi yoktu.

Novak, bunun sivil bir nüfusun tipik bir demografik kesiti olduğunu söylüyor; yani savaşla ilişkili o iki toplu gömüte benzer hiçbir şey yok. Çalışma hipotezleri, bu bireylerin bir salgının kurbanları olabileceği yönünde.

Tarihsel kayıtlar, 3. yüzyılın ortasında büyük bir salgından söz ediyor: Kıbrianus Vebası. Salgın önce Tuna’daki Roma birliklerini etkiledi ve büyük olasılıkla Roma İmparatorluğu’nun çeşitli bölgelerinde kitlesel ölümlere yol açtı. Uzmanlar bu salgına neyin yol açtığını henüz bilmiyor fakat kanamalı ateş ve çiçek hastalığı olası adaylar arasında.

Projede yer almayan, İsveç’teki Uppsala Üniversitesi’nden biyolojik antropolog Patrick Randolph-Quinney, bunun gerçekten ilginç veriler sunduğunu belirtiyor. Ona göre bunlar aslında pek toplu mezar sayılmaz; bedenler alanda önceden var olan bir dizi kuyunun içine atılmış.

Novak, iskeletlerin omurlardaki osteoartrit ve diş çürükleri gibi yaşamı tehdit etmeyen rahatsızlıklara dair izler taşıdığını söylüyor. Ayrıca birkaç olası tüberküloz ve iskorbüt vakası da saptamış. Ancak iskeletler şimdiye dek ölüm nedenlerini açığa vurmadı.

Novak, bu buluntuyu daha iyi bağlamına oturtmak için açıkça daha somut verilere ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. DNA analizlerinin sonuçları da yakında gelecek. Bu sonuçlar, söz konusu kişilerin Roma İmparatorluğu’nun dört bir yanından askere alınmış Roma askerleri değil, aceleyle gömülmüş yerliler olup olmadığını doğrulayabilir.

Live Science. 13 Ağustos 2026.

Makale: Novak, M. (2026). 25th European Paleopathology Association Conference, Berlin, Germany.