Tayland’da Tek Kemikten Yeni Bir Jura Dinozoru Tanımlandı
Zeynep Şoray - www.arkeofili.com
Tayland’da bulunan milyonlarca yıllık tek bir sırt omuru, uzun boyunlu yeni bir dinozor türünü ortaya çıkardı: Uragasaurus kalasinensis.
Tayland’da Geç Jura Dönemi’ndeki bir ormanda yaşayan beş Uragasaurus kalasinensis bireyinden oluşan bir sürünün yaşam rekonstrüksiyonu. Çizim: Pakorn Chotchaiyaporn (Jæsica ẞababi). C: Nilpanapan, et al. (2026)
Scientific Reports dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Tayland’daki Phu Kradung Formasyonu’nda bulunan, uzun boyunlu yeni bir dinozor türünün belirlenmesini anlatıyor. Ekip, dinozora Uragasaurus kalasinensis adını verdi ve bunun, Tayland’dan resmi olarak adlandırılan ilk mamenchisaurid dinozor olduğunu söylüyor.
Mamenchisauridlerin Yayılımına İlişkin Sorular
Mamenchisauridler, Orta ve Geç Jura döneminde Doğu Asya’nın bazı bölümlerine egemen olan, uzun boyunlu sauropod dinozorlarıydı. Daha önce adlandırılan mamenchisaurid türlerinin çoğu Çin’den, ağırlıklı olarak Sichuan ve Sincan’dan gelmişti. Ancak grubun Çin dışındaki çeşitliliği ve yayılım alanı belirsizdi. Mamenchisauridlerin Güneydoğu Asya’da var olduğuna dair bazı ipuçları vardı ama yalnızca birkaç tanı koydurucu fosil bulunmuştu ve resmi olarak adlandırılmış bir Tayland türü yoktu.
Çalışmanın yazarları, Çin dışındaki yakın tarihli keşiflerin, mamenchisauridlerin Doğu Asya’yla sınırlı olduğu geleneksel görüşü sorguladığını yazıyor. Yazarlara göre, güney Tayland’daki Krabi Eyaleti’nin Orta-Üst Jura Khlong Min Formasyonu’ndan gelen parça halindeki omur kalıntıları, Güneydoğu Asya’daki mamenchisauridlere ait en erken kanıtı temsil ediyor. Yazarlar, kuzeydoğu Tayland’daki Üst Jura-Alt Kretase Phu Kradung Formasyonu’ndan gelen ek boyun-sırt (servikodorsal) öğelerinin de, grubun (klad) olası üyeleri olarak yorumlandığını belirtiyor.
Yazarlar ayrıca, Tanzanya’daki Geç Jura Tendaguru Formasyonu’ndan, daha önce Janenschia robusta’ya atfedilen kuyruk omurlarının yeniden değerlendirilmesinin Wamweracaudia keranjei’ye yol açtığını; bunun da grubun Afrika’da da bulunduğunu ortaya koyduğunu ekliyor.
Uragasaurus kalasinensis’in holotip ön dorsal omuru. C: Nilpanapan, et al. (2026)
Tayland’da Yeni Bir Keşif Ortaya Çıkıyor
Tayland’da daha önce yalnızca parça hâlinde, olası mamenchisaurid kalıntıları bulunmuştu. Ancak yakın tarihli buluntu, iyi korunmuş bir ön sırt omuru (dinozorun omurgasının bir parçası) biçiminde daha bilgilendirici bir fosil verdi. Omur, lamina adı verilen destekleyici kemik sırtlarının kendine özgü Y biçimli bir dizilimine sahip; araştırmacılar bunun, bilinen mamenchisauridler arasında benzersiz olduğunu söylüyor.
Ayrıca, BT taramaları, omurun ana gövdesinde, ince kemik bölmeleriyle (septum) birbirinden ayrılmış çok sayıda küçük, tuhaf biçimli boşluk gösterdi. Bunlar, diğer mamenchisauridlerde görülen ve ağır boyunlarını taşımalarına olanak tanıyan hava keseli hafifletme yapısıyla uyumluydu.
Omurun birkaç metre yakınında başka, dağınık sauropod parçaları da bulunmuş olsa da, ekip bunların aynı türe ait olduğunu güvenle doğrulayamadığını söylüyor. Fosiller eklemli (birbirine bağlı) hâlde bulunmadı ve içerdikleri öğeler, yeni türden farklı olabilecek bir biçim (morfoloji) gösterdi. Bu yüzden ekip, bunları bunun yerine “ilişkili sauropod malzemeleri” olarak değerlendiriyor.
Ekip, Uragasaurus kalasinensis’in evrimsel konumunu belirlemek için, yayımlanmış bir veri kümesi kullanarak filogenetik bir analiz yaptı. Sonuçlar, Uragasaurus’u Mamenchisauridae’nin erken dallanan bir üyesi olarak konumlandırdı.
Tek Bir Kemik Daha Büyük Bir Hikaye Anlatıyor
Keşif, yeni bir mamenchisaurid türü eklemenin yanı sıra, paleontologların mamenchisauridlerin evrimsel tarihini ve kıta boyunca nereye yayıldıklarını çevreleyen ayrıntıları bir araya getirmesine de yardımcı oluyor. Ayrıca Phu Kradung Formasyonu hakkında daha fazla bilgi sunuyor. Formasyonun hangi dönemleri kapsadığına dair bir tartışma vardı. Yeni buluntu, formasyonun alt bölümünü daha kesin biçimde Üst Jura çağına yerleştirmeye yardımcı oluyor.
Çalışmanın yazarları, Uragasaurus kalasinensis’in keşfinin, Mamenchisauridae’nin coğrafi dağılımını Güneydoğu Asya anakarasına dek genişlettiğini ve bu kladın Geç Jura boyunca doğu Asya genelinde yaygın olduğuna dair ek kanıt sunduğunu yazıyor. Yazarlara göre, Çin’de yakın akraba taksonların bulunması, bu dönemde Doğu Asya kara kütlesi boyunca olası fauna bağlantılarını düşündürüyor.
Makale: Nilpanapan, A., Manitkoon, S., Suteethorn, V. et al. (2026).