Blog

Ağu12

Eski Zamanlarda İnsanlar Çok mu Kısa Yaşıyordu?

 |  Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri  |  Yorum: 0 yorum

etiketler  BiyoarkeolojiHastalıkİstatistikÖlümÖmürYaşam

Eski Zamanlarda İnsanlar Çok mu Kısa Yaşıyordu?

14. yüzyıldaki Kara Ölüm sırasında, Orta Çağ’da çiftçi, rahip veya soylu olduğunuzu hayal edin.

Erman Ertuğrul - www.arkeofili.com

İnsanlarda uzun yaşam sürelerinin yeni bir şey olduğu ve geçmişte hiç kimsenin 30’lu yaşlarını geçemediğine dair yaygın bir yanlış algı var.


C: The Natural History Museum, London.

14. yüzyıldaki Kara Ölüm sırasında, Orta Çağ’da çiftçi, rahip veya soylu olduğunuzu hayal edin. Birkaç yıl içinde milyonlarca insanı öldüren bu korkunç hastalık karşısında hayatınız nasıl olurdu?

Vebayla yüzleşmenin nasıl bir şey olduğunu nasıl tasavvur ettiğinizi bir kenara bırakırsak, Orta Çağ’da 20 yaşlarında onların zaten orta yaşlı ya da yaşlı olarak kabul edildiğini düşünebilirsiniz. Bu yaşlarda hayatlarının baharında olmak yerine, yıpranmış ve yakında ölü olacaklarını düşünüyorlar.

İnsanlarda uzun yaşam sürelerinin çok yeni olduğu ve geçmişte hiç kimsenin 30’lu yaşlarının ötesinde yaşamadığına dair yaygın bir yanlış algı var.

Ancak bu doğru değil. Biyoarkeologlar, geçmişte yaşamın nasıl olduğunu anlamak için arkeolojik alanlardan çıkarılan insan iskeletlerini inceliyor. Ölüm, doğurganlık ve göç gibi konular üzerine çalışan biyoarkeologlar, bu olayların yüzlerce veya binlerce yıl önce Kara Ölüm gibi sağlık koşulları ve hastalıklarla nasıl bağlantılı olduklarını inceliyor. Sonuç olarak, geçmişte pek çok insanın uzun hayatlar yaşadığına dair fiziksel kanıtlar var – tıpkı bugün bazı insanların yaşadığı uzunlukta.

Kemikler bir hayatın uzunluğunu kaydediyor

Geçmişteki demografi ile ilgili araştırmaların ilk adımlarından biri, insanların öldüklerinde kaç yaşında olduklarını tahmin etmek. Biyoarkeologlar bunu, yaşlandıkça kemiklerinizin ve dişlerinizin nasıl değiştiğiyle ilgili bilgileri kullanarak yaparlar.

Örneğin, ileri yaşlarda sık görülen pelvis eklemlerindeki değişiklikler incelenir. Bugün yaşını bildiğimiz insanlarda bu eklemlerin gözlemleri, benzer görünen eklemlere sahip arkeolojik alanlardan insanların yaşlarını tahmin etmemizi sağlıyor.

Yaşı tahmin etmenin bir başka yolu, mikroskop kullanarak dişlerdeki mineralize bir dokunun yıllık birikimini hesaplamak. Bu yöntem, tıpkı kaç yıl yaşadığını görmek için bir ağacın halkalarını saymaya benzer. Bunun gibi yaklaşımları kullanarak, geçmişte uzun yaşamlar süren insanların varlığını belgeleyen birçok çalışma var.

Örneğin, antropolog Meggan Bullock ve meslektaşları, iskelet kalıntılarını inceleyerek, Meksika’nın Cholula şehrinde 900 ile 1531 yılları arasında yetişkinliğe ulaşan çoğu insanın 50 yaşını geçtiğini buldu.

Ve elbette geçmişte çok uzun hayatlar yaşayan insanların tarihi kayıtlarından pek çok örnek var. Örneğin, 6. yüzyıl Roma İmparatoru I. Justinianus’un 83 yaşında öldüğü biliniyor.

Fas’tan anatomik olarak modern bir Homo sapiens bireyinin diş gelişiminin analizi, türümüzün en azından son 160.000 yıldır uzun yaşam sürelerine sahip olduğunu gösteriyor.

Matematiksel bir yanlış anlamanın giderilmesi

Geçmişte birçok insanın uzun bir yaşam sürdüğüne dair fiziksel ve tarihsel kanıtlar göz önüne alındığında, herkesin 30 ya da 40 yaşında öldüğüne dair yanlış algı neden devam ediyor? Bu, bireysel yaşam süreleri ile yaşam beklentisi arasındaki fark hakkındaki kafa karışıklığından kaynaklanıyor.

Yaşam beklentisi, belirli bir yaştaki insanlar için kalan ortalama yaşam yılı sayısıdır. Örneğin, doğumda beklenen yaşam süresi (0 yaş), yenidoğanların ortalama yaşam süresidir. 25 yaşında yaşam beklentisi, 25 yaşına kadar hayatta kaldıkları göz önüne alındığında, insanların ortalama olarak ne kadar uzun yaşadıklarıdır.

Orta Çağ İngiltere’sinde, toprak sahibi ailelerde doğan erkek çocukların doğumda beklenen yaşam süresi sadece 31.3 yıldı. Bununla birlikte, Orta Çağ İngiltere’sinde toprak sahipleri için 25 yaşında yaşam beklentisi 25.7 idi. Bu, o çağda 25. yaş günlerini kutlayan insanların ortalama olarak 50.7 olana kadar, yani 25,7 yıl daha yaşamayı bekleyebilecekleri anlamına gelir. Bugünün standartlarına göre 50 yaşlı görünmese de, bunun bir ortalama olduğunu unutmayın, pek çok insan 70’li, 80’li ve hatta daha yaşlı olana kadar çok daha uzun yaşıyordu.

Yaşam beklentisi, bazıları çok genç yaşta ölen, bazıları 100 yaşın üzerinde yaşayan çok farklı sağlık koşullarına ve davranışlarına sahip çok çeşitli insanların koşullarını ve deneyimlerini yansıtan nüfus düzeyinde bir istatistiktir. Yaşam beklentisi, herhangi bir kişinin yaşam süresi hakkında bir vaat (veya bir tehdit!) değildir.

Bazı insanların anlamadığı şey, herhangi bir popülasyon için doğumda düşük yaşam beklentisinin genellikle çok yüksek bebek ölüm oranlarını yansıtmasıdır. Bu, yaşamın ilk yılındaki ölümlerin bir ölçüsüdür. Yaşam beklentilerinin bir nüfus için ortalamaları yansıttığı göz önüne alındığında, çok genç yaştaki yüksek sayıda ölüm, doğumda beklenen yaşam süresi hesaplamalarını daha genç yaşlara doğru çarpıtır. Ancak tipik olarak, bu popülasyonlardaki savunmasız bebek ve erken çocukluk yıllarını geride bırakan birçok insan, nispeten uzun bir yaşam sürmeyi bekleyebilir.

Bebeklerin başlıca katili olan ishalli hastalıkların yayılmasını azaltan modern sanitasyondaki gelişmeler ve aşılar, yaşam beklentilerini büyük ölçüde artırabilir.

Doğumda önemli ölçüde farklı yaşam beklentileri olan iki çağdaş popülasyonda bebek ölümünün genel yaş kalıpları üzerindeki etkisini düşünün.

Afganistan’da doğumda beklenen yaşam süresi 53 yaşın biraz üzerinde ve bebek ölümleri yüksek, doğan her 1000 çocuk için yaklaşık 105 ölüm. Singapur’da, doğumda beklenen yaşam süresi 86 yaşın üzerinde çok daha yüksek ve bebek ölüm oranı çok düşük – her 1000 doğan için ikiden az bebek ölür. Her iki ülkede de insanlar çok ileri yaşlara kadar hayatta kalıyor. Ancak Afganistan’da çok daha fazla insan çok genç yaşta öldüğünden, orantılı olarak daha az insan yaşlılığa kadar hayatta kalıyor.

Uzun bir hayat yaşamak uzun zamandır mümkün

Uzun yaşamları “modern” çağın dikkate değer ve benzersiz bir özelliği olarak görmek yanlış.

İnsanların geçmişte genellikle uzun yaşamları olduğunu bilmek, geçmişe daha bağlı hissetmenize yardımcı olabilir. Örneğin, Neolitik Çin’de veya Orta Çağ İngiltere’sinde büyükanne ve büyükbabaların torunlarını dizlerinin üzerinde zıplattıkları ve onlara on yıllar önce kendi çocuklukları hakkında hikayeler anlattığı çok kuşaklı haneler ve toplanmalar hayal edebilirsiniz.

Uzun zaman önce yaşamış insanlarla sandığınızdan daha fazla ortak noktanız olabilir.


The Conversation. Sharon DeWitte. 10 Ağustos 2022.

Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >

Yazıya Yorum Ekleyin

* Takma ad kullanabilirsiniz

* Yorumunuzda görülmeyecektir

 Evet   Hayır* Her defasında yeniden girmemeniz için