Blog
İlk Kez Eski Bir Maya Astronomunun Adı Ortaya Çıktı!
MS 8. yüzyılda, eski Maya matematikçi-astronomları, zamanı ve gök cisimlerinin hareketini takip ettikleri karmaşık formülleri oluşturmak için seçkin bir konutta bir araya geliyordu.
www.arkeofili.com
Guatemala’da, matematiksel bir metnin yanında, ilk kez eski bir maya astronomunun adı keşfedildi: Sak Tahn Waax, yani Beyaz Göğüslü Tilki.
İmza, seçkin bir yapının içindeki sıvalı bir alan üzerinde bulundu. C: photograph by F.D Rossi; drawing by H. Hurst
MS 8. yüzyılda, eski Maya matematikçi-astronomları, zamanı ve gök cisimlerinin hareketini takip ettikleri karmaşık formülleri oluşturmak için seçkin bir konutta bir araya geliyordu. Şimdi ise araştırmacılar, bu dahiyane çalışmalardan birinin yanında bir ad ortaya çıkardı: Beyaz Göğüslü Tilki anlamına gelen Sak Tahn Waax.
Mayalar, bazıları kodeks adı verilen takvim kitaplarında kaydedilmiş, dikkat çekici ölçüde kesin astronomik hesaplamalarıyla ünlü. Ancak şimdiye dek, kâtiplerin adları genellikle kaydedilmediği için bu belgelerin kim tarafından yazıldığı bir gizem olarak kalmıştı.
Böylece Sak Tahn Waax, bu kişinin unvanı Guatemala’daki antik Xultun alanında bir binanın iç duvarında bulunduktan sonra, bilinen ilk Maya matematikçisi oldu. Yaklaşık MS 781’e tarihlendiği düşünülen imza, sıvalı bir duvar bölümüne karalanmış 52 matematiksel “mikro metinden” birinin yanında keşfedildi.
Araştırmacılar, sıvalı bu panellerin, matematikçi-astronomların ileride kodeksleri dolduracak formülleri oluştururken hesaplarını çizdiği birer “beyaz tahta” işlevi gördüğüne inanıyor.
Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden çalışmanın yazarı Franco Rossi, “Bu ‘müsvedde’ hesaplamalar ve tablolar, iyi bilinen bir el yazmasının erken bir sürümünü ya da büyük bir sanat eserinin taslağını bulmaya benziyor” diyor.
Rossi, “Bu matematik, [Sak Tahn Waax’ın] 260 günlük ritüel gün sayımı, güneş yılı ve ayrıca Venüs ile Mars’ın döngüleri de dahil olmak üzere, birçok zaman döngüsü arasındaki bağlantılara ve örüntülere dair kendine özgü kavrayışını içeriyor” diyor.
Sak Tahn Waax’ın adı. C: multispectral photograph by G. Ware; drawing by D. Stuart
Araştırmacılar makalelerinde, formülün, birçok Maya kodeksinde karşımıza çıkan ve Venüs’ün Güneş’e göre konumunun yinelenmesi için geçen süreyle ilişkili olan 2.920 günlük döngüye, kendine özgü, hatta “eğlenceli” bir bakış sunduğunu açıklıyor.
Rossi, “Sak Tahn Waax’ın olay yerinde bulunup bu belirli bölümü kendisinin mi yazdığı, yoksa bunun bir başkası tarafından ona mı atfedildiği belirsizliğini koruyor” diyor.
Araştırmacılar aynı binada, hem erkek hem kadın kâtipleri betimleyen bir duvar resmi keşfetti. Bu resimde, yönetici seçkinler ve tanrılarla ilgili imgeler de yer alıyordu. Örneğin Xultun hükümdarı Yax We’n Chan K’inich, akrep kuyruklu bir Mısır-Rüzgâr tanrısı kılığında betimlenmişti.
Rossi, “Bunlar, kodekslerin bu yüksek statülü konut kompleksinde yapıldığını ve yazıldığını açıkça ortaya koyuyor” diye açıklıyor. “Bu tür çalışmaların, hem erkeklerin hem kadınların yer aldığı seçkin konutlarda yürütüldüğünü bize gösteriyor.”
Sak Tahn Waax’a atfedilen formülün herhangi bir Maya kodeksine girip girmediği belirsiz. Çünkü bu kodekslerin çoğu İspanyol rahipler tarafından yok edildi ve bugün yalnızca dördü varlığını sürdürüyor. Ancak matematiksel bir metnin altında bir adın bulunması, eski Maya kâtiplerinin eserlerini gerçekten imzaladığını bize ilk kez gösteriyor.
Araştırmacılar, “MS 781 yılında (ya da o civarda), belki Xultun’da bir bilgin, gökyüzünü gözlemledi ve Venüs ile diğer gezegen cisimlerinin ilerleyişini yeni bir şekilde kaydetti ve bunun kendi başarısı olduğunu ileri sürdü” diye sonuca bağlıyor.
IFL Science. 14 Temmuz 2026.
Makale: Rossi, F. D., Stuart, D., & Hurst, H. (2026).
Bu yazı hakkında yorum bulunamamıştır. İlk yorumu siz ekleyebilirsiniz >