And Dağları’nın Bilinen En Eski Mızrak Fırlatıcıları Bulundu

5.000 yıllık bu mızrak fırlatıcılar And Dağları’nda bulunan en eski örnekler ve lamaları avlamak için kullanılmış olabilirler.

Atlatl adlı aletler, çoğunlukla kara hayvanlarını avlamak için kullanılıyordu. C: Ballester and de Souza, 2026.

Şili’deki tarihöncesi avcı-toplayıcılar, en az 5.000 yıl önce lamaların ve alpakaların yabani atalarını öldürmek için “atlatl” adı verilen bir silah kullanıyordu. Atacama Çölü kıyısında bulunan bu eski silahlar, And bölgesinde şimdiye dek keşfedilen türünün en eski örnekleri.

Atlatllar, mızrak ya da ok fırlatmak için kullanılan, elde tutulan çubuklardı ve ilk kez yaklaşık 25.000 yıl önce Avrasyalı avcı-toplayıcılar tarafından icat edildi. Araştırmacılar uzun süredir, bu av silahlarının Amerika kıtasına, Sibirya’dan Alaska’ya geçen ilk göç dalgasıyla getirildiğinden ve atlatlların en erken Amerika av takımlarının bir parçasını oluşturduğundan şüpheleniyordu.

Ancak atlatller tipik olarak ahşaptan yapıldığı için arkeolojik kayıtlarda nadiren korunuyor ve Amerika’daki kullanım tarihleri belirsizliğini koruyor. Yeni tarihli bir makalenin yazarlarına göre, silah kıtaya sanıldığı kadar erken ulaşmamış olabilir ve büyük olasılıkla Kuzey Amerika’da ilk kez 10.000 yıldan daha kısa bir süre önce ortaya çıktı.

Güney Amerika’da atlatl kullanımına ilişkin kanıtlar daha da düzensiz. Bu silahların çok sayıda bulunduğu az sayıdaki alandan biri, Şili’deki Caleta Huelén 42. İlk kez 1970’lerde kazılan bu alanda, 6.500 ile 4.000 yıl öncesine tarihlenen en az 18 kişinin kalıntılarının yanı sıra 12 atlatl bulunuyor.

Yeni bir çalışmanın yazarları, bu buluntuları yeniden ele alarak Caleta Huelén 42’deki iki atlatlın radyokarbon tarihlerini elde etmeyi başardı ve bunların yaklaşık 5.000 yıllık olduğunu ortaya çıkardı. Bu da onları And bölgesinde türünün bilinen en eski aletleri yapıyor.

Dokuz atlatl’ın tamamı ahşaptan yapılmıştı, ancak bazılarında deri ve kemik gibi başka malzemeler de kullanılmıştı ve bazılarının yüzeyine kırmızı pigment sürülmüştü. C: Ballester and de Souza, 2026.

Yazarlar, “Caleta Huelén 42 mızrak fırlatıcılarının yeniden incelenmesi ve bunların And Dağları için şu anda bilinen, doğrudan tarihlenmiş en erken örnekler olarak belirlenmesi, bu kendine özgü av teknolojisine ilişkin tartışmayı yeniden açıyor” diyor.

“Çalışmamız, bu aletlerin kuzey Şili’deki Atacama Çölü kıyısı boyunca en az 5.000 yıl önceden itibaren kullanıldığını gösteriyor.”

Kıyı şeridine yalnızca 900 metre uzaklıkta bulunan Caleta Huelén 42’de büyük olasılıkla yoğun balıkçılık faaliyeti yaşandı. Alanda olta ve zıpkın kalıntıları da bulundu. Dolayısıyla atlatlın kullanımı büyük olasılıkla, sonradan lama ve alpaka gibi evcil hayvanların ortaya çıkmasını sağlayan guanako ve vikunya gibi karasal hayvanlara ayrılmıştı.

Ancak yazarlar, atlatlların kişiler arası çatışmalarda da kullanılmış olabileceğini ve hayvanların yanı sıra insanlara karşı da kullanılabileceğini belirtiyor.

İlginç biçimde, alanda bulunan atlatllardan birkaçı minyatür boyuttaydı. Bu da onların, avlanmayı öğrenirken çocuklar tarafından kullanılmak üzere tasarlanmış olabileceği olasılığını gündeme getiriyor. Yine de araştırmacılar, bu küçük silahların amacına ilişkin kesin bir iddiada bulunmakta çekingen davranıyor ve bunun yerine bu nesnelerin geçmişine yönelik daha ileri araştırmalar yapılması gerektiğini vurguluyor.

IFL Science. 21 Temmuz 2026.

Makale: Ballester, B., & de Souza, P. (2026).

Kaynak: www.arkeofili.com